وقتی سیاست از فناوری عقب میماند
مینا حسینی
گروه علم و فناوری
بازگشایی اینترنت در شرایطی که مردم بیصبرانه چشم به راه کاهش محدودیتها بودند اما مقاومتها در برابر آن کم نبود و حتی برخی اینترنت بینالملل را موضوعی غیرضروری میدانستند، نیازمند یک نگاه ویژه و تصمیمی بزرگ بود؛ تصمیمی که به اعتقاد برخی کارشناسان، تنها از عهده یک تشکیلات ویژه و منسجم همچون ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی برمیآمد. وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات دولت اصلاحات یکی از این کارشناسان است که با دفاع تمامقد از تصمیم دولت برای بازگشایی اینترنت پس از فروکش کردن تنشها در جنگ 40 روزه، آن را یک تصمیم ملی و سرنوشتساز میداند که زمینهساز کاهش دغدغههای عموم مردم شد.
بازگشایی اینترنت
نتیجه یک دغدغه بزرگ
احمد معتمدی در گفتوگو با «ایران»، تشکیل ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی با ابلاغ رئیسجمهوری را اقدامی کاملاً دقیق، درست و بجا دانست و گفت: «بیشک تخصص معاون اول رئیسجمهور به عنوان رئیس این ستاد و دغدغههای ایشان در موفقیتها در زمینه بازگشایی اینترنت بیتأثیر نبوده است. ایشان زمانی سکاندار وزارت ارتباطات بوده و دغدغه این حوزه را داشته و در نهایت هم موفق شد با همفکری مناسبی که در این ستاد ویژه وجود داشت، یک تصمیم ملی، بزرگ و لازم بگیرد؛ تصمیمی که بیشک اقدامی مناسب برای کاهش بخشی از نارضایتی مردم بود.»
او با ابراز امیدواری نسبت به ادامه فعالیت قدرتمند این ستاد، در پاسخ به کسانی که آن را به نوعی موازیکاری میدانستند و حتی معتقد بودند که مصوبه بازگشایی اینترنت در این ستاد غیرقانونی است، گفت: «در شرایط جنگی که مردم از نظر اقتصادی، روحی و روانی با مشکلاتی روبهرو بودند، افزودن محدودیتهای بیشتر، اصلاً تصمیم درستی نبود. این موضوع به درستی در ستاد ویژه فضای مجازی به ریاست معاون اول رئیسجمهور و دبیری وزیر ارتباطات مورد توجه قرار گرفت و در نهایت هم تصمیم بر این شد که اینترنت بازگشایی شود.» معتمدی در ادامه تأکید کرد: «معتقدم با توجه به کارایی این ستاد، باید این تشکیلات زودتر تشکیل میشد، چراکه در غیاب این ستاد، تاکنون برخی تصمیمات بسیار تندروانه و عجیب گرفته شده که ظاهراً مردم در تصمیمات نهایی آن هرگز دیده نمیشوند. به نظرم در شرایط غیراضطرار و غیرجنگی، باید تصمیمات مربوط به اینترنت در این ستاد ویژه گرفته شود.»
او یادآور شد: «در شرایط جنگی ممکن است واکنشهای متفاوتی لازم باشد که البته این تصمیمات در سطح عالیترین مقامهای امنیتی کشور گرفته میشود. اما وقتی شرایط به سمت عادیتر شدن پیش میرود، دولت، وزارت ارتباطات و ستاد ویژه فضای مجازی مطمئناً باید به سمت شفافسازی بروند تا در آینده هم تدابیر مدیریتی بهتری اتخاذ شود.»
وزیر ارتباطات دولت اصلاحات با اشاره به اینکه دولت در بخش خدمات، عملکرد قابل قبولی در دوران جنگ تحمیلی داشت، یادآور شد: «به هرحال واقعیت این است که در حوزه ارتباطات به دلیل حساسیتها و شرایط دوران جنگ، تصمیمگیریها با محدودیتهایی همراه بود. ما هم این موضوع را میپذیریم که در شرایطی خاص، بنا به اقتضای آن باید در حوزه ارتباطات سختگیریهایی انجام شود.»
او ادامه داد: «معتقدم در نظام حکمرانی ما این مسأله باید اصلاح شود. ما دولتی را انتخاب میکنیم و همه مطالبات را از آن داریم؛ مردم، قوه قضائیه و سایر بخشها نیز از دولت انتظار پاسخگویی دارند. بنابراین باید در کنار مسئولیت، اختیار هم به دولت داده شود. این مسأله، چه مربوط به قانون اساسی باشد و چه قوانین عادی، نیازمند اصلاح است.»
معتمدی اظهار کرد: «بارها شنیدهام که گفته میشود سران قوا با موضوعی مانند رفع محدودیت یک شبکه اجتماعی موافق بودهاند اما آن مصوبه یا موضوع رأی نیاورده است. نمیتوان جامعه را با سختگیری بیش از اندازه و اعمال محدودیت مدیریت کرد. اگر همه چیز را ببندیم و بیش از حد سختگیری کنیم، نتیجه آن، افزایش استفاده از روشهای جایگزین مانند اینترنت ماهوارهای و VPN خواهد بود؛ شرایطی که امروز هم با آن مواجهیم و کاربران در هر سنی به هر محتوایی دسترسی پیدا میکنند و عملاً حاکمیت را
دور میزنند.»
معتمدی یادآور شد: «در دوران مسئولیت ما نیز این بحثها وجود داشت. ما همواره معتقد بودیم وزارت ارتباطات باید همکاری نزدیکی با دستگاههای اطلاعاتی و امنیتی داشته باشد، اما اگر این همکاری منطقی و صحیح نباشد، هم از مزایای فناوری محروم میشویم و هم از نظر اقتصادی و توسعهای عقب خواهیم ماند.»
حکمرانی هوشمند چاره کار است
وزیر دولت اصلاحات تأکید کرد: «منظورم این نیست که نسبت به امنیت اینترنت بیتفاوت باشیم، بلکه معتقدم باید حکمرانی هوشمند داشته باشیم.» معتمدی با اشاره به اینکه یکی از دلایل موفق نبودن ما در حکمرانی هوشمند کمبود محتوای مناسب داخلی است، تأکید کرد: «اگر تولید محتوای مناسب انجام میشد، کاربران حتماً بدون هیچ اجباری به سمت سرویسهای داخلی میرفتند. نمونه آن هم مسیریابهای بومی فعلی، اپلیکیشنهای حملونقل، پلتفرمهای خرید و فروش، برخی شبکههای اجتماعی و... است.
هرجا خدمات داخلی کیفیت مناسبی داشتهاند، مردم از آنها استفاده کردهاند و دلیلی برای مراجعه به نمونههای خارجی نمیبینند. بنابراین میتوان با حرکت به این سمت، حکمرانی هوشمندانهای بر فضای مجازی داشت بدون اینکه نیازی به اعمال محدودیتهای گسترده باشد.»
وی درباره آثار قطع اینترنت بر جامعه علمی هم گفت: «امروز اینترنت همان نقشی را در زندگی دارد که خودرو در حملونقل دارد و نمیتوان بدون آن زندگی کرد. تقریباً هیچ حوزهای از تجارت، صنعت، خرید و فروش، دانشگاه و شرکتهای دانشبنیان بدون اینترنت امکان فعالیت ندارد. امروز دیگر جهان به دهکده جهانی تبدیل شده و همه باید از فناوریهایی مانند هوش مصنوعی استفاده کنند. همه مردم، خبرنگاران و کارشناسانی که هر روز درباره تحولات جهان تحلیل ارائه میدهند، اطلاعات خود را از طریق اینترنت به دست میآورند.» وزیر ارتباطات دولت اصلاحات اظهار کرد: «پروژههای ملی بسیار حساسی وجود دارد که دست اندرکاران با استفاده از هوش مصنوعی و دسترسی به اطلاعات میتوانند سریعتر و دقیقتر پیش بروند. معتقدم محروم کردن مردم از چنین دستاورد بزرگی اصلاً منطقی نیست؛ به هرحال این فناوری حاصل تلاش بشر است و باید از آن برای توسعه بهتر و سریعتر کشور آن هم در شرایطی که عدهای چشم به خاک این کشور دارند، بهره گرفت.» معتمدی افزود: «جنگ نیز نشان داد که کشور در حوزههایی مانند توان موشکی ظرفیتهای بالایی دارد و اگر این توان در سایر عرصهها نیز به کار گرفته شود، میتوانیم کشوری پیشرفته باشیم اما لازمه آن، ارتباط با دنیا و حرکت در مسیر توسعه است. امیدوارم در سطح کلان کشور توجه بیشتری به حکمرانی هوشمند فضای مجازی و ممانعت از اعمال محدودیتهای اینترنتی شود.»
برش
خودمان را از ظرفیت فناوری محروم نکنیم
وزیر ارتباطات دولت اصلاحات اظهار کرد: «امروز با گسترش هوشمندسازی، اینترنت و تلفن همراه، بزرگترین کسبوکارهای جهان بر پایه این فناوریها شکل گرفتهاند. حتی کار به جایی رسیده که بحران اقتصادی پیشبینیشده در آمریکا تا حد زیادی با توسعه هوش مصنوعی مدیریت شد به این ترتیب گام بزرگی در اقتصاد این کشور برداشته شد. ما نیز باید از این ظرفیت استفاده کنیم نه اینکه خود مانع جدی برای توسعه کشور باشیم.»
وی با اشاره به وحدت و انسجام آحاد جامعه در دوران جنگ تحمیلی، تأکید کرد: «در همه جای دنیا ارتباطات ابعاد امنیتی و فرهنگی مختلفی دارد ولی آیا راهحل، بستن فناوری و ایجاد محدودیت است؟ ما در کشور ظرفیتهای بزرگی از نظر اقتصادی، امنیتی، فرهنگی و مهمتر از همه ظرفیت بزرگ مردم را داریم؛ مردمی که در هر شرایطی پای کار بودند و در سختترین روزهای جنگ و زیر موشکباران دشمن، دولت و حاکمیت را تنها نگذاشتند حالا چرا باید در پاسخ به این همه محبت مردم، برای آنها محدودیت ایجاد کنیم درحالی که میتوان این فناوری بزرگ و پرکار را مدیریت کرد؟»
معتمدی با ذکر خاطرهای از زمان سکانداری وزارت ارتباطات در دولت اصلاحات گفت: « در سفر به مالزی مشاهده کردم همه منازل از دیشهای ماهواره مشابه استفاده میکنند. وقتی علت را پرسیدم، در پاسخ گفتند: در مالزی، تنها همین دیشهای ماهواره مجاز هستند و مردم میتوانند بدون هیچ دغدغهای درباره تهاجم فرهنگی و... از برنامههای مناسب برخی شبکههای ماهوارهای جهانی استفاده کنند.»
او در ادامه گفت: «ماجرا از این قرار بود که دولت مالزی، به صورت هوشمندانه ترتیبی اتخاذ کرده بود که مردم بتوانند با دیشهای ماهواره به صورت قانونی حدود ۱۵ یا ۱۶ شبکه بینالمللی را دریافت کنند. برای نظارت بر برنامههای این شبکهها هم بخشهایی را که با فرهنگ و ارزشهایشان سازگار نبود حذف کرده بودند و تبلیغات خود را جایگزین آن میکردند. به این ترتیب در زمان پخش برنامهها، از محل تبلیغات و خدمات مرتبط، درآمدزایی داشتند. یعنی این فناوری جهانی را هرگز محدود نکرده و آن را به شکل مدیریتشده، به کار گرفته بودند.»
او در ادامه گفت: «ما برای مدت زیادی در برابر ماهواره به عنوان یک فناوری نوین ایستادیم. نتیجه این شد که ماهواره به طور کامل از کنترل ما خارج شد، در حالی که اگر مدیریت درستی اعمال میشد، هم نیاز مردم تأمین میشد، هم رضایت عمومی افزایش مییافت و هم از نظر امنیتی کارساز بود و بسیاری از ذهنیتهایی که رسانههای معاند ایجاد میکنند، هرگز شکل نمیگرفت. هرگز نمیتوان چنین نگاهی به تکنولوژی داشت و با آن، اینگونه برخورد کرد.»
معتمدی یادآور شد: «نمیتوان جلوی هیچ فناوری را گرفت اما میتوان آن را مدیریت کرد.» او با اشاره به دوران مسئولیت خود اظهار کرد: «زمانی که اینترنت وارد کشور شد، تنها حدود ۲۰۰ هزار کاربر داشت ما در آن زمان چندین جلسه با رهبر شهید داشتیم و ایشان یک مصوبه 6 بندی را برای مدیریت اینترنت به شورای عالی انقلاب فرهنگی ابلاغ کردند که یکی از آنها بر توسعه محتوا تأکید داشت. ما به استناد همان سیاستها، توسعه شبکه اینترنت را دنبال کردیم. حالا هم معتقدم همان سیاست ششگانه ابلاغی رهبر شهید، باید مبنای عمل قرار گیرد.»
