علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزشوپرورش:
۱۷۰۰ مدرسه باهمکاری دولت و خیرین بازسازی میشود
نجمه سادات بلوری
گروه اجتماعی
«سایه تهدیدها بر سر کلاسهای درس گسترده بود، اما سنگر آموزش تعطیل نشد.» این روایت علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزشوپرورش از روزهای پرچالش جنگ رمضان است؛ دورانی که نظام تعلیم و تربیت کشور را با سختترین آزمون دهههای اخیر مواجه کرد. جنگ ۴۰ روزه رمضان که از ۹ اسفندماه با حملات دشمن صهیونی-آمریکایی آغاز شد، بزرگترین دستگاه اجرایی کشور را در موقعیتی بیسابقه قرار داد؛ از بمباران مستقیم مدارس و شهادت دانشآموزان و فرهنگیان تا اجبار بهگذار سریع به آموزشهای مجازی. علاوه بر آمار تعداد شهدا، آمار خسارات زیرساختی قابل توجه است و ابعاد تکاندهندهای از این تهاجم را نشان میدهد؛ تخریب کامل ۲۰ مدرسه و آسیبدیدگی ۹۹۳ فضای آموزشی، ۵۴ فضای اداری، ۱۷ کانون فرهنگی و دهها سالن ورزشی و اردوگاه که بیشترین خسارت را در تهران و کرمانشاه بر جای گذاشته است. سخنگوی وزارت آموزشوپرورش در گفتوگو با «ایران»، با تشریح استراتژی سهگانه این وزارتخانه برای تداوم آموزش در شرایط خاص، از شکلگیری نهضت بازسازی برای مرمت یکهزار و ۷۰۰ مدرسه آسیبدیده با مشارکت دولت و خیرین خبر میدهد؛ یعنی در آستانه سال تحصیلی جدید، آموزشوپرورش با مدیریت بحران و بهرهگیری از ظرفیت گروههای جهادی، توانسته است تهدیدها را به فرصتی برای بازسازی زیرساختها و بازنگری در شیوههای آموزشی تبدیل کند تا کلاسهای درس بار دیگر با حضور دانشآموزان جان بگیرد.
سخنگوی وزارت آموزش و پرورش در تشریح نحوه تداوم آموزش در دوران جنگ رمضان میگوید: «در آن شرایط، استفاده از ظرفیت آموزشهای غیرحضوری و بسترهای مجازی، زمینه لازم برای استمرار یادگیری را فراهم کرد. در این بازه زمانی، معلمان و مربیان با تلاش مستمر توانستند ارتباط آموزشی خود را با دانشآموزان حفظ کنند تا فرآیند آموزش و ارزیابی دچار وقفه نشود.»
مدیریت بحران و تداوم آموزش
فرهادی با تأکید بر اینکه وزارت آموزش و پرورش از پیش برای مقابله با شرایط خاص، سه سناریوی عملیاتی شامل آموزش غیرحضوری، مدرسه تلویزیونی ایران و بستههای آموزشی آفلاین را بهطور همزمان پیشبینی کرده بود تا جریان آموزش در هیچ حالتی قطع نشود، توضیح میدهد: «با بروز اختلال در آموزش حضوری، استفاده از ظرفیتهای جایگزین و غیرحضوری، بویژه بستر شاد و مدرسه تلویزیونی، در دستور کار فوری قرار گرفت تا روند تحصیل دانشآموزان با کمترین وقفه پیش برود.»
او میگوید: «مکمل بستههای آموزشی آفلاین و در دسترس قرار گرفتن هزاران فایل آموزشی در بستر شبکه شاد به تکمیل جریان آموزش و رفع نیازهای یادگیری در آن شرایط کمک کرد.»
فرهادی درباره دغدغه دسترسی دانشآموزانی که فاقد گوشی هوشمند یا اینترنت هستند، میگوید: «تمام تلاش وزارت آموزش و پرورش بر این بوده است تا مسیرهای آموزشی متنوع و فراگیری طراحی شود که دانشآموزان با هر شرایطی امکان بهرهمندی از آموزش را داشته باشند. انعطافپذیری در انتقال مفاهیم و توسعه محیطهای آموزشی متنوع، رویکرد اصلی این وزارتخانه است؛ رویکردی که در آن استفاده از ظرفیتهایی مثل مدرسه تلویزیونی ایران و بستههای آموزشی آفلاین، نقشی کلیدی در حفظ عدالت آموزشی و جلوگیری از جاماندن دانشآموزان از جریان تحصیل ایفا کرده است.»
فرهادی درباره اینکه در شرایط جنگ تحمیلی و غیرحضوری بودن مدارس چطور کیفیت یادگیری حفظ شد، میگوید: «در چنین وضعیتی، ارزیابی مستمر دانشآموزان اهمیتی دوچندان یافت. بر همین مبنا، به معلمان و دبیران تکلیف شد تا در فضای کلاسهای مجازی، ارزیابی را نه تنها به صورت منظم که با شدتی حتی بیشتر از شرایط آموزش حضوری در دستور کار قرار دهند.»
بهگفته او، برگزاری کلاسهای مشارکتی و فراهم کردن فرصتهای بیشتر برای پاسخگویی دانشآموزان ازجمله راهکارهای کلیدی بود؛ چرا که فرهادی معتقد است ارزیابی در بستر غیرحضوری، ابزاری حیاتی برای اطمینان از عمق یادگیری و کیفیت تفهیم مفاهیم درسی است.
سخنگوی وزارت آموزش و پرورش درباره برنامه امتحانات و نحوه ارزیابی تحصیلی دانشآموزان در آن شرایط، بر محوریت ارزیابی مستمر تأکید میکند و توضیح میدهد: «معلمان و دبیران موظف بودند در فضای کلاسهای مجازی، با برگزاری جلسات مشارکتی و افزایش فرصتهای پاسخگویی، میزان یادگیری و تفهیم مطالب را به دقت بسنجند، چرا که این ارزیابیهای مداوم، نقش تعیینکنندهای در حفظ کیفیت آموزش در بستر مجازی ایفا میکرد.»
آسیبها و بازسازی مدارس
سخنگوی وزارت آموزش و پرورش، درباره برآورد خسارتهای واردشده به مدارس در این دوره، از شناسایی حدود یک هزارو ۷۰۰ مدرسه آسیبدیده در سراسر کشور خبر میدهد و میگوید: ««از این تعداد، یک هزارو ۲۰۰ مدرسه متحمل آسیبهای جدی شده و حدود ۲۰ مدرسه با خسارتی بین ۸۰ تا ۱۰۰ درصد مواجه شدهاند که نیازمند بازسازی کامل و اساسی هستند.»
فرهادی با اشاره به اینکه برخی مدارس، از جمله مدرسه علامه حلی ۵ در میدان فردوسی و تعدادی از مدارس در شهرستان میناب، بهدلیل آسیبهای سنگین از چرخه استفاده خارج شدهاند، توضیح میدهد: «سازمان نوسازی مدارس با شناسایی دقیق تمام موارد، بازسازی و آمادهسازی این فضاها را در اولویت برنامههای خود قرار داده است تا شرایط برای آغاز سال تحصیلی مهیا شود.»
او درباره برنامهریزی برای تکمیل بازسازی مدارس تا آغاز سال تحصیلی جدید میگوید: «در کشور نهضت بازسازی مدارس شکل گرفته و این روند با مشارکت گسترده مردم، نهادها و مجموعههای مردمنهاد در حال پیگیری است.»
بهگفته فرهادی، مجموعههایی از جمله آستان قدس رضوی، تولیت حرم امام حسین(ع) و دفتر مرجع عالیقدر حضرت آیتالله سیستانی هم در این زمینه مشارکت و حمایت کردهاند. دولت هم برای تسریع در روند بازسازی، اعتبار ویژهای اختصاص داده است و عملیات بازسازی مدارس با سرعت در حال انجام است.
فرهادی با اشاره به تفاوت میزان آسیبدیدگی مدارس توضیح میدهد: «برای هر مدرسه، متناسب با شرایط آن، برنامه جداگانهای در نظر گرفته شده است؛ بهگونهای که برخی مدارس نیازمند بازسازی اساسی هستند و در مواردی که مدرسه بهطور کامل آسیب دیده، احداث و طراحی مدرسهای جدید در دستور کار قرار گرفته است.»
او درباره منابع مالی مورد نیاز برای بازسازی مدارس، میگوید: «علاوه بر اختصاص اعتبار ویژه از سوی دولت برای این امر، خیرین هم نقش بسیار بسزایی در تأمین منابع مالی ایفا میکنند. مشارکت مردم، نهادهای مردمنهاد و مجموعههای مختلف در این طرح بسیار گسترده و تعیینکننده است.»
سخنگوی وزارت آموزش و پرورش به فرآیند بازسازی، موضوع ایمنی و آمادگی در برابر چالشهای مشابه اشاره میکند و میگوید: «مدرسهسازی در ایران تابع دستورالعملها و استانداردهای سختگیرانهای است که در آن، ایمنی و مدیریت بحران جایگاه ویژهای دارد. در طراحی و ساخت مدارس، شاخصهایی مثل سرانه و تراکم آموزشی در هر منطقه به دقت بررسی میشود و با توجه به تجربیات بهدستآمده از شرایط جنگ، مواردی مانند پیشبینی مسیرهای اضطراری خروج دانشآموزان و بهبود راههای ارتباطی مدرسه با محیط پیرامونی در دستورالعملهای فنی بهصورت ویژه لحاظ شده است.»
فرهادی به تدابیر اتخاذشده برای کاهش آسیبهای روانی ناشی از جنگ بر دانشآموزان میپردازد و میگوید: «در این زمینه، معاونت پرورشی و ادارهکل مشاوره وزارت آموزش و پرورش اقدامات متعددی را در دستور کار قرار دادهاند.» او با اشاره به فعالیت خطوط مشاوره تلفنی، توضیح میدهد: «در این مدت مشاوران در دسترس دانشآموزان قرار داشتند تا بتوانند با آنها به گفتوگو و مشاوره بپردازند. در این زمینه محتواهای چندرسانهای ویژهای با هدف حمایت روانی در فضای شبکه شاد تولید شد و در کنار مباحث مطرحشده در برنامههای تلویزیونی، برای استفاده در کلاسهای درس و بهرهگیری دانشآموزان و معلمان در دسترس قرار گرفت.»
سیاستگذاری و آیندهنگری
سخنگوی وزارت آموزش و پرورش درباره اینکه چگونه دوباره فضای مدارس را به محیطی امن و آرام تبدیل خواهند کرد، میگوید: «مدارس ما همواره محیطی امن، پویا و سرشار از نشاط بودهاند. ما امیدواریم با عبور از این شرایط و دور شدن سایه جنگ از کشور، تلاشهای ویژهای برای بازگرداندن دوباره آرامش و نشاط به مدارس صورت خواهد گرفت. در این باره طراحی و اجرای برنامههایی مثل «میدان همدلی» در تقویت روحیه همدلی، پویایی و ایجاد فضایی باطراوت در مدارس بسیار مؤثر بوده است.»
فرهادی درباره دستاوردهای این تجربه برای نظام آموزشی و احتمال تدوین اسناد جدید برای شرایط بحران، توضیح میدهد: «از جنگ ۱۲ روزه، موضوع آموزش در شرایط جنگی مورد بازنگری قرار گرفت و دستورالعملهای لازم در این زمینه مجدداً ابلاغ شد. بنابراین نظامنامه و اسناد بالادستی برای شرایط جنگی از پیش وجود دارد و شورای عالی آموزش و پرورش هم مسیرهای متعددی را برای چنین وضعیتی پیشبینی کرده است.» فرهادی در تبیین تدابیر وزارت آموزش و پرورش برای افزایش تابآوری نظام آموزشی در برابر بحرانهای احتمالی آینده، بر ضرورت توسعه محیطهای متنوع یادگیری و بهرهگیری از طیف گستردهای از ابزارهای آموزشی تأکید میکند و میگوید: «افزایش انعطافپذیری در شیوههای انتقال مفاهیم آموزشی و تربیتی، اصلیترین راهکار برای تحقق این هدف است.»
علاوه بر این، او به رویکرد جدی این وزارتخانه برای بهرهگیری از فناوریهای نوین و ظرفیتهای هوش مصنوعی اشاره میکند و میگوید:«روشهای عملیاتیسازی و استفاده بهینه از این ظرفیتها در حال حاضر در دست بررسی و مطالعه است.»
فرهادی درباره اینکه شرایط اخیر باعث بازنگری در شیوههای آموزش، مدیریت مدرسه و برنامهریزیهای درسی خواهد شد یا نه، با اطمینان از آمادگی کامل برای آغاز سال تحصیلی جدید میگوید: «کلاسهای درس از اول مهرماه مانند سالهای گذشته به صورت حضوری فعالیت خود را آغاز خواهند کرد. با این حال، شیوههای آموزشی، مدیریتی و برنامهریزیهای درسی همواره متأثر از فضای حاکم بر هر سال تحصیلی بوده و مورد بررسی قرار میگیرند. باتوجه به همه اینها تمامی اجزای نظام آموزشی کشور به یکدیگر متصل و تابع شرایط خاص هستند و در تمامی تصمیمگیریها، دغدغهها و نگرانیهای دانشآموزان بهطور ویژه مورد توجه قرار میگیرد.»
