توافق شریف حسین و مک‌ماهون ابهام و پیامدها

در جریان تبادل یادداشت‌ها، شریف حسین این استثنا را رد کرد و مک‌موهان بر آن اصرار ورزید. سرانجام، بررسی این موضوع تا پس از جنگ به تأخیر افتاد. با این حال، شریف حسین به صراحت اعلام کرد که از ادعای عرب‌ها نسبت به سواحل سوریه کوتاه نخواهد آمد. 
مک‌ماهون نیز کوشید تا رضایت حسین را برای پذیرش موقعیت ویژه بریتانیا در استان‌های عراقی بغداد و بصره جلب کند. شریف حسین تأکید داشت که این مناطق بخشی از میراث عربی هستند، اما با اشغال موقت بریتانیا پس از جنگ تا زمان استقرار یک دولت پایدار موافقت کرد. مک‌ماهون خواسته‌های سرزمینی حسین را پذیرفت، مشروط بر آنکه مذاکرات آتی درباره سوریه و حضور بریتانیا در برخی مناطق عراق ادامه یابد و وعده داد که «بریتانیا آماده است استقلال عرب‌ها را در تمامی مناطقی که در مرزهای پیشنهادی شریف مکه قرار دارند، به رسمیت شناخته و از آن حمایت کند.»
علاوه بر پذیرش اصل شناسایی یک دولت مستقل عربی پس از پایان جنگ، بریتانیا متعهد شد شریف حسین را در قیامش علیه امپراطوری عثمانی با تدارکات، تسلیحات و منابع مالی یاری رساند و در صورت اعلام خلافت عربی، آن را به رسمیت بشناسد. در مقابل، شریف حسین متعهد شد قیامی مسلحانه و فراگیر را آغاز و حکومت عثمانی را به‌عنوان دشمن اسلام محکوم کند. هر دو طرف، در ظاهر، به تحقق اهداف خود امیدوار بودند. شریف حسین نیز از این عدم وضوح در مفاد توافق آگاه بود؛ او می‌دانست که خواستار تشکیل دولتی عربی به مراتب گسترده‌تر از آن چیزی شده است که قدرت‌های متحد حاضر به شناسایی آن بودند و نیز واقف بود که تعیین نهایی مرزهای این دولت به مذاکرات آینده واگذار خواهد شد. با این حال، حتی با در نظر گرفتن تمامی ملاحظات و تحفظ‌های مطرح‌شده در نامه‌های مک‌ماهون، شریف حسین دلیل موجهی داشت که باور کند وعده تأسیس یک دولت مستقل عربی به او داده شده است -هرچند دولتی که در آن مشاورانی از جانب متفقین نقش مؤثری ایفا می‌کردند- و شامل سرزمین‌های حجاز، سوریه داخلی، بخش‌هایی از عراق و احتمالاً فلسطین می‌شد. 
جاه‌طلبی‌های شریف حسین با تضمین یک قدرت بزرگ جهانی ایمن شده بود و بریتانیا نیز در مقابل، متحدی مسلمان و تأثیرگذار را در قلب جهان اسلام به‌دست آورده بود. با این‌حال، ابهام موجود در برخی توافق‌های سرزمینی زمینه‌ساز بروز منازعات آتی درباره مقاصد واقعی بریتانیا شد؛ مسأله‌ای که سرانجام به بحرانی در مناسبات اعراب و قدرت‌های استعماری انجامید.
صفحات
  • صفحه اول
  • سیاسی
  • دیپلماسی
  • جهان
  • اجتماعی
  • اقتصادی
  • انرژی
  • اندیشه
  • خودرو
  • حوادث
  • ورزشی
  • علم و فناوری
  • ایران زمین
  • کتاب
  • صفحه آخر
آرشیو تاریخی
شماره نه هزار و هشتاد و چهار
 - شماره نه هزار و هشتاد و چهار - ۰۵ مرداد ۱۴۰۵