مصطفی قاسمیان
روزنامه‌نگار

مجموعه تلویزیونی «آقای قاضی» که این روزها به فصل سوم رسیده، در دو فصل گذشته به ویترینی از مهم‌ترین چالش‌های حقوقی و اجتماعی جامعه تبدیل شده است. مرور داستان‌ها و پرونده‌های مطرح‌شده در قسمت‌های مختلف این مجموعه نشان می‌دهد سازندگان، بیش از آنکه صرفاً در پی جذب مخاطب با پرونده‌های دادگاهی باشند، تلاش کرده‌اند مسائل روزمره مردم را از دریچه دادگاه روایت کنند؛ از اختلافات خانوادگی و ارث گرفته تا هوش مصنوعی، رمزارز، مهاجرت غیرقانونی و جرایم فضای مجازی.
بررسی موضوعات فصل دوم نشان می‌دهد پرونده‌های مالی و قراردادی همچنان بیشترین سهم را در جهان «آقای قاضی» دارند. نزدیک به یک‌سوم سوژه‌های این فصل به موضوعاتی مانند وام، سود بانکی، معاملات صوری، احتکار، رشوه و دیگر اختلافات مالی اختصاص یافته است. تأکید بر ضرورت تنظیم قراردادهای کاری و تجاری، هشدار درباره معاملات صوری، سودهای غیرقانونی، فرار مالیاتی و سوءاستفاده‌های بانکی نشان می‌دهد سازندگان اختلافات مالی را همچنان مناسب‌ترین بستر برای خلق درام دادگاهی و آموزش مفاهیم حقوقی می‌دانند. در مجموع، ۱۸ اپیزود از این فصل به مسائل مالی خرد و قراردادها پرداخته‌اند. در رتبه بعدی، جرایم نوین و فضای مجازی با ۹ قسمت، معادل ۱۶ درصد کل موضوعات، قرار دارد. پاپاراتزی، نشر اکاذیب، جعل هویت، هوش مصنوعی، کلان‌داده (Big Data)، انتشار تصاویر بدون رضایت، سایت‌های شرط‌بندی و فروش اطلاعات کاربران از جمله موضوعاتی هستند که نشان می‌دهند «آقای قاضی: شعبه ۱۲۱» کوشیده خود را با آسیب‌های نوظهور جامعه هماهنگ کند و تنها به پرونده‌های سنتی نپردازد.
پس از آن، موضوعات خانواده، ارث و حقوق مدنی با ۱۲ درصد و حقوق پزشکی و سلامت با حدود ۱۱ درصد قرار دارند. در میان این پرونده‌ها، از قوانین سرپرستی کودکان گرفته تا قصور پزشکی، رضایت‌نامه جراحی و دریافت هزینه‌های غیرمتعارف از بیماران به چشم می‌خورد؛ مسائلی که در جامعه نیز فراوان‌اند و منشأ بسیاری از اختلافات حقوقی محسوب می‌شوند. پرداختن به این موضوعات در قالب یک درام دادگاهی می‌تواند به ارتقای آگاهی عمومی و کاهش بخشی از اختلافات حقوقی میان مردم کمک کند.
از سوی دیگر، مسائل حوزه کار مانند قانون کار، بیمه و مسئولیت‌های کارفرما با چهار پرونده، معادل 7 درصد از موضوعات فصل دوم را تشکیل می‌دهند. همچنین چهار پرونده دیگر، با همین سهم، به نظم اجتماعی و مسئولیت شهروندی اختصاص یافته و موضوعاتی مانند مدیریت مجتمع‌های مسکونی و حقوق ساکنان ساختمان‌ها را بررسی کرده‌اند.
این آمارها یک نکته مهم را آشکار می‌کند: «آقای قاضی» بیش از آنکه بر بازنمایی جرم تمرکز داشته باشد، آموزش حقوقی و پیشگیری از وقوع جرم را دنبال می‌کند. انتخاب سوژه‌هایی مانند هوش مصنوعی، رمزارز، کلان‌داده و کلاهبرداری‌های اینترنتی نیز نشان می‌دهد سازندگان در فصل دوم کوشیده‌اند همگام با تحولات اجتماعی و فناوری، مخاطبان را نسبت به آسیب‌های نوظهور آگاه کنند؛ رویکردی که یکی از خلأهای مهم فصل اول این مجموعه را تا حد زیادی جبران کرده است.