محدثه جعفری
گروه اجتماعی

47 درصد جامعه پزشکی را زنان تشکیل می‌دهند. زمانی که جمعیت کشور 36 میلیون نفر بود، فقط 770 متخصص زن داشتیم. این تعداد درحالی مطرح می‎شود که در حال حاضر بیش از 30 هزار متخصص خانم در کشور فعالیت می‎کنند؛ موضوعی که رئیس کل سازمان نظام پزشکی کشور هم درباره آن گفت: «بعد از انقلاب جمعیت متخصصان زن درکشور بیش از 40 برابر رشد داشته است. البته این رشد در سرانه پزشک هم دیده می‎شود به طوری که در حال حاضر سرانه ایران 19 پزشک در 10 هزار نفر جمعیت است. با این اوصاف، ایران از نظر سرانه پزشک بالاتر از میانگین جهانی قرار دارد.»
«حوزه سلامت ماهانه 90 میلیون نفر خدمت به جمعیت کشور ارائه می‎کند.» محمد رئیس‌زاده، رئیس کل سازمان نظام پزشکی کشور در نشست خبری که در آستانه روز پزشک - اول شهریور ماه – برگزار شد، با تشریح وضعیت جامعه پزشکی و شاخص‌های سلامت ایران، از رشد کم‌نظیر حضور بانوان در جامعه پزشکی، افزایش سرانه پزشکان و دستاورد‌های کشور در حوزه‌هایی همچون پیوند اعضا، درمان ناباروری، ژنتیک، سلول‌درمانی و تولید دارو خبر داد و گفت: «روز پزشک فقط روز تکریم جامعه پزشکی نیست، بلکه روز تکریم سلامت همه مردم ایران، روز پاسداشت نشاط و آینده سالم جامعه و روز افتخار به میراث بزرگی است که در تمدن پزشکی جهان داریم. بر اساس آخرین آمار، حدود 393 هزار نفر عضو سازمان نظام پزشکی هستند که در 6 گروه پزشکان، دندانپزشکان، داروسازان، پروانه‌داران، ماما‌ها و رشته‌های علوم آزمایشگاهی قرار می‌گیرند. با این اوصاف، 179 هزار و 453 پزشک داریم که از این تعداد 107 هزار و 969 پزشک عمومی و بیش از 70 هزار متخصص در کشور فعالیت می‎کنند. اگر بخواهیم با نگاه تفکیک جنسیتی جامعه پزشکی مردان و زنان را جدا کنیم، 53 درصد جامعه پزشکی کشور را مردان و 47 درصد را زنان تشکیل می‌دهند.»
 
رشد چشمگیر زنان 
در جامعه پزشکی بعد از انقلاب
او با اشاره به یکی از افتخارات حوزه سلامت بعد از انقلاب اسلامی توضیح داد: «قبل از انقلاب اسلامی، فقط 770 متخصص خانم داشتیم اما در حال حاضر بیش از 30 هزار متخصص خانم در حال فعالیت هستند. یعنی رشد بسیار اعجاب‌انگیزی در حوزه بانوان پزشک کشور داشته‌ایم. از آن زمان تا کنون جمعیت کشور دو و نیم برابر شده است، اما جمعیت متخصصین زن درکشور بیش از 40 برابر رشد داشته است. این رشد، افتخاری برای جامعه پزشکی و نظام سلامت کشور بعد از انقلاب اسلامی است. برای نمونه، در کشور متخصص قلب خانمی داریم که بزرگ‌ترین مطالعات مربوط به پیشگیری از بیماری‌های قلبی در خاورمیانه را هدایت کرده و به سرانجام رسانده است. البته ناگفته نماند، بیش از 51 هزار دندانپزشک و بیش از 35 هزار داروساز هم در این مدت فارغ‌التحصیل شده‌اند.»
رئیس کل سازمان نظام پزشکی درباره سرانه پزشک به جمعیت کشور گفت: «در حال حاضر سرانه پزشک به جمعیت براساس همین آماری که اعلام کردم، 19 در 10 هزار نفر است. البته بیش از 70 هزار دانشجوی پزشکی هم در حال تحصیل هستند که تا چندسال آینده وارد چرخه خدمت به مردم می‎شوند. اگر این تعداد فارغ‌التحصیل را به جمعیت پزشکان اضافه کنیم در سال 1410 نسبت سرانه پزشک به جمعیت در کشور به 27 در 10 هزار نفر می‌رسد. این درحالی است که بر اساس اعلام سازمان جهانی بهداشت، میانگین سرانه پزشک به جمعیت در دنیا 17 در 10 هزار نفر است، بنابراین ما از میانگین سرانه پزشک به جمعیت نسبت به جهان بالاتر هم هستیم.»
به گفته رئیس‌زاده، طبق اعلام رسمی سازمان جهانی بهداشت در سال 2024، ایران طی 20 سال از سرانه 8.7 در 10 هزار نفر جمعیت به 19 در 10 هزار نفر رسیده است. این آمار در شرایطی به دست آمده که کشور با محدودیت‌های اقتصادی مواجه بوده است.
دکتر رئیس‌زاده با اشاره به شاخص تراکم پزشکان در کشور به نسبت دنیا هم گفت: «در 15 استان از نرم دنیا به نسبت شاخص تراکم پزشک بالاتر هستیم. در بحث توزیع پزشکان هم، 36 درصد پزشکان عمومی پروانه‌دار در 5 کلانشهر ساکن هستند. همچنین 53 درصد متخصصان پروانه‌دار هم در 5 کلانشهر مستقر هستند. این در حالی است که این پنج کلانشهر حدود 18 درصد جمعیت کشور را در خود جای داده‌اند. بنابراین مشکل اصلی سرانه پزشک به تعداد جمعیت نیست بلکه اولویت توزیع نامتقارن است.»
 
بیش از 90 درصد صنعت دارو تولید داخل است
او درباره استقلال نظام سلامت کشور هم توضیح داد: «یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای کشور استقلال نظام سلامت است. به طوری که در گذشته بیش از 10 هزار نفر در هر سال برای دریافت خدمات درمانی به خارج از کشور اعزام می‌شدند که هزینه درمانی این افراد 15 همت بود. اگر در حوزه پزشکی به خودکفایی نرسیده بودیم، بازهم نیازمند اعزام بیماران به خارج از کشور بودیم. به طور قطع، اگر اعزام بیماران به خارج از کشور استمرار داشت، با مشکلات بسیاری مواجه و شاهد ارزبری بالایی بودیم. البته خودکفایی در حوزه سلامت فقط به تربیت پزشک محدود نمی‎شود. نظام سلامت در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی هم به خودکفایی رسیده است. اعداد و ارقام نشان می‌دهد، در حوزه دارویی بیش از 90 درصد به خودکفایی رسیده‌ایم و تا حدودی در زمینه تأمین برخی مواد اولیه به خارج از کشور وابسته هستیم. اگرچه میزان وابستگی در ارتباط با دارو و تجهیزات پزشکی کم است، اما برای قطع این وابستگی اندک هم باید تلاش کنیم.»
رئیس کل سازمان نظام پزشکی به تاب‌آوری نظام سلامت در شرایط جنگی کشور هم اشاره کرد و گفت: «در شرایط جنگ، تاب‌آوری ملی یک نیاز اساسی برای کشور است و حوزه سلامت یکی از ستون‌های مهم این تاب‌آوری محسوب می‌شود. به مدد زحماتی که در 40 سال گذشته و بویژه سال‌های اخیر کشیده شده، بخش قابل‌توجهی از این تاب‌آوری و استقلال در حوزه سلامت محقق شده است.»
 
نظارت در تبلیغات دارویی 
با اعمال محرومیت‌های قانونی
رئیس‌زاده در مورد عملکرد برخی پزشکان در ارتباط با تبلیغ برخی داروها بویژه داروهای لاغری توضیح داد: «براساس قانون، مجوز تبلیغات حوزه درمان به سازمان نظام پزشکی سپرده شده، اما برخی دستگاه‌های کشور این حق سازمان نظام پزشکی را نادیده گرفته‌اند. همین موضوع باعث شده، شاهد بی‎نظمی تبلیغات در حوزه سلامت باشیم. هر مجموعه و فردی نسبت به نصب یک بیلبورد تبلیغاتی اقدام کرده و حق قانونی سازمان نظام پزشکی را نادیده گرفته است. از چهار تا پنج سال گذشته، سازمان نظام پزشکی به موضوع تبلیغات ورود کرده‌ است. در شورای عالی نظام پزشکی، آیین‌نامه‌ای درباره تبلیغات حوزه سلامت تنظیم و ابلاغ کرده‌ایم. همچنین شورای تبلیغات در حوزه سلامت در سازمان تشکیل شده که بر موضوع تبلیغات حوزه سلامت نظارت می‌کند. با این اوصاف، هرگونه اقدام در حوزه تبلیغات به صورت خارج از نوبت رسیدگی می‌شود.»
او گفت: «اغلب جامعه پزشکی به قوانین حوزه تبلیغات پایبند هستند، اما هرگونه اقدام که منطبق بر قوانین نباشد، تخلف به حساب می‌آید. تبلیغ و هرگونه روابط ناسالم پزشکان با کلینیک‌ها و داروخانه ها نه‌تنها به اعتبار علم پزشکی خدشه وارد می‌کند، بلکه اعتماد مردم به جامعه پزشکی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. چون حوزه سلامت محل تجارت نیست. حفظ حوزه سلامت، حفظ آبروی کشور است و اجازه نمی‎دهیم آبروی علم پزشکی کشور را به تجارت تبدیل کنند. در همین مورد بیش از 12 هزار سایت و صفحه شبکه‌های اجتماعی فعال در حوزه سلامت را رصد کرده‌ایم که بیش از 700 مورد تخلف شناسایی شده است. در این میان310 صفحه متخلف که شرایط آنها از نظر ادمین مشخص بود، بسته یا اصلاح شدند، اما متأسفانه بقیه صفحات متخلف شرایط مشخصی نداشتند.»
رئیس‌کل سازمان نظام پزشکی با اشاره به اینکه وقتی یک پرونده به هیأت‌های انتظامی واصل شود، شدیدترین برخوردها را خواهیم داشت، گفت: «تخلف در حوزه پزشکی، تخلف شخصی نیست؛ بلکه ظلم به مردم است. اگر سازمان نظام پزشکی در این زمینه سکوت کند به فلسفه خود ظلم کرده است. به همین دلیل با این موضوع مماشات نمی‎کنیم. در ابتدا احکام تذکر شفاهی، سپس توبیخ کتبی آغاز می‌شود و در نهایت به محرومیت از مطب ختم خواهد شد. در سال گذشته بیش از 50 مورد محرومیت از مطب برای تمام قصور پزشکی داشته‌ایم که این محرومیت می‌تواند از سه ماه تا محرومیت دائمی باشد. مداخله غیرمجاز نه‌تنها سبب اخلال در نظام سلامت می‌شود، بلکه می‌تواند سبب افزایش هزینه‌های درمانی شود. این احتمال وجود دارد که یک مشکل با درمان ساده و هزینه کم، به دلیل مداخلات غیرمجاز به درمان پیشرفته و هزینه زیاد نیاز داشته باشد. کیفیت خدمات، خط قرمز نظام سلامت است.»
 
رشد تعرفه‎ها خوب است، اما واقعی نیست
او با اشاره به تعرفه‎های پزشکی هم گفت: «طی دو سال گذشته، دولت طبق قانون عمل کرده و تعرفه‌های پزشکی را پیش از آغاز سال جدید ابلاغ کرده است. اگرچه تعرفه‌ها پیش از آغاز سال جدید ابلاغ شده، اما بیمه‌ها پوشش آن را از ابتدای سال رعایت نمی‌کنند. رشد تعرفه‌ها در مقایسه با سال گذشته خوب قلمداد می‌شود، اما تعرفه‌ها واقعی نیست. فاصله میان تعرفه دستوری و واقعی سبب ایجاد شکافی شده که باعث ضرر مردم می‌شود. بیمه‌ها باید حمایت بیشتری از مردم داشته باشند تا این شکاف پر شود.»

برش

رشد 12 درصدی پرونده‌های قصور پزشکی
دکتر رئیس‌زاده با بیان اینکه اغلب پرونده‌های مرتبط با قصور پزشکی در ارتباط با حوزه زیبایی در زمینه‌های دندانپزشکی، پوست و مو است، گفت: «میزان قصور پزشکی در سال گذشته نسبت به سال 1403 حدود 12 درصد رشد داشته که این موضوع به دلیل افزایش تقاضا برای مسائل حوزه زیبایی است. سال گذشته حدود 8 هزار و 400 پرونده‌ قصور پزشکی داشتیم که 45 درصد آنها منجر به صدور حکم شده و 40 درصد نیز منجر به تبرئه و توقف پرونده به نفع پزشک شده‌ است.»