هوانوردی زمینگیر نشد
ادامه از صفحه 11
جنگ، مشکلات قدیمی صنعت هوایی مانند زیاندهی برخی ایرلاینها و کوچک بودن ناوگان را تشدید کرده است. برای اصلاح ساختار شرکتهای هواپیمایی چه برنامهای دارید؟
تعداد شرکتهای هواپیمایی ما بیشتر از میزان مورد نیاز صنعت است. اگر ایران را با کشورهای اطراف مانند ترکیه، امارات و قطر مقایسه کنیم، این مسأله روشنتر میشود. این کشورها شرکتهای بزرگ و پرچمداری دارند که از مقیاس اقتصادی مناسبی برخوردارند.
ما باید از تجربه آنها استفاده کنیم. از ابتدا نیز اعلام کردهام که تعداد شرکتهای هواپیمایی باید کاهش پیدا کند و شرکتها باید به سمت افزایش مقیاس، همکاری و در صورت امکان ادغام حرکت کنند. در همین راستا و با هماهنگی وزارت راه و شهرسازی، آییننامه تأسیس شرکتهای هواپیمایی را دوباره به دولت بردیم. این آییننامه در دولت مطرح و بررسی شد و در آن، شرایط فعالیت شرکتهای هواپیمایی سختگیرانهتر و واقعیتر شده است. برای مثال، تعداد هواپیماهایی که یک شرکت باید در اختیار داشته باشد، افزایش یافته است. اگر در گذشته یک شرکت با یک یا دو فروند هواپیما میتوانست فعالیت کند و بهعنوان شرکت هواپیمایی شناخته شود، امروز این تعداد به پنج فروند افزایش یافته است. همچنین شرکت باید حدود ۳۰ میلیون دلار تمکن مالی داشته باشد تا بتواند عملیات پروازی خود را انجام دهد.
البته تکلیف خود ما نیز این است که شرکتها را بهتدریج به سمت ادغام یا همکاری بیشتر هدایت کنیم. میدانم این کار دشوار است، زیرا شرکتی که مجوز گرفته، از نظر حقوقی برای خود حق ایجاد کرده است. ممکن است آن شرکت در زمان دریافت مجوز، شرایط لازم را بهطور کامل نداشته، اما ما باید صنعت را بهگونهای هدایت کنیم که برای شرکتها بهصرفه باشد با یکدیگر ادغام شوند، مشترک کار کنند یا حتی هواپیماهای خود را در اختیار شرکت دیگری قرار دهند.
اینکه یک شرکت هواپیمایی تنها یک فروند هواپیما داشته باشد و همان هواپیما نیز گاهی به دلیل نقص فنی یا تعمیرات از فعالیت خارج شود، توجیه منطقی و اقتصادی ندارد. سختگیریهایی در این زمینه در حال انجام است تا چنین وضعیتی کمتر تکرار شود. اولین اقدام نیز همانطور که گفتم، اصلاح آییننامه تأسیس شرکتهای هواپیمایی بود که خوشبختانه به دولت ارائه شد.
قیمت بلیت همواره یکی از چالشهای صنعت هوایی بوده است. از یک سو مردم نسبت به افزایش قیمتها اعتراض دارند و از سوی دیگر ایرلاینها از زیاندهی میگویند. برای حل این تعارض چه برنامهای دارید؟
در بحث قیمت بلیت باید همزمان منافع مردم، منافع شرکتهای هواپیمایی و اقتصاد کل صنعت را در نظر بگیریم. نمیتوان فقط یک طرف ماجرا را دید. پس از آغاز جنگ ۱۲روزه، برای مدت زیادی درآمد شرکتهای هواپیمایی متوقف شد و شرکتها با مسائل مالی جدی مواجه شدند. پس از آن نیز جنگ ۴۰روزه دوباره موجب توقف فعالیت شد. اینطور نیست که با پایان جنگ ۴۰روزه، شرکتها بلافاصله به شرایط پیش از جنگ بازگشته باشند. در حال حاضر تعداد پروازها و تعداد هواپیماهای فعال در فضای کشور کمتر از گذشته است. بسیاری از شهرهایی که پیش از این تقاضای زیادی برای سفر هوایی داشتند، اکنون با کاهش تقاضا مواجهاند. پروازهای خارجی نیز بسیار کاهش یافتهاند و شرکتهایی که به مقاصد خارجی پرواز داشتند، با افت شدید تعداد مسافر روبهرو هستند. بنابراین باید مسائل اقتصادی شرکتها را هم دید. از طرف دیگر، مردم نیز بهدرستی میگویند که در برخی مواقع نرخ بلیت افزایش چشمگیری پیدا میکند. وقتی تقاضا زیاد و عرضه محدود است، احتمال افزایش نرخ وجود دارد و ممکن است برخی افراد سودجو نیز از شرایط سوءاستفاده کنند. اما واقعیت این است که قیمت بلیت هواپیما به نرخ ارز وابستگی زیادی دارد. در بحث سوخت هواپیما نیز بخشی از هزینهها به نوعی بر مبنای ارز محاسبه میشود و شرکتها سوخت را با همین شرایط دریافت میکنند. تأمین قطعات هواپیما، از قطعات کوچک تا قطعات اصلی مانند موتور، نیز هزینههای ارزی دارد.
بنابراین، وقتی نرخ ارز جهش میکند، این افزایش بهطور طبیعی بر قیمت بلیت داخلی و خارجی اثر میگذارد. برای مثال، سال گذشته که شرکتها قصد داشتند عملیات جابجایی زائران در اربعین را انجام دهند، نرخ ارز حدود ۶۰ تا ۷۰ هزار تومان بود، اما امروز به حدود ۱۹۰ هزار تومان رسیده است. طبیعی است که چنین افزایشی بر هزینه تمامشده پرواز اثر بگذارد.
با این حال، ما بهعنوان نهاد حاکمیتی وظیفه داریم هر دو طرف ماجرا را ببینیم. تمام تلاش ما این است که تا حد امکان منافع مردم تأمین شود و قیمتها از مسیرهای غیرمنطقی افزایش پیدا نکند؛ اما همزمان باید اقتصاد شرکتهای هواپیمایی و مجموعههایی را که در این صنعت فعالیت میکنند و از آن ارتزاق دارند نیز در نظر بگیریم.
با وجود خسارتهای جنگ، عملیات اربعین امسال چگونه برگزار شد؟
واقعاً این موضوع بیشتر از آنکه یک بحث معمولی باشد، نوعی درد دل است. اتفاقی که در صنعت هوایی رخ داد، از نظر من واقعاً شبیه معجزه بود. البته نمیتوان همه آسیبها و مشکلات را بهصورت عمومی منتشر کرد، اما با وجود تمام خسارتهایی که داشتیم، سال گذشته ۳۳۰ هزار نفر را جابهجا کردیم و امسال نیز ۳۲۱ هزار نفر جابهجا شدند.
خود من که در صحنه حضور داشتم، تصور میکردم امسال حتی نزدیک به میزان سال گذشته نیز نتوانیم مسافر جابهجا کنیم. رادارها آسیب دیده بودند، تأسیسات فرودگاهی صدمه دیده بود و برخی فرودگاهها نیز با محدودیت عملیاتی مواجه بودند. با این حال، با همکاری همه مجموعههای فعال در حوزه هوایی، این عملیات انجام شد.
از سازمان هواپیمایی کشوری و شرکت فرودگاهها گرفته تا شهر فرودگاهی و همه شرکتهای هواپیمایی، همگی پای کار آمدند. واقعاً باید از تمام همکاران تشکر کرد. دست همه آنها درد نکند؛ بسیار زحمت کشیدند و در این مدت سختی زیادی متحمل شدند.
اگر در گذشته همکاران ما روزانه ۱۰ ساعت کار میکردند، در این دوره در عمل ۲۴ساعته درگیر کار بودند. تلفن بسیاری از همکاران ما حتی یک ساعت نیز خاموش نبود. نیمهشب، گاهی ساعت سه یا سهونیم صبح، تعداد زیادی تماس و هماهنگی داشتیم. در نهایت، اینکه مردم احساس میکنند اتفاق خاصی در حوزه هوایی نیفتاده، به دلیل همین تلاشهاست. مردم انتظار دارند شرایط مانند پیش از جنگ باشد و همین که چنین انتظاری دارند، برای ما افتخار محسوب میشود. آنها نمیدانند صنعت چه میزان آسیب دیده و همکاران ما با چه فشار و دشواریای کار کردهاند؛ اما اینکه تلاش همکاران باعث شده مردم تفاوت زیادی با شرایط پیش از جنگ احساس نکنند، واقعاً دستاورد بزرگی است. البته نارسایی و نارضایتی هم وجود داشته است. برای مثال، در یک روز ۱۴۰ پرواز در فرودگاههای ما انجام شده و طبیعی است که در میان آنها یک یا چند مسافر ناراضی باشند یا پروازی با تأخیر مواجه شود. تأخیر کم نبوده و نارضایتی نیز وجود داشته است، اما نباید این موضوع را به این معنا تلقی کرد که کل صنعت دچار مشکل یا متلاطم شده است. امروز اگر یک پرواز دو ساعت تأخیر داشته باشد، بهسرعت در صفحات مجازی، اینستاگرام و دیگر شبکههای اجتماعی منتشر میشود. با توجه به شرایطی که داشتیم و تعداد پروازهایی که انجام شد، بروز مشکل در یکی دو پرواز قابل درک است. با این حال، بابت اتفاقاتی که رخ داد از مردم عذرخواهی میکنیم و امیدواریم این موارد را بر ما ببخشند.
با توجه به مجموعه این تجربهها، آینده صنعت هوایی کشور را چگونه ارزیابی میکنید؟
برآورد ما این است که حتی در بدبینانهترین حالت ممکن، شرایط صنعت هوایی در آینده بهمراتب بهتر خواهد شد. این حرف به معنای آن نیست که حتماً تحریمها برداشته میشود. ما برنامهریزی خود را بر مبنای ادامه تحریمها انجام دادهایم و شرایط فعالیت صنعت در دوران تحریم را در نظر گرفتهایم.
اگر اتفاق مثبتی رخ دهد و تحریمها برداشته شود، طبیعتاً شرایط بسیار بهتر خواهد شد؛ اما برنامه کاری ما به رفع تحریمها وابسته نیست. حتی با همین شرایط فعلی نیز معتقدیم وضعیت صنعت در شش ماه آینده و یک سال آینده، هم در حوزه هواپیما و هم در حوزه زیرساخت، بهتر از امروز خواهد بود. همین حالا نیز بهبودهایی ایجاد شده و این روند ادامه دارد. تعداد هواپیماهای فعال افزایش پیدا کرده، بخشی از تجهیزات در حال بازسازی است و برای تقویت فرودگاهها و زیرساختهای ناوبری برنامه داریم. باور ما این نیست که صنعت هوایی زمینگیر خواهد شد. برعکس، معتقدیم با تکیه بر توان داخلی، اصلاح ساختار شرکتها، افزایش همکاری میان ایرلاینها، توسعه زیرساختها و برنامهریزی برای شرایط تحریم، میتوانیم ظرفیت صنعت را افزایش دهیم. البته مشکلات همچنان وجود دارد و نباید آنها را نادیده گرفت. صنعت هوایی برای رشد به سرمایهگذاری، تأمین قطعه، نوسازی ناوگان، اصلاح مدل اقتصادی شرکتها و افزایش ایمنی و تابآوری نیاز دارد. اما تجربه یک سال گذشته نشان داد که این صنعت توان عبور از بحران را دارد. اگر برنامههای پیشبینیشده به نتیجه برسد، در شش ماه آینده وضعیت ما در تعداد صندلی، تعداد هواپیما و ظرفیت زیرساختهای هوایی بهتر از امروز خواهد بود. سال آینده نیز باید شرایط بهتری نسبت به امسال داشته باشیم. این مسیر آسان نیست، اما با توجه به تجربهای که پشت سر گذاشتهایم، نسبت به آینده صنعت هوایی کشور امیدوار هستیم.
