محدثه جعفری
گروه اجتماعی

بیش از 70 درصد تصمیمات بالینی که پزشکان می‎گیرند، بر اساس داده‎های آزمایشگاهی است و این نشان از اهمیت فعالیت آزمایشگاه‎ها به‌عنوان قلب تپنده تشخیص بیماری‎ها در نظام سلامت دارد. به گفته مسئولان انجمن علوم آزمایشگاهی، تحریم‎هایی که از گذشته بوده و با جنگ‎های تحمیلی اخیر به کشور بیشتر هم شده است، چالش‎هایی را برای تأمین کیت‎های تشخیصی ایجاد کرده و همین موضوع می‌تواند حوزه سلامت را دچار چالش کند. حدود پنج هزار آزمایشگاه در کشور فعالیت می‎کنند که اگر به نیازهای آنها رسیدگی نشود، فعالیت بیشتر این آزمایشگاه‎ها با مشکل مواجه می‎شود.
فریبا شایگان، رئیس انجمن علمی دکترای علوم آزمایشگاهی تشخیص طبی ایران در نشست خبری با بیان اینکه علوم آزمایشگاهی یکی از زیرساخت‎های مهم نظام سلامت در تشخیص بیماری و درمان است، گفت:«هر روز میلیون‌ها تصمیم تشخیصی و درمانی بر پایه آزمایش‌ها گرفته می‌شود، به‌طوری‎که 70 درصد تصمیمات درمانی بر پایه نتایج آزمایش‌ بیماران گرفته می‎شود. اگرچه بسیاری از فعالیت‌های آزمایشگاهی در پشت صحنه انجام می‌شود، اما نتایج آن به‌طور مستقیم بر تصمیم پزشک و سلامت بیماران اثر می‌گذارد، به همین دلیل آزمایشگاه‌ها گنج پنهان نظام سلامت محسوب می‎شوند.»
او با بیان اینکه آزمایشگاه صرفاً یک خدمت جانبی یا تأمین‌کننده اطلاعات برای پزشک نیست، بلکه یکی از ارکان اصلی تشخیص، درمان و مدیریت سلامت جامعه محسوب می‌شود، توضیح داد:«پزشکی آینده بر پیشگیری و پیش‌بینی استوار است، به همین دلیل شعار امسال کنگره را «از دقت تا پیش‌بینی؛ نقش آزمایشگاه در آینده سلامت» در نظر گرفتیم؛ چون این شعار بازتاب‌دهنده تحول بزرگی است که در پزشکی جهان در حال رخ دادن است. با این اوصاف، پزشکی آینده فقط به درمان بیماری محدود نمی‎شود، بلکه بر پیشگیری، پیش‌بینی، تشخیص زودهنگام و درمان‌های شخصی‌سازی ‌شده استوار خواهد بود. در این مسیر، فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، تشخیص‌های مولکولی، بیومارکر‌های نوین، پزشکی دقیق و تحلیل داده‌های سلامت، آینده نظام سلامت را شکل خواهند داد.»

نتیجه آزمایش، مسیر درمان بیماری را تغییر می‌دهد
شایگان با تأکید بر اینکه کیفیت آزمایشگاه، مسئولیتی در برابر جان بیماران است، گفت:«هدف این کنگره‎ها صرفاً ارائه تازه‌ترین دستاورد‌های علمی نیست، بلکه ارتقای کیفیت خدمات آزمایشگاهی است، چون هر نتیجه آزمایشگاهی می‌تواند مسیر درمان و حتی زندگی یک بیمار را تغییر دهد. کیفیت در آزمایشگاه یک انتخاب نیست، بلکه مسئولیتی حرفه‌ای در برابر جان انسان‌ها و سلامت شهروندان است.»
رئیس انجمن علمی دکترای علوم آزمایشگاهی تشخیص طبی ایران با بیان اینکه آزمایشگاه‌های کشور طی سال‌های اخیر با افزایش هزینه تجهیزات، مواد مصرفی، مشکلات تأمین کیت‌ها و محدودیت در واردات کالا پس از جنگ اخیر روبه‌رو شده‌اند، توضیح داد:«دشواری تأمین قطعات یدکی دستگاه‌ها و تجهیزات آزمایشگاهی و تأخیر در پرداخت مطالبات از سوی سازمان‌های بیمه‌گر، از دیگر چالش‎های این حوزه است که تأثیر مستقیمی بر نظام سلامت دارد. با وجود تمام مشکلاتی که در این حوزه داریم، جامعه علوم آزمایشگاهی همواره تلاش کرده کیفیت خدمات را در بالاترین سطح حفظ کند؛ موضوعی که سرمایه بزرگی برای نظام سلامت کشور محسوب می‎شود. این انتظار را از مسئولان و متولیان سلامت داریم که مشکلات آزمایشگاه‌ها را جدی بگیرند، زیرا اگر این مراکز با اختلال مواجه شوند، فرآیند تشخیص و درمان در کشور نیز دچار مشکل خواهد شد.»

برش

کمبود کیت‎های وارداتی به دلیل بسته بودن مسیر ورود کالا
شایگان در پاسخ به سؤال «ایران» مبنی بر اینکه تحریم‎ها چقدر روی ارائه خدمات آزمایشگاهی اثرگذار بوده است، گفت: «یکی از مشکلات ما با تحریم‌ها که بعد از جنگ‌های تحمیلی اخیر شدت بیشتری هم گرفته است، عدم ورود یا کاهش ورود کیت‌های تشخیص بعضی از بیماری‎هاست که عمدتاً وارداتی هستند. برای نمونه، ممکن است آزمایشگاهی برای تشخیص یک بیماری اورژانسی قلبی به چند کیت نیاز داشته باشد، اما فقط یک کیت در اختیارش قرار گیرد و در ادامه کار با کمبود مواجه ‎شود. بسیاری از تجهیزات پیشرفته آزمایشگاهی با هزینه شخصی بخش خصوصی یا با بودجه مراکز دولتی خریداری شده‌اند، اما در حال حاضر به دلیل نبود کیت، این دستگاه‌ها بلااستفاده مانده‌اند. بیش از پنج هزار آزمایشگاه در سراسر کشور فعالیت می‌کنند و تجهیزات میلیاردی این مراکز در صورت نبود کیت، از چرخه خدمت خارج می‌شوند.»
رئیس انجمن علمی دکترای علوم آزمایشگاهی تشخیص طبی ایران با بیان اینکه همه کیت‌های آزمایشگاهی در داخل کشور تولید نمی‌شوند، توضیح داد:«ما کیت‎های تولید داخل هم داریم اما تولیدات داخلی هم وابسته به واردات مواد اولیه هستند. اگر مسیر ورود کالا‌ها و تجهیزات به کشور تسهیل نشود، فقط آزمایشگاه‌ها آسیب نمی‌بینند، بلکه کل نظام سلامت با چالش روبه‌رو خواهد شد و این موضوع می‎تواند سلامت را دچار چالش کند.»
دکتر شایگان درباره مطالبات آزمایشگاه‌ها از بیمه هم گفت:«آزمایشگاه‌ها امروز با مشکلات بسیار جدی مواجه هستند. مطالبات بسیاری از آزمایشگاه‌ها از سازمان‌های بیمه‌گر ماه‌هاست پرداخت نشده و ‌طلب ما به 11 ماه رسیده است. اگرچه رقم مطالبات هر آزمایشگاه متفاوت است، اما در مجموع بدهی بیمه‌ها به آزمایشگاه‌ها به میلیارد‌ها تومان می‌رسد. بر اساس وعده‌ای که به ما داده شده بود، قرار بود از ابتدای تیرماه تمام مطالبات تا پایان سال تسویه شود، اما چند روز پیش فقط 40 درصد مطالبات مربوط به مهرماه سال 1404 پرداخت شد.»
او با اشاره به اینکه برگزاری کنگره‎های علمی اهمیت زیادی دارد، گفت:«بسیاری از سیاست‌های مهم آزمایشگاهی کشور از دل همین کنگره‎ها شکل گرفته است؛ از جمله اجرای برنامه غربالگری نوزادان برای تشخیص کم‌کاری مادرزادی تیروئید که بعد‌ها به برنامه رسمی وزارت بهداشت تبدیل شد و نقش مهمی در پیشگیری از عقب‌ماندگی ذهنی کودکان دارد. کنگره ارتقای کیفیت خدمات آزمایشگاهی، فرصتی برای گفت‌وگوی مستقیم میان مسئولان، دانشگاهیان، صنعت، فعالان حوزه سلامت، متخصصان هوش مصنوعی و رسانه‌هاست تا چالش‌ها و راهکار‌های توسعه نظام آزمایشگاهی کشور مورد بررسی قرار گیرد. این کنگره در روز‌های 10 تا 13 شهریور سال ‌جاری در محل برج میلاد تهران برگزار خواهد شد.»