دستیار وزیر نفت در حوزه تولید، در گفتوگو با «ایران» به وضعیت اجرای پروژههای جمعآوری گازهای همراه میپردازد
سرمایهسوزی به پایان راه نزدیک شد
زوزان نقشبندی
گروه اقتصادی
جمعآوری گازهای همراه و مشعل در سالهای اخیر به یکی از محورهای اصلی برنامههای وزارت نفت تبدیل شده است که بویژه از ابتدای فعالیت دولت چهاردهم با جدیت بیشتری دنبال گردید. آغاز این مسیر به زمان معرفی محسن پاکنژاد، وزیر نفت به مجلس بازمیگردد، زمانی که او در برنامههای پیشنهادی خود، کاهش فلرینگ و استفاده از گازهای همراه جهت خلق ثروت را یکی از تعهدات اصلی وزارت نفت اعلام کرد. پس از آغاز به کار دولت، این سیاست به تمامی شرکتهای زیرمجموعه وزارت نفت ابلاغ شد و اجرای آن در دستور کار قرار گرفت.
برنامه جمعآوری گازهای مشعل در چارچوب تکالیف برنامه هفتم توسعه دنبال میگردد. بر اساس این قانون، وزارت نفت باید تا پایان برنامه، حدود ۱۶ میلیارد مترمکعب از گازهای همراه و مشعل در سال، معادل حدود 44 میلیون مترمکعب در روز، را جمعآوری کند. از آنجا که بخش عمده گازهای همراه و مشعل در تأسیسات شرکت ملی نفت ایران سوزانده میشود، تمرکز اصلی بر پیگیری و اجرای طرحهای این شرکت قرار گرفت و در کنار آن، شرکت ملی گاز، شرکت ملی صنایع پتروشیمی و برخی پالایشگاههای نفت نیز در اجرای پروژهها مشارکت دارند.
طبق آخرین آمار روزانه حدود 50 میلیون مترمکعب گاز همراه و مشعل در کشور سوزانده میشود. بنابراین جمعآوری فلرها، علاوه بر جلوگیری از هدررفت انرژی و آلودگیهای زیستمحیطی، از نظر اقتصادی نیز اهمیت بالایی دارد. گازهایی که امروز در مشعلها میسوزند، با جمعآوری میتوانند به خوراک یا سوخت صنایع مختلف و منبعی برای ایجاد ارزش افزوده تبدیل شوند تا از هدررفت سرمایه ملی جلوگیری شود.
البته اجرای طرحهای جمعآوری گازهای فلر در مقطعی تحت تأثیر شرایط جنگی کشور نیز قرار گرفت. آسیب دیدن برخی تأسیسات، اختلال در ورود تجهیزات و دشوار شدن حملونقل دریایی، روند پیشرفت تعدادی از پروژهها را برای مدتی کند کرد، اما اجرای آنها متوقف نشد. به گفته محسن محمدپور، رئیس کارگروه جمعآوری گازهای مشعل وزارت نفت، با ادامه روند فعلی، حتی اگر برخی پروژهها با چند ماه تأخیر به بهرهبرداری برسند، هدف نهایی یعنی تکمیل بخش عمده طرحهای جمعآوری گازهای مشعل تا پایان سال ۱۴۰۶ همچنان قابل دستیابی خواهد بود.
از برنامهریزی
تا اجرای پروژههای مهار فلرسوزی
برای تحقق این هدف، مسئولیتها میان شرکتهای مختلف تقسیم شد. در بخش بالادستی، شرکتهای ملی مناطق نفتخیز جنوب، نفت مناطق مرکزی و نفت فلات قاره هر یک متناسب با سهم خود اجرای پروژههای جمعآوری گازهای همراه را بر عهده گرفتند. در بخش گاز نیز پالایشگاههای پارس جنوبی، در سایتهای عسلویه و کنگان و تعدادی از پالایشگاههای دیگر نیز برنامههای کاهش فلر را آغاز کردند.
در همین راستا مجموعهای از پروژههای بزرگ در خشکی و دریا برای جمعآوری دائمی گازهای مشعل تعریف شد. در بخش خشکی، پروژههای پالایشگاه بیدبلند خلیج فارس، پالایشگاه گاز هویزه خلیج فارس (3200 NGL)،
NGL دهلران (3100 NGL)، و طرح بهسازی و بهسوزی مشعلهای پتروشیمی مارون مهمترین پروژههایی هستند که گازهای همراه میدانهای نفتی را جمعآوری و به واحدهای فرآورش منتقل میکنند. در بخش دریایی نیز پروژههای میدان فروزان و میدان سلمان در دستور کار قرار گرفت که یکی از آنها پس از چند سال توقف با تدبیر وزیر محترم نفت دوباره فعال شد و دیگری نیز در مراحل نهایی تعیین سرمایهگذار قرار دارد.
از آنجا که بهرهبرداری از این پروژههای بزرگ نیازمند صرف زمان است، وزارت نفت همزمان راهکار کوتاهمدتی را نیز اجرا نموده است. بر اساس این طرح، گازهای مشعل تا زمان تکمیل و راهاندازی پروژههای اصلی، به شرکتهای بخش خصوصی واگذار میشود تا به جای سوزانده شدن، جمعآوری و استفاده شوند. در برخی از این واگذاریها حتی مزایده با پایه صفر نیز برگزار شده است؛ زیرا هدف اصلی جلوگیری از اتلاف منابع گازی کشور و جلوگیری از آلودگی محیط زیست است، نه کسب درآمد از فروش گاز.
در همین راستا محسن محمدپور، دستیار وزیر نفت در حوزه تولید و رئیس کارگروه جمعآوری گازهای مشعل وزارت نفت، در گفتوگو با «ایران» از آخرین وضعیت اجرای پروژههای جمعآوری گازهای مشعل، میزان پیشرفت طرحهای در دست اجرا، آخرین آمار جمعآوری گازهای همراه و مشعل، مهمترین موانع پیشروی این پروژهها، برنامههای کاهش فلرسوزی و چشمانداز تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه گفته است. مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید.
رئیسجمهوری و وزیر نفت بارها بر جمعآوری گازهای مشعل تا پایان سال برنامه هفتم تأکید کردهاند. این برنامه اکنون در چه مرحلهای قرار دارد و آیا تحقق این هدف همچنان امکانپذیر است؟
جمعآوری گازهای مشعل یکی از اولویتهای اصلی وزارت نفت در دولت چهاردهم است و بر همین اساس، همزمان با آغاز اجرای برنامه هفتم توسعه، کارگروه ویژهای برای رفع موانع و تسریع اجرای پروژهها تشکیل شد. اکنون پروژههای بزرگ جمعآوری گازهای مشعل در نقاط مختلف کشور در حال اجراست و تعدادی از آنها نیز وارد مدار بهرهبرداری شدهاند. بر اساس برنامهریزی انجامشده، ظرفیت جمعآوری گازهای مشعل تا پایان سال ۱۴۰۵ به حدود ۳۶.۳ میلیون مترمکعب در روز، معادل حدود ۱۳ میلیارد مترمکعب در سال خواهد رسید. با توجه به روند فعلی پیشرفت پروژهها، پیشبینی میشود تکلیف برنامه هفتم مبنی بر جمعآوری سالانه ۱۶ میلیارد مترمکعب گازهای مشعل تا پایان برنامه هفتم محقق شود.
آخرین آمار جمعآوری گازهای همراه و مشعل در سال ۱۴۰۵ چیست؟ این رقم نسبت به ابتدای اجرای برنامه هفتم چه میزان افزایش یافته است؟
تا پایان سال ۱۴۰۴، میزان گازهای همراه و مشعل جمعآوریشده به حدود 16 میلیون مترمکعب در روز رسید و با بهرهبرداری از پروژههای جدید، این رقم در سهماهه اول سال ۱۴۰۵ به حدود ۱۷ میلیون مترمکعب در روز افزایش یافته است. در ابتدای اجرای برنامه هفتم، ظرفیت جمعآوری گازهای همراه و مشعل حدود 7 میلیون مترمکعب در روز بود؛ بنابراین تاکنون حدود 10 میلیون مترمکعب در روز به ظرفیت جمعآوری افزوده شده است.
پروژههای کلیدی جمعآوری گازهای همراه و مشعل از جمله بیدبلند، شرق کارون، دهلران، غرب کارون و عسلویه اکنون چه میزان پیشرفت فیزیکی دارند؟
پروژههای جمعآوری گاز مشعل به دلیل اینکه به صورت سرمایهگذاری اجرا میگردند و رابطه حقوقی شرکتها با وزارت نفت به صورت سرمایهگذاری و بازگشت سرمایه در غالب فروش گاز هستند؛ تأمین مالی، طراحی، ساخت، اجرا و بهرهبرداری توسط بخش خصوصی انجام میشود اما به دلیل تکالیف قانونی کلیه فعالیتها همواره مورد پایش وزارت نفت و شرکتهای اصلی زیرمجموعه آن میباشد و بر اساس اطلاعات جمعآوری شده سبد طرحهای جمعآوری گازهای همراه و مشعل بلند مدت و کوتاه مدت مجموعاً حدود ۷۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد.
مهمترین موانع اجرای این پروژهها در شرایط کنونی چیست؟ تحریمها تأمین، تجهیزات، منابع مالی، مسائل پیمانکاری یا هماهنگی میان شرکتهای مختلف کدام یک بیشترین اثر را داشتهاند؟
مهمترین چالش در حوزه اجرای پروژههای جمعآوری گازهای همراه و مشعل مقررات حوزه ثبت سفارش و تخصیص ارز و ترخیص گمرک بوده و به دلیل اینکه عمده تجهیزات مورد استفاده در پروژههای گاز مشعل جزو تجهیزات پیشرفته و در معرض گاز ترش است لذا عمده تجهیزات از خارج از کشور تأمین میگردد که با همکاری وزارت صمت و بانک مرکزی در این خصوص پیشرفتهایی حاصل میشود.
در همین راستا و با تشکیل کارگروه جمعآوری گازهای مشعل با حمایت رئیسجمهوری محترم و مقام عالی وزارت بخش زیادی از مشکلات بین دستگاهی مورد پیگیری قرار گرفته و مرتفع شده است.
با وجود پیشرفت طرحها، بیشترین فلرسوزی هماکنون مربوط به کدام میادین یا استانهاست و برای کاهش آن چه برنامهای در دست اجراست؟
بیشترین میزان گازهای همراه در تأسیسات نفتی شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب و در استانهای خوزستان و کهگیلویه و بویر احمد سوزانده میشود و پس از آن میادین فروزان و سلمان در حوزه کاری شرکت فلات قاره بیشترین گازسوزیها را دارند. برای تأسیسات مناطق نفت خیز جنوب برنامههای جمعآوری تعریف شده است و قراردادهای سرمایهگذاری گازهای مشعل فروزان و سلمان نیز در حال مذاکره و پیگیری است البته پیشنهادهای خوبی نیز از بخش خصوصی دریافت شده است.
گازهای همراه جمعآوری شده عمدتاً در چه بخشهایی استفاده میشوند؟
گازهای همراه پس از جمعآوری به گاز سبک (متان) و ترکیبات سنگینتر از متان تبدیل میشوند. گاز سبک به شبکه سراسری گاز تحویل میشود و ترکیبات سنگینتر متان بهعنوان خوراک پتروشیمیها تحویل واحدهای پتروشیمی، در داخل کشور فروخته یا صادر میشود.
احکام برنامه هفتم پیشرفت درباره کاهش فلرسوزی و اعمال جرایم مرتبط تا چه میزان وارد مرحله اجرا شده و چه تأثیری بر سرعت اجرای پروژهها داشته است؟
براساس احکام برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران جریمهای با نرخی بین ۵ تا ۷۵ نرخ صادراتی گاز طبیعی برای گازهای سوزانده شده در مشعلها در نظر گرفته شده است، وزارت نفت دولت چهاردهم فارغ از بحث جریمهها موضوع جمعآوری گازهای مشعل را بهعنوان یک تکلیف مهم جهت جلوگیری از اتلاف سرمایههای ملی و سیاستهای حفاظت از محیط زیست در برنامههای اصلی خود قرار داده است.
در صورت تحقق کامل برنامه تا پایان ۱۴۰۶ چه میزان صرفهجویی اقتصادی افزایش درآمد و کاهش انتشار آلایندههای زیستمحیطی برای کشور پیشبینی میشود؟
کل گازهای مشعل در صورت جمعآوری سالانه بالغ بر چند میلیارد دلار برای کشور درآمدزایی داشته و همچنین سبب کاهش انتشار گازهای آلاینده در مناطق عملیاتی میشود.
