علیرضا حجتی
دبیر گروه بین‌الملل

استعفای اندی بیکر، معاون امنیت ملی کاخ سفید در ادامه موج جدید کناره‌گیری‌ها در دولت ترامپ تصویری آشفته از ریاست جمهوری آمریکا به نمایش گذاشته است.
جدایی بیکر به عنوان یکی از چهره‌های نزدیک به «جی دی ونس» از کاخ سفید، شاید آخرین نشانه از بحران بزرگ در واشنگتن دی سی پس از جنگ علیه ایران است. این جدایی آیا به تعمیق شکاف میان ترامپ و جریان ماگا دامن خواهد زد؟ یا باید در تداوم جنگ سرد روبیو- ونس برای تصاحب ریاست‌جمهوری 2028 تفسیر شود؟ زمان، پاسخ این سؤالات را مشخص خواهد کرد.
قابل انکار نیست که کناره‌گیری اندی بیکر در این مقطع، در وزن‌کشی حلقه نزدیک به ترامپ و تصمیم‌سازان تأثیرگذار روی رئیس‌جمهوری، شاید به معنای کاهش نفوذ «جی دی ونس» ارزیابی شود.
به گزارش آکسیوس، بیکر که یکی از چهره‌های کلیدی در سیاست خارجی و تصمیمات مربوط به امنیت ملی دولت ترامپ بود طی هفته‌های آینده از این سمت کناره‌گیری خواهد کرد. این دومین استعفای مهمی است که دولت ترامپ در روزهای اخیر پس از استعفای کارولین لیویت سخنگوی کاخ سفید اعلام کرده است.
مشابه لیویت، دلیل کناره‌گیری بیکر نیز مسائل خانوادگی عنوان شده است اما برای ناظران مشخص است دلیل این استعفاها را باید در دالان‌های بال غربی کاخ سفید جست‌و‌جو کرد؛ جایی که هر از چند گاه با انتشار اخبار محرمانه از وضعیت جنگی نابسامان دولت ترامپ در جنگ غیرقانونی و تجاوزکارانه او علیه ایران، رئیس‌جمهوری را خشمگین کرده است. عده‌ای معتقدند استعفای کارولین لیویت بی‌ارتباط با درز اخبار مرتبط با بحران ذخایر موشکی آمریکا در جنگ علیه ایران در شبکه «سی‌ان‌ان» نبوده است.
در عین حال، یک خبرنگار آمریکایی روایت کرده که لیویت، ۲۴ ساعت پس از آنکه متوجه شد ترامپ در ترکیه او را در هواپیمایی که فکر می‌کرد ممکن است از آسمان به آن شلیک شود، به حال خود رها کرده تا بمیرد، استعفای خود را اعلام کرد.
هفته گذشته روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارش داد دونالد ترامپ در پی انتشار گزارش‌های رسانه‌ای درباره کاهش ذخایر مهمات آمریکا در جریان جنگ با ایران، دستور آغاز تحقیقات گسترده برای شناسایی عاملان افشای اطلاعات محرمانه پنتاگون را صادر کرده است. به نوشته این روزنامه، مشاوران ترامپ می‌گویند رئیس‌جمهوری آمریکا به‌تدریج از روند جنگ با ایران ناامیدتر شده، زیرا گزینه‌های محدودی برای وادار کردن تهران به برچیدن برنامه هسته‌ای یا پایان دادن به جنگ در اختیار دارد. مقام‌های ارشد دولت ترامپ به وال استریت ژورنال گفتند که گزارش‌های رسانه‌ای طی هفته‌های گذشته ترامپ را به‌شدت آشفته کرده بود. یکی از مقامات آمریکایی گفت اخبار رسانه‌ها او را «دیوانه کرده بود.»
 
گیج و آشفته
در چنین شرایطی، جدایی بیکر از دفتر امنیت ملی، تصویر دقیق‌تری از آنچه در دولت ترامپ وجود دارد به‌ویژه فقدان یک سیاست خارجی منسجم و دیپلماسی گیج‌کننده کاخ سفید ارائه می‌دهد.
بیکر که پیش از این مشاور امنیت ملی ونس بود، شخصاً در مذاکرات با ایران مشارکت داشت. او از جمله مقاماتی بود که در ۱۸ ماه گذشته نقشی محوری در سیاست خارجی و تصمیم‌گیری‌های امنیت ملی دولت داشت. پولیتیکو درباره او گزارش داده است که بیکر به زبان فارسی (و همچنین بلغاری و روسی) مسلط است. رسانه‌های آمریکایی می‌گویند بیکر نتوانست پس از آغاز جنگ با ایران، یک توافق صلح پایدار و بلندمدت به دست آورد؛ درگیری‌ای که ترامپ در ابتدا مدعی شده بود تنها چند هفته طول خواهد کشید. یک منبع آشنا با نقش بیکر به پولیتیکو گفت، بیکر در ماه ژوئن، زمانی که ترامپ شاهد بمباران تأسیسات هسته‌ای ایران توسط هواپیماهای جنگی آمریکایی بود، در اتاق وضعیت حضور داشت.
این مقام آمریکایی که طبق توصیف رسانه‌های این کشور، بسیار اهل پنهان‌کاری و دوری از انظار عمومی بوده است، به عنوان چهره‌ای کلیدی در حلقه ونس ظهور کرد و در تفکرات معاون رئیس‌جمهوری در حوزه سیاست خارجی و از جمله در شکل‌دهی برخی از مهم‌ترین تصمیمات امنیت ملی کاخ سفید نقش داشت. بیکر سال‌های قبل را به عنوان افسر خدمات خارجی در وزارت امور خارجه خدمت کرد و سپس به عنوان مشاور امنیت ملی به تیم ونس پیوست.
استعفای این مقام آمریکایی از آنجایی حائزاهمیت است که افراد آگاه به حزب جمهوری‌خواه معتقدند با ظهور ونس به عنوان کاندیدای اصلی برای کسب نامزدی جمهوری‌خواهان در سال ۲۰۲۸، بیکر در شکل‌دهی به آینده سیاست خارجی حزب جمهوری‌خواه- صرف نظر از اینکه چه کسی به عنوان پرچمدار جمهوری‌خواهان ظاهر شود- چهره‌ای کلیدی خواهد بود.
یکی از این افراد الکس وانگ، معاون مشاور امنیت ملی ترامپ است که درباره بیکر گفته: «اندی قرار است در هر دولت آینده‌ای نقشی ایفا کند.»
 
انزوای انزواگرایان؟
بیکر خود را یک «واقع‌گرا» توصیف می‌کند و نسبت به اتحادهای سنتی آمریکا و مداخله نظامی ایالات متحده در خارج از کشور بدبین است؛ یعنی همان دیدگاه مشهور «انزواگرایی در سیاست خارجی آمریکا» که برای حداقل یک قرن پیشران سیاست خارجی- دفاعی واشنگتن بوده است. نگاهی که سیاست «اول آمریکای» ترامپ برگرفته از آن بوده و جنبش ماگا به عنوان مهم‌ترین پایگاه رأی ترامپ و ونس را حامی خود می‌بیند.
از نظر ایدئولوژیک، بیکر به طور کلی با جناح «انزواگرای» حزب جمهوری‌خواه همسو است که مخالف دخالت‌های نظامی آمریکا بوده و از نقش محدود ایالات متحده در صحنه جهانی حمایت می‌کند. دولت ترامپ در ابتدا این رویکرد را «واقع‌گرایانه» یا همان‌طور که در استراتژی امنیت ملی آمده است، «واقع‌گرایی انعطاف‌پذیر» می‌نامد. ردپای بیکر در برخی از مهم‌ترین بخش‌های مواضع دولت ترامپ مشهود بوده است. او در پیش‌نویس نطق آتشین ونس در کنفرانس امنیتی مونیخ در فوریه 2025 نقش داشت. او همچنین نقش مهمی در تدوین استراتژی جدید امنیت ملی دولت نیز ایفا کرد. این استراتژی در ایالات متحده به عنوان «دکترین مونرو 2» یا «دکترین دونرو» (ترکیبی از اول اسم دونالد ترامپ و مونرو) مشهور شد؛ سندی که به وضوح به بازگشت آمریکا به انزواگرایی جدید اشاره می‌کرد اما جنگ با ایران به کلی راهبرد این سند را مخدوش کرده و زیر سؤال برد.
دلیل عصبانیت و مخالفت ماگایی‌ها با ترامپ نیز به همین برمی گردد. جنگ بی‌دلیل و غیرموجه با ایران که نشان‌دهنده خیانت ترامپ به وعده‌های او در خاتمه جنگ‌های بی‌پایان بوده و حکایت از تعیین دستور کارهای کاخ سفید توسط نتانیاهو و لابی اسرائیلی دارد، خشم این جریان و رأی دهندگان ماگایی را برانگیخته است. جدایی اشخاص تأثیرگذار این جریان از ترامپ از جمله تاکر کارلسون جو کنت، مدیر مستعفی مرکز مبارزه با تروریسم که در اعتراض به جنگ با ایران از مقام خود کناره‌گیری کرد نشان از این فاصله‌گذاری بیش از پیش ماگا از ترامپ آن هم در آستانه انتخابات حساس کنگره در نوامبر امسال (آبان) دارد.
پیروزی ترامپ در سال ۲۰۲۴ به ونس و بیکر فرصتی داد تا دیدگاه خود را در عرصه جهانی به کار گیرند  و این دیدگاه در هیچ کجا به اندازه رویکرد دولت به جنگ اوکراین آشکار نبود. هدف دیرینه آنها برای دستیابی به پایان جنگی بود که آن را عامل هدررفتن منابع ایالات متحده می‌دانستند.
از نگاه یک فرد نزدیک به کاخ سفید بیکر و ونس واقعاً می‌خواهند که ایالات متحده، اول از همه، از برخی تعهدات جهانی که فکر نمی‌کنند برای ایالات متحده مهم هستند، دوری کند و دوم، آنها واقعاً می‌خواهند به پایان جنگ کمک کنند.»
بیکر در بحبوحه تغییرات گسترده‌تر ترامپ در شورای امنیت ملی، به عنوان معاون مشاور امنیت ملی منصوب شد. در این نقش، او از نزدیک با مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و مشاور امنیت ملی و رابرت گابریل جونیور معاون دیگر امنیت ملی همکاری کرد.
در چنین فضایی، استعفای بیکر ممکن است این‌گونه به نظر برسد که صداهای میانه‌روتری در کاخ سفید که روی تفکر ترامپ نفوذ داشته، دست پایین‌تری را داشته باشند. ساکن کاخ سفید در موارد مهمی مثل حمله به ایران یا عملیات ربایش نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهوری سابق ونزوئلا از حلقه تندروتر نزدیکانش پیروی کرده است.
 جایگزین بیکر کیست؟
ونس چندماه قبل همزمان با بیکر، کلیف سیمز متحد قدیمی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا را برای حضور در معاونت امنیت ملی کاخ سفید به این سمت انتخاب کرد. سیمز در سال‌های اخیر از نزدیک با جان راتکلیف، رئیس سازمان سیا، همکاری داشته و اخیراً به عنوان رئیس هیأت مشاوران خارجی سازمان سیا خدمت کرده است.
راتکلیف درباره او می‌گوید: «سیمز زمانی که من مدیر اطلاعات ملی بودم، به عنوان یکی از معاونان من خدمت کرد و من از نزدیک شاهد قضاوت و تسلط استثنایی او بر حساس‌ترین مسائل امنیت ملی بودم. او مدافع بی‌باک سیاست خارجی رئیس‌جمهوری ترامپ و یکی از معتمدترین مشاوران من بوده است.»
سیمز هماهنگی نگارش سخنرانی‌ها برای کنوانسیون ملی جمهوری‌خواهان در سال ۲۰۲۴ را بر عهده داشت و در عملیات انتقال قدرت ترامپ در سال ۲۰۲۴ شرکت داشت. او مدت‌هاست که به ونس نزدیک بوده و روابط خود را با برخی از بانفوذترین مشاوران و اعضای خانواده ترامپ، از جمله دونالد ترامپ جونیور و جرد کوشنر حفظ کرده است.
سیمز در اولین دولت ترامپ به عنوان دستیار ویژه رئیس‌جمهوری و مدیر استراتژی پیام کاخ سفید خدمت کرد. او در سال ۲۰۱۸ دولت را ترک و بعداً کتاب «تیم افعی‌ها» را منتشر کرد؛ خاطراتی افشاگرانه که باعث جدایی از ترامپ شد. این اختلافات در سال ۲۰۱۹ پس از آنکه کمپین ترامپ به دنبال اجرای توافق عدم افشا علیه او بود، به یک دعوای حقوقی تبدیل شد. این دو بعداً با هم آشتی کردند و سیمز به دولت بازگشت تا زیر نظر راتکلیف کار کند، زمانی که راتکلیف در آخرین دوره اول ریاست جمهوری ترامپ به عنوان مدیر اطلاعات ملی خدمت می‌کرد. در سال ۲۰۲۳، مایک جانسون، رئیس مجلس نمایندگان، سیمز را به مدت دو سال به عضویت کمیسیون بررسی اقتصادی و امنیتی ایالات متحده و چین منصوب کرد.