جبران کمبود نیروی انسانی، افزایش انگیزه شغلی و ایجاد مشوق‌های ماندگاری برای پرستاران از مهم‌ترین اولویت‌های وزارت بهداشت است؛ موضوعی که در دولت چهاردهم به‌جد از طرف مسئولان وزارت بهداشت و شخص رئیس‌جمهوری پیگیری شد. به طوری که معوقات پرستاری از 12 به 6 ماه کاهش پیدا کرد و حتی در این دوره شاهد افزایش 60درصدی تعرفه‎های پرستاری برای سال 1405 هستیم. این افزایش شاید با تورم موجود در کشور همخوانی نداشته باشد اما می‎تواند دریچه امیدی برای رفع مشکلات موجود جامعه پرستاری باشد. به گفته مسئولان وزارت بهداشت، خروج هر پرستار از این حرفه، خواه مهاجرت از کشور باشد یا مهاجرت از شغل، زیان 4میلیارد تومانی برای کشور به بار می‎آورد، به همین دلیل باید برای نگهداشت نیروی انسانی اقدامات مناسبی انجام شود. سالانه حدود 1500 پرستار بازنشسته می‎شوند و تعدادی هم ترک کار می‎کنند به همین دلیل با وجود افزایش تربیت نیروی پرستاری همچنان شاهد کمبود 100 هزار نفری پرستار در کشور هستیم.
عباس عبادی، معاون پرستاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با اشاره به اینکه کمبود نیروی پرستاری معضلی جهانی است، می‎گوید: «در عصرحاضر، کمبود پرستار به یک مشکل مزمن جهانی تبدیل شده است و فقط مختص کشور ما نیست. با این اوصاف، تا سال 2030 بالغ بر 9 میلیون پرستار در دنیا کم خواهیم داشت. متأسفانه جاذبه‎های کشورهای توسعه‌یافته به لحاظ پرداختی‌ها و نظام معیشتی بهتری که به نسبت کشورهای کمتر توسعه‌یافته دارند، باعث شده این کمبود در کشورهای کمتر توسعه‌یافته بیشتر دیده شود. اگر بخواهیم بر اساس استانداردهای ملی نگاهی به این معضل بیندازیم، در ایران حدود 100 هزار پرستار کم داریم. این کمبود درحالی شکل گرفته است که در یک دهه گذشته رشد بسیار خوبی در تربیت نیروی پرستاری داشتیم.»
او در این‎باره توضیح می‎دهد: «شاید این سؤال ایجاد شود با وجود اینکه سالانه افراد بسیاری از دانشگاه‎های پرستاری فارغ‌التحصیل می‎شوند، چرا جبرانی بر این کمبود نیست. چون سالانه با ساخت بیمارستان‎های جدید و ایجاد تخت‎های بیشتر نیاز به پرستار هم بیشتر می‎شود. همچنین سالانه حداقل 1500 نفر از همکاران پرستار بازنشسته می‎شوند. در این میان تعدادی از پرستاران هم به علت سختی که ماهیت این شغل دارد، ترک کار می‌کنند حالا یا از کشورخارج می‎شوند یا شغل‎شان را تغییر می‎دهند، بنابراین به‌رغم اینکه نرخ آموزش ما در این حوزه افزایش پیدا کرده اما خروجی‎ها باعث شده است، کمبودی که داشتیم جبران نشود.»
عبادی به مهم‌ترین عامل خروج پرستاران از این حرفه اشاره می‎کند و می‎گوید: «نظام جبران خدمت یا همان نظام پرداخت یکی از علت‎های مهمی است که پرستاران را به سمت ترک کار سوق می‎دهد. بنابراین خروج از سیستم کار پرستاری متأسفانه بیشتر از ورودی آن است. وزارت بهداشت در سال‌1405 به سازمان اداری و استخدامی کشور اعلام کرده برای کل حوزه‎های سلامت نیازمند 60 هزار مجوز استخدام است. هنوز جوابی دریافت نکرده‌ایم اما اگر این مجوز داده شود، معمولاً بین 45 تا 50 درصد مجوزهای استخدامی مربوط به گروه پرستاری است. در حال حاضر تعداد پرستاران غیرشاغلی که متقاضی کار هستند، به طور کلی در کشور 2.2 برابر میزان نیازی است که برای جذب اعلام می‎شود. در آزمون استخدامی شهریور سال گذشته تعداد داوطلبان 2.2 برابر تعداد پست سازمانی بود. البته با توجه به شرایط کشور توازن نیرو به‌درستی شکل نگرفته است با این اوصاف، در برخی از مناطق کشور تعداد پرستار انباشته‌شده و بیکار بسیاری داریم، مثلاً مناطق غربی و برعکس در مناطق جنوبی و جنوب‌شرق کشور حتی تهران با کمبود شدید نیرو روبه‎رو هستیم.»
معاون پرستاری وزارت بهداشت در مورد این عدم توازن توضیح می‎دهد: «مشکل ما در توازن نیروی کار به نظام پرداخت، شرایط اقلیمی و جغرافیایی باز می‎گردد؛ نکته‎ای که مسئولان باید به آن توجه بیشتری داشته باشند. باید در کنار افزایش جذب مجوزها به نظام جبران خدمت و روش‌های نگهداشت نیروهای انسانی هم توجه ویژه شود. چون ماهیت حرفه پرستاری بسیار سخت است و با وجود شیفت‌های غیرمتعارف و ارائه خدمت به انسان‌هایی که بیمار و رنج‌دیده هستند موضوعی است که هر فردی نمی‎تواند انجام دهد؛ به این دلیل افرادی را که به این حوزه کاری ورود می‎کنند باید نگه داریم. حالا اگر توجهی به مشکلات پرستاران نشود، باعث فرسودگی شغلی و حتی ترک خدمت آنان از این حرفه خواهد شد، موضوعی که اکنون هم شاهد آن هستیم و این امر می‎تواند خسارات مالی جبران‌ناپذیری را برای کشور و نظام سلامت داشته باشد.»
 
هزینه‎های پنهان خروج پرستاران 
از این حرفه دیده نمی‎شود
به گفته معاون پرستاری وزارت بهداشت، در کاری تحقیقاتی خسارت ناشی از مهاجرت شغلی یا جغرافیایی پرستاران مورد بررسی قرار گرفت. پرستارانی که مهاجرت می‎کنند به طور متوسط 10 سال تجربه کاری دارند، یعنی حدود 15 تا 20سال دیگر هم می‎توانند به کشور خدمت کنند اما با مهاجرت به هر دلیلی، کشور از خدمات آنها محروم می‎شود. براساس محاسبات انجام شده در سال 1403 هر خروج از خدمت پرستاری برای کشور حدود 4میلیارد تومان خسارت مالی به همراه دارد. هنگامی که نتایج این تحقیق منتشر شد، گفتم اگر همین 4 میلیارد تومان را به پرستاران پرداخت کنند تا حداقل بتوانند مشکل مسکن‎شان را حل کنند، می‎توانیم ماندگاری این گروه شغلی را تضمین کنیم. اما همان طور که می‎دانید به این هزینه‎ها، هزینه‎های پنهان گفته می‎شود و هیچ زمانی مورد توجه قرار نمی‎گیرند.
 
قیمت پایه تعرفه‎های پرستاری 
پایین است
معاون وزیر بهداشت در امور پرستاری در مورد افزایش هزینه‎های تعرفه‎های پرستاری می‎گوید: «از سال 1401 تعرفه‌گذاری خدمات پرستاری به شکل رسمی اجرا و در ردیف بودجه و اعتباری و همچنین بخشی از سرانه سلامت وزارت بهداشت، پیش‎بینی می‎شود. شیوه رشد این تعرفه برای هر سال کاری قابل قبول است، اما آنچه مدنظر قرار دارد این است‌، میزان پایه تعرفه‎ای که در سال 1401 دیده شد پایین بوده به همین دلیل درصد رشد سالانه ممکن است تغییر خیلی محسوسی به حساب نیاید. البته در کنار این موضوع باید شتاب تورم در جامعه را هم مدنظر قرار دهیم. همین دلیل باعث شده است، رشدی که هر سال به بحث تعرفه‌ها اختصاص می‎دهیم، کمتر دیده شود. سال 1405 وزارت بهداشت افزایش حدود 25 درصدی در ارزش‌های نسبی و افزایش 35 درصدی هم در ضریب ریالی اعمال کرد. در مجموع نسبت به سال گذشته حدود 60 درصد تعرفه‎های پرستاری رشد یافته است.»
 

برش

پرداخت اضافه‌کاری‎ پرستاران به‎روز است
معاون وزیر بهداشت در امور پرستاری با بیان اینکه یکی از بیماری‎های مزمن نظام سلامت، نظام پرداخت است، توضیح می‎دهد: «نظام تعرفه خدمات درمانی با قیمت‎گذاری درستی شکل نگرفته است و این موضوع در همه حوزه‎های سلامت یعنی پرستاری، پزشکی، مامایی و همکارانی که در گروه‌های تشخیصی و توانبخشی فعالیت می‎کنند، دیده می‎شود. چون قیمت‎گذاری‎ها عادلانه نیست و این امر در حوزه پرستاری خودش را بیشتر نشان می‎دهد. در دولت چهاردهم تلاش کردیم با پرداخت‎های منظم‎تر و ایجاد فاصله کمتر در پرداخت معوقات کمی جبران کنیم. اکنون در پرداخت اضافه‌کاری پرستاران به‌روز هستیم یا حداکثر یک ماه فاصله داریم. معمولاً دانشگاه‎های علوم پزشکی همراه با پرداخت حقوق ماهانه، متناسب با ساعاتی که همکاران پرستار اضافه‎کاری کرده‎اند، پرداختی‎ها را انجام می‎دهند. اما در بخش تعرفه‎ها یا همان کارانه عقب‌ماندگی‎هایی داریم که این موضوع متأسفانه ناشی از عدم پرداختی بموقع بیمه‎ها به دانشگاه‎های علوم پزشکی است. با وجود این، در این دولت تلاش کردیم، عقب‌ماندگی‎ها در معوقات به حداقل برسد و از میانگین 10 تا 12 ماه عقب‌افتادگی به 6 ماه رسیدیم. میانگین کشور در پرداخت تعرفه‎ها آذر 1404 است، البته دانشگاه‎هایی داریم که فروردین 1405 را هم پرداخت کرده‌اند، اما به طور متوسط در کل کشور میانگین عقب‌ماندگی‎ها حدود 6 ماه است.»