دو سال از آغاز به کار دولت چهاردهم گذشته است؛ دو سالی که در آن، رابطه دولت و مجلس موقعیتی استثنایی را تجربه کرد. سال‌ها باور کارشناسان بر این بود که فاصله دو ساله برگزاری انتخابات مجلس شورای اسلامی و ریاست جمهوری که در موارد متعددی به شکل‌گیری مجالس و دولت غیرهمسو منجر شده بود مانع تعامل مثبت دو قوه است. در سال 1403 اما به واسطه حادثه شهادت رئیس‌جمهور رئیسی دولت و مجلس فرصت آغاز همزمان دوره کاری‌شان را داشتند و با این حال باز هم اکثریت مجلس با رئیس‌جمهوری منتخب همسو نبود. مسعود پزشکیان که از کرسی نمایندگی و عضویت در فراکسیون اصلاح‌طلب به ریاست جمهوری رسید و البته سال‌ها بر کرسی نایب رئیسی مجلس نشسته بود اصرار داشت تا رابطه دولتش را با مجلس بر مبنای وفاق، همکاری و همگرایی شکل دهد؛ خواستی که «ایران» در گفت‌و‌گویی کوتاه با مهرداد لاهوتی عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس دوازدهم و یادداشت‌هایی از عباس مقتدایی عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی و سید احمد آوایی، نماینده ادوار مجلس به ارزیابی چگونگی و کیفیت تحققش پرداخت و نقاط قوت و ضعف تعامل دو قوه را به پرسش گذاشت.

در موعد دوساله شدن عمر دولت هستیم. دولت چهاردهم و مجلس دوازدهم تقریباً دوره کاری خودشان را با یکدیگر آغاز کردند. آن هم در شرایطی که دولت شعار اصلی خودش را وفاق و همکاری اعلام کرد. ارزیابی‌تان از روند همکاری دو قوه در این مدت چه بوده است و این همزمانی آغاز به کار و رویکرد دولت چه اثری بر این تعامل داشت؟
ارزیابی از تعامل دولت و مجلس بستگی مستقیم به این عامل دارد که اصولاً چه تعریفی از تعامل داشته باشیم. اینکه آیا به دنبال پیروی نعل به نعل از سیاست‌ها و تصمیمات هر یک از این دو قوه‌ایم و یا تعامل و همکاری را رسیدن به یک تصمیم مشترک و مؤثر برای بهبود امور کشور می‌دانیم. اگر منظور نظر تعریف دوم از تعامل باشد به باورم دولت و مجلس در این دوره توانستند با ملاحظه مجموعه مشکلاتی که در برابر راه شان قرار داشت، چه مشکلاتی که از سال‌های قبل باقی مانده بود و چه مسائلی که پس از دو جنگ تحمیلی در یک سال اخیر پدیدار شد، خروجی قابل دفاعی از قبال همکاری متقابل‌شان داشته باشند.
با توجه به تجربه‌ام از چهار دوره حضور در مجلس شورای اسلامی و کار با دولت‌های مختلف باید بگویم که در این دوره همکاری دولت و مجلس متأثر از دلایل مختلفی که وجود داشت یک همکاری متفاوت بود. فراموش نکنیم که انتخاب دولت آقای پزشکیان با رأی قابل توجه مردم نسبت به دوره قبل از ریاست‌جمهوری در شرایط بروز حادثه ناگهانی و بحران‌ساز شهادت آیت‌الله رئیسی و در نتیجه برگزاری انتخابات زودهنگام و بدون آمادگی قبلی انجام شد. بنابراین، این ضرورت در فقدان حضور رسمی مستقر ایجاب می‌کرد که مجلس زمینه تشکیل هر چه سریع‌تر هیأت دولت را فراهم کند. بنابراین در قدم اول شاهد آن بودیم که مجلس به تمامی وزرای معرفی شده با تعداد آرای بالایی رأی اعتماد داد و همکاری لازم را انجام داد. در ادامه مسیر، این همکاری خود را در تعامل میان قوا برای تدوین و تصویب قوانین نشان داد. چه طرح‌هایی که به باور دولت و البته اکثریت نمایندگان و کارشناسان در تعارض با شعار وفاق و انسجام ملی قرار می‌گرفتند و به هر ترتیب مسکوت نگاه داشته شدند و چه قوانین بودجه سنواتی که با همراهی صددرصدی دولت و مجلس تدوین و به تصویب رسیدند. شاهد آن بودیم که دولت در قانون بودجه یک تحول جدی ایجاد کرد و آن تک نرخی کردن ارز بود. شاید اگر همراهی مجلس و دفاع خوب دولت از تصمیمی که در این باره اتخاذ کرد، نبود این مهم به نتیجه نمی‌رسید. البته در این باره دو صدای کاملاً متفاوت در مجلس وجود داشت. اما خوشبختانه نگاه همراهی با دولت اکثریت پیدا کرد. حالا البته متأسفانه این تصمیم و قانون در ادامه مسیر با دست‌اندازهای ناشی از جنگ مواجه شد و شاید آن آثار بسیار مثبتی که می‌توانست بر اقتصاد ما داشته باشد هنوز در زندگی مردم احساس نشده است. اما در مجموع تک نرخی کردن ارز نگاه به واردات و صادرات و توزیع عادلانه‌تر، هدفمند و به دور از رانت و هدررفت یارانه را تقویت کرد.

یکی از موارد مهم همکاری دولت و مجلس هم تعیین چارچوب برای اجرای برنامه هفتم بود. دو قوه تا چه حد توانستند درباره این قانون به نظر مشترک و قابل دفاع برسند؟
روند تدوین و تصویب برنامه هفتم یکی از مقاطع مهم همکاری بود. ما برنامه هفتم را پس از تجربه تصویب برنامه‌هایی در دستور کار داشتیم که در بهترین شرایط و بدون مواجه بودن کشور با بحران‌هایی نظیر جنگ بیش از 25 تا 30 درصد اجرایی نشده بودند. دولت تمایل داشت که این وضعیت حاکم بر برنامه‌های توسعه را تغییر دهد و خب در هدفگذاری‌های برنامه تا حدود زیادی سعی شد واقعیات کشور، استدلال‌های دولت و مجلس در یک روند مبتنی بر درک متقابل لحاظ شود تا قانونی متفاوت نوشته و اجرا شود. برای همین در جلسات مشترک دولت و مجلس برنامه وزارتخانه به وزارتخانه و بند به‌بند را بررسی کردیم و همچنان ممکن است در روند آن را اصلاح کنیم. از جمله در مورد رشد 8 در صدی اقتصادی که نیاز به مقدمات و ابزارهای خودش دارد و ممکن است در شرایط امروز کشور ممکن و میسور نباشد.

به هر حال چالش‌هایی هم در روند همکاری دولت و مجلس وجود داشته است. به باورتان دولت در حل این چالش‌ها تا چه حد موفق عمل کرد؟
ببینید همه آنچه گفتم به معنای این نیست که دو قوه چالش نداشتند. به هر حال مجلس دارای دو مسئولیت تقنین و نظارت است و در بعد نظارتی از ابزارهای خودش از جمله تذکر و سؤال و استیضاح استفاده کرده است. اما این به معنای عدم همراهی با دولت نبوده است. مثلاً در مورد استیضاح عبدالناصر همتی وزیر وقت اقتصاد من خودم مخالف بودم اما در نهایت مجلس رأی اعتماد خودش را پس گرفت و با این حال شاهد آن بودیم که مجموعه دولت، حتی خود آقای همتی و شخص رئیس‌جمهوری از تعبیر کردن آن استیضاح به عدم همراهی و تبدیل کردنش به موضوع تقابل به نحو جدی اجتناب کردند. همچنان که در مورد برخی انتصاباتی که به رأی اعتماد مجلس نیاز نداشت اما داشت به موضوع چالش میان مجلس و دولت تبدیل می‌شد هم همین رویه پیگیری شد.

بنابراین ارزیابی کلی‌تان از عملکرد دولت در نحوه تعامل با مجلس شورای اسلامی مثبت است؟
به باورم باید در هر صورت از این دولت قدردانی کرد. کمتر دولتی در عمر جمهوری اسلامی ایران با مصائبی که پیش روی این دولت قرار گرفت مواجه بوده است. از همان روز اول تحلیف که با ترور و به شهادت رساندن میهمان ایران شهید اسماعیل هنیه توسط رژیم صهیونیستی اولین علائم قرار گرفتن کشور در مسیر مواجه شدن با جنگ تحمیلی هویدا شد و تا بعد که آثار دو جنگ تحمیلی در کنار تشدید تحریم‌ها پیش روی دولت قرار گرفت، دولت سعی کرد با قدرت و مشابه شرایط عادی کشور را اداره کند. عامل مهم در این مدت صداقت آقای پزشکیان بود که تلاش کرد  فاصله بین  مسئولان و مردم را شیشه‌ای و شفاف کند تا مردم واقعیات را بدانند و قضاوت درست‌تری از شرایط و اقدامات داشته باشند. طبیعتاً وقتی مردم و نمایندگانشان در مجلس می‌بینند که دولتمردان تلاش خودشان را دارند از حجم تعارضات کاسته می‌شود.  خب البته این حرف‌های من انکار مشکلات مختلف از جمله مشکلات معیشتی و گرانی نیست. اما واقعیت این است که ما در هنگامه جنگ باید بین گرانی و قحطی یکی را می‌پذیرفتیم. طبیعتاً دولت تلاش کرد که کالا در بازار وجود داشته باشد. نمایندگان هم در این مدت به‌ویژه در جلسات کمیسیون‌ها با وزرا سعی کرده‌اند تعامل، همکاری و درک متقابل بیشتری داشته باشند.

در این دو سال شاهد آن بودیم که رئیس‌جمهوری به دفعات برای گزارش دادن به نمایندگان و پاسخ به سؤالاتشان در صحن مجلس حاضر شد، وزرا به کرات به سؤالات نمایندگان پاسخ دادند و البته در مجلس هم با همه آنچه گفتید وجود یک جریان مخالف دولت قابل انکار نبود. به باور شما رئیس‌جمهوری و اعضای دولتش تا چه حد توانستند آن ایده وفاق و حل منازعات از طریق گفت‌و‌گو را در تعامل با مجلس پیش ببرند؟
 باور دارم که بین همه رؤسای‌جمهوری که ما بعد از انقلاب داشتیم، آقای پزشکیان اولین رئیس‌جمهوری بود که به معنای واقعی کلمه فراجناحی عمل کرد. یعنی به اینکه این اصولگراست یا آن دیگری اصلاح‌طلب است، توجه نکرد. حتی به این توجه نکرد که این فرد در زمان انتخابات حامی چه کسی بوده است چون رؤسای‌جمهوری دیگر قائل به این بودند که کسانی در دولت‌شان حضور داشته باشند که حداقل در انتخابات حامی رقیب آنها نبوده باشند و با آنها همراهی داشته باشند اما ایشان در انتخاب افراد به این موارد توجه نداشت و انتخاب افراد را به شاخص‌ها و کمیته‌هایی منوط کرد. این شد که شاید برخی افراد منتصب دولت در انتخابات نقطه مقابل آقای پزشکیان بودند. همین اعتقاد به ضرورت پذیرش تعاطی و تفاوت دیدگاه‌ها که در شکل‌گیری دولت وجود داشت در رابطه دولت و مجلس هم بازتاب داشت و البته معتقدم که تا حدود زیادی توانست در پیشبرد امور و تعامل دو قوه برای رسیدن به نتایجی بهتر و البته تا حدود مقدورات و واقعیات محاط بر شرایط کشور مؤثر باشد.

تعامل قابل دفاع دولت و مجلس
عباس مقتدایی
عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی

امروز درواقع روز وحدت و همدلی بیشتر بین قوا و نهادهای تصمیم‌گیر است هرچند تاکنون نیز تعامل خوبی بین مجلس و دولت وجود داشته است.  با این حال دولت، مجلس و البته همه قوا باید تلاش کنند تا کشور به بهترین شکل ممکن اداره شود؛ به‌ویژه در شرایط کنونی که کشور ما در یک موقعیت جنگی قرار دارد.  در هر کشوری و در هر نظام حکمرانی، مقاطعی فرا می‌رسد که در آن، دوراندیشی، تدبیر، آینده‌نگری، توجه به وضعیت موجود و ده‌ها عامل دیگر باید در کنار یکدیگر مورد توجه قرار گیرند تا کشور بتواند از کوران حوادث به شایستگی عبور کند. 
بر همین اساس من معتقدم اکنون زمان پرداختن به گلایه‌ها نیست و همه انتقادها می‌تواند برای بعد باقی بماند.  همچنین سختی‌هایی که ناشی از سوء مدیریت است یا آن بخش از مباحثی که می‌توان در فرصت مناسب‌تر به آنها پرداخت، باید به زمانی دیگر موکول شود.  اگرچه تا امروز تعامل و همکاری بین قوا به خوبی انجام شده است با این حال شرایط امروز اقتضا می‌کند که همه ظرفیت‌ها در مسیر عبور موفق کشور از این وضعیت به کار گرفته شود حال این طرفیت هم در مجلس وجود دارد؛ هم در دولت و دیگر قوا و نهادها. واقعیت این است که در شرایط فعلی چند موضوع اساسی در اولویت قرار دارد.  نخست اداره جنگ و اتخاذ تدابیر لازم برای تکمیل پیروزی‌های ایران است. دوم رسیدگی به معیشت مردم و کاستن از سختی‌هایی که به هر دلیل زندگی مردمان عزیز کشورمان را با دشواری مواجه کرده است.  درواقع توجه همزمان به این دو محور، ضرورتی انکارناپذیر برای عبور از شرایط کنونی به شمار می‌رود. با چنین رویکردی، اکنون زمان وحدت همه قوا، همه نهادها، بخش‌های مختلف جامعه و آحاد مردم است.
نباید از نظر دور داشت که امروز بیش از هر زمان دیگری به دوستی، همدلی و همکاری میان همه بخش‌ها نیاز داریم تا بتوانیم به سطح بالاتری از آرامش و آسایش ملی دست پیدا کنیم. چرا که هرگونه هم‌افزایی میان ارکان مختلف کشور می‌تواند زمینه‌ساز مدیریت بهتر شرایط و افزایش امید و اطمینان در جامعه باشد.  در این میان، آقای پزشکیان به عنوان رئیس قوه اجرایی کشور باید با تمام توان و ظرفیتی که در اختیار دارد، برای سامان دادن به معیشت ملت و رسیدگی به وضعیت روز مردم تدبیر کند.  در کنار دولت نیز مجلس شورای اسلامی باید با تمام توان، همراهی، همدلی و هم‌افزایی خود را با سایر ارکان نظام حفظ کند تا با همکاری و انسجام، مسیر اداره کشور و عبور از شرایط دشوار کنونی با موفقیت طی شود.  امروز بیش از هر زمان دیگری، وحدت، تدبیر و توجه به مسائل اساسی کشور، مهم‌ترین نیاز برای حفظ منافع ملی و تأمین آرامش مردم است. در چنین شرایطی، آنچه می‌تواند به افزایش کارآمدی نظام حکمرانی کمک کند، شکل‌گیری یک تعامل هدفمند، مسئولانه و مبتنی بر اولویت‌های ملی میان دولت و مجلس است. این تعامل نه به معنای چشم‌پوشی از وظایف نظارتی مجلس و نه به مفهوم نادیده گرفتن نقدهای کارشناسی نسبت به عملکرد دولت است؛ بلکه به معنای تنظیم مناسبات دو قوه بر اساس اقتضائات امروز کشور است. مجلس می‌تواند هم‌زمان که نقش نظارتی خود را حفظ می‌کند، با تصویب قوانین مورد نیاز، تسهیل تصمیم‌گیری‌ها و حمایت از برنامه‌های ضروری، به دولت در مدیریت شرایط یاری رساند و دولت نیز با شفافیت، پاسخگویی و بهره‌گیری از ظرفیت نمایندگان، زمینه‌ساز تقویت این هم‌افزایی ملی باشد.
 

مجلس بیش از گذشته کنار دولت باشد 
سید احمد آوایی
نماینده ادوار مجلس

دولت چهاردهم، که به دولت وفاق و همدلی شناخته می‌شود از همان روز اول فعالیت خود با یک حادثه امنیتی مواجه شد و شروع فعالیت دولت همزمان با شهادت شهید اسماعیل هنیه بود؛ یعنی دولت از همان ابتدا در شرایطی پرتنش و همراه با درگیری با دشمن خارجی شکل گرفت.
 واقعیت این است که دولت آقای پزشکیان در شرایط خاصی تشکیل شد و از آنجا که ایشان وابسته به یک جناح سیاسی مشخص نبود، برخلاف بسیاری از دولت‌ها از یک تیم تشکیلاتی و حزبی برخوردار نبود. 
به همین دلیل، دولت آقای پزشکیان عملاً به‌صورت یک دولت ائتلافی شکل گرفت و از افراد با دیدگاه‌ها و گرایش‌های مختلف استفاده شد. طبیعی است که در چنین شرایطی برخی از وزیران یا اعضای دولت حتی در دوران انتخابات از حامیان آقای پزشکیان نبودند و بعضاً با ایشان اختلاف نظر داشتند، اما ایشان با سعه صدر این مجموعه را مدیریت کرده‌اند.  با آغاز جنگ شرایط کشور پیچیده‌تر شد و فعالیت‌های مجلس نیز تحت تأثیر وضعیت امنیتی قرار گرفت و حتی جلسات علنی برای مدتی برگزار نشد. پس از گذشت حدود یک ماه، جلسات به‌تدریج و با رعایت ملاحظات امنیتی از سر گرفته شد. 
به باور من، در چنین شرایطی مجلس باید بیش از گذشته در کنار دولت باشد. البته نظارت، از وظایف ذاتی مجلس است و هیچ‌گاه نباید تعطیل شود، اما نظارت با حمایت منافاتی ندارد. امروز دولت هم‌زمان با تحریم، جنگ و فشارهای اقتصادی روبه‌رو است و با دشمنی مواجه است که نمی‌توان به رفتار یا تعهداتش، حتی در موضوع آتش‌بس، اعتماد کرد. در چنین فضایی، هر دولتی بیش از هر زمان دیگری به حمایت نیاز دارد. محدودیت در صادرات و واردات، کاهش درآمدهای دولت و افزایش نیازهای کشور، اداره امور را بسیار دشوار کرده است. 
بنابراین امروز اولویت اصلی باید حمایت از دولت باشد؛ حمایتی که در کنار نظارت، به اداره بهتر کشور کمک کند. اگر در این شرایط، اختلافات سیاسی و سلیقه‌ای بر منافع ملی غلبه کند، بیشترین آسیب را مردم خواهند دید و دشمنان داخلی و خارجی نیز بیشترین بهره را از این وضعیت خواهند برد. 
این تجربه را از دوران نمایندگی مجلس نیز به یاد دارم. در آن زمان نیز اعتقاد داشتم که تا حد امکان باید از دولت‌ها حمایت کرد و تنها در موارد ضروری به ابزارهایی مانند استیضاح متوسل شد. این رویکرد همواره مورد تأکید رهبر شهیدمان بوده و پیش از ایشان نیز حضرت امام خمینی(ره) بر حمایت از دولت‌ها تأکید داشتند؛ زیرا دولت در خط مقدم اداره کشور قرار دارد. 
حضرت امام(ره) با یک مثال زیبا این موضوع را بیان می‌کردند: وقتی فردی بار سنگینی را بر دوش می‌کشد، عده‌ای تنها نظاره‌گر هستند، عده‌ای عرق او را پاک می‌کنند، برخی به او آب می‌دهند و بعضی نیز برای سبک‌تر شدن بارش کمک می‌کنند. دولت نیز امروز بار سنگین اداره کشور را بر دوش دارد و همه باید در حد توان به آن کمک کنند.
 امروز زمان حمایت عملی و کلامی از دولت است؛ حمایتی که در کنار نظارت، زمینه عبور کشور از شرایط دشوار را فراهم کند. در غیر این صورت، بیشترین خسارت متوجه مردم خواهد شد و دشمنان نیز از هرگونه اختلاف و تضعیف داخلی سوءاستفاده خواهند کرد.