بازار خودرو در حالی روزهای کم‌رمقی را پشت سر می‌گذارد که حتی طرح‌های فروش خودروسازان نیز دیگر مانند گذشته برای مشتریان جذابیت ندارد. برای نمونه، یکی از خودروسازان که به‌تازگی شرایط فروش خود را اعلام کرده، با کاهش ۵۰ درصدی تعداد متقاضیان مواجه شده است. اتفاقی که می‌تواند نشانه‌ای روشن از تغییر رفتار خریداران در بازاری باشد که زمانی یکی از جذاب‌ترین مقاصد سرمایه‌گذاری محسوب می‌شد. کاهش قدرت خرید و کم‌شدن فاصله قیمت کارخانه و بازار، بخشی از دلایلی است که فعالان بازار برای این افت تقاضا مطرح می‌کنند. در این میان، بدقولی برخی شرکت‌ها در تحویل خودروهای ثبت‌نامی و خواب طولانی‌مدت سرمایه مشتریان نیز اعتماد به طرح‌های فروش را تحت تأثیر قرار داده است. سعید مؤتمنی، رئیس سابق اتحادیه نمایشگاه‌داران خودرو تهران، معتقد است «دوران سودهای ۷۰ تا ۱۰۰ درصدی و حتی بیشتر در بازار خودرو به پایان رسیده و این بازار، اگرچه ممکن است در بلندمدت پوششی در برابر تورم باشد، دیگر محل کسب سودهای نجومی نیست.» با سعید مؤتمنی درباره دلایل ریزش تقاضا برای ثبت‌نام در طرح‌های فروش خودرو و چشم‌انداز بازار خودرو گفت‌وگو کردیم.

در مرحله جدید عرضه خودرو، شاهد کاهش قابل‌توجه تقاضا هستیم. حتی در برخی طرح‌ها میزان استقبال تا حدود ۵۰ درصد کاهش پیدا کرده است. چرا خودرو دیگر مانند گذشته برای مردم جذاب نیست؟
این اتفاق دلایل مختلفی دارد. یکی از مسائل مهم، کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار است. افزایش قیمت شرکت‌ها را نیز داشته‌ایم. برای مثال، خودرویی مانند دنا که امروز حدود ۲ میلیارد و ۵۵۰ میلیون تومان در کارخانه فاکتور می‌شود، در بازار حدود ۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان معامله می‌شود. بنابراین در شرایط فعلی، اینکه فردی بخواهد پول خود را برای مدت طولانی در چنین خریدی سرمایه‌گذاری کند، چندان مقرون‌به‌صرفه نیست. مسأله دیگر، تورم و کاهش درآمد خانوارهاست. درآمد بخش زیادی از خانوارها کاهش پیدا کرده و افرادی هم که سرمایه‌ای برای سرمایه‌گذاری دارند، با بلاتکلیفی مواجه هستند و نمی‌دانند در آینده چه اتفاقی خواهد افتاد. به همین دلیل، فعلاً از فعالیت‌های اقتصادی عقب‌نشینی کردند. فرد با خود محاسبه می‌کند اگر قرار باشد سرمایه‌اش را جایی قرار دهد، شاید در کوتاه‌مدت ارز و طلا گزینه بهتری باشد تا اینکه پول خود را در اختیار شرکت قرار دهد. از طرف دیگر، شرکت‌ها در بسیاری از موارد به تعهدات خود عمل نمی‌کنند. وضعیت بسیاری از شرکت‌ها را ببینید. مقابل نمایندگی‌های آنها هر روز متقاضیانی جمع می‌شوند که می‌گویند پنج ماه، ۱۰ ماه یا حتی یک سال است پول پرداخت کرده‌اند، اما خودرو تحویل نگرفتند. مسأله بعدی این است که دلار و سکه نقدشوندگی بالایی دارند، اما نقدشوندگی خودرو در بازار فعلی بسیار پایین است. ممکن است خودرویی داشته باشید و بخواهید آن را بفروشید، اما ماه‌ها منتظر بمانید تا مشتری پیدا شود. اگر هم بخواهید سریع بفروشید، ممکن است مجبور شوید زیر قیمت بازار معامله کنید.

با این شرایط، امروز بازار خودرو را در چه وضعیتی می‌بینید؟
درحال حاضر بازار خودرو واقعاً بلاتکلیف است. مشتری مراجعه نمی‌کند و شرایط برای خریدار و فروشنده مانند گذشته نیست. فروشنده‌هایی که خودرو در اختیار دارند، معمولاً با توجه به نرخ ارز برای محصولات خود قیمت تعیین می‌کنند، اما مشتری به آن شکل برای خرید مراجعه نمی‌کند. بازار در انتظار تحولات آینده است؛ اینکه توافقی صورت می‌گیرد، صلح می‌شود یا چه اتفاقی در آینده رخ خواهد داد. در بازار ما هر خبر مثبت یا منفی می‌تواند به‌صورت آنی روی قیمت بسیاری از کالاها تأثیر بگذارد. به همین دلیل، رکود بازار خودرو تشدید شده است.

در چنین بازاری، خرید خودرو برای مصرف‌کننده تصمیم منطقی است یا بهتر است فعلاً دست نگه دارد؟
خودرو در هر صورت کالای مصرفی است و کسی که به آن نیاز داشته باشد، خودرو خریداری می‌کند. مسأله اینجاست که قیمت‌ها آن‌قدر افزایش یافته که تعداد زیادی از مردم قدرت خرید این خودروها را ندارند. درحال حاضر حتی ارزان‌ترین خودروها، مانند کوییک، در بازار حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان قیمت دارند. در گذشته اگر ۱۰ درصد از مراجعه‌کنندگان برای خرید خودرو اقدام می‌کردند، اکنون شاید تنها دو یا سه درصد مراجعه‌کنندگان خریدار باشند. این مسأله نشان می‌دهد قدرت خرید مردم به‌شدت کاهش پیدا کرده است.

 آیا همچنان می‌توان روی خودرو به‌عنوان یک سرمایه‌گذاری حساب کرد؟
سرمایه‌گذاری را باید در شرایط تورمی بررسی کرد. در جامعه‌ای که تورم وجود دارد، در بلندمدت کسی که سرمایه دارد، اگر پول خود را به کالا تبدیل کند، معمولاً از تورم عقب نمی‌ماند. حالا این کالا خودرو باشد یا هر کالای دیگری. ممکن است خودرویی که امروز از نظر شما ارزش خرید نداشته باشد، در آینده ارزش پیدا کند. بنابراین در بلندمدت، کسی که در بخش خودرو سرمایه‌گذاری می‌کند لزوماً ضرر نمی‌کند، اما سودآوری آن مانند گذشته نیست. قبلاً سود خودرو بسیار بیشتر بود اما امروز که قیمت‌گذاری شرکت‌های خودروسازی متناسب با تورم انجام می‌شود فاصله قیمت کارخانه و بازار کاهش پیدا کرده است و در عمل خبری از سود‌های 100 تا 300 درصدی در بازار خودرو نیست. بنابراین، شرایط بازار به شکلی نیست که مانند گذشته بتوان از این فاصله قیمتی سود گرفت.
وضعیت خودروهای وارداتی چطور است؟ آیا در این بخش نیز جذابیت سرمایه‌گذاری کاهش پیدا کرده است؟
در خودروهای وارداتی باید مدل خودرو را در نظر گرفت. خودروهایی که به‌صورت روزمره فاکتور می‌شوند، اکنون فاصله قیمتی زیادی ندارند و خرید آنها هم صرفه اقتصادی ندارد. مسأله بعدی تحویل طولانی خودروهاست که باعث می‌شود مردم دیگر کمتر سمت ثبت‌نام خودروها بروند. بنابراین شرکت‌ها واقعاً نمی‌توانند به تعهدات خود به‌موقع عمل کنند.

در ماه‌های اخیر نرخ دلار افزایش یافته، اما خودرو به همان اندازه رشد قیمت نداشته است. چرا بازار خودرو دیگر مانند گذشته به ارز واکنش نشان نمی‌دهد؟
دلیل اصلی، رکود سنگین بازار است. دیگر خریدار وجود ندارد. اکثریت مردم نمی‌توانند با نوسانات دلار حرکت کنند. بخش زیادی از مردم حقوق ثابت دارند و هم‌زمان هزینه‌های روزمره زندگی آنها نیز افزایش یافته است. این افراد دیگر در فکر خرید خودرو نیستند و بیشتر درگیر تأمین هزینه‌های روزمره و خرید کالاهای ضروری هستند.

 اگر در آینده به یک تفاهم جدید یا صلح برسیم و نرخ دلار آزاد کاهش پیدا کند، بازار خودرو چه واکنشی نشان خواهد داد؟
اگر کاهش قیمت دلار داشته باشیم، قطعاً بر بازار خودرو تأثیر می‌گذارد و این تأثیر می‌تواند آنی باشد. وقتی یک خبر مثبت منتشر می‌شود، مثلاً اینکه مذاکرات در حال انجام است یا تحریم‌ها کاهش پیدا می‌کند، بازار نسبت به روز قبل واکنش نشان می‌دهد.
همین خریدار دو یا سه درصدی که اکنون مراجعه نمی‌کند، منتظر است ثبات قیمتی ایجاد شود. اگر چنین ثباتی شکل بگیرد، دوباره مراجعه خواهد کرد. بنابراین اثر اخبار مثبت یا منفی بر بازار خودرو می‌تواند آنی باشد.