در پی رایزنیهای دیپلماتیک هیأت عالیرتبه ایرانی در اسلامآباد حاصل شد
سیستان و بلوچستان پیشران تجارت ۱۰ میلیارد دلاری با پاکستان
شیما جهانبخش
گروه ایران زمین
سفر اخیر وزیر کشور به همراه استاندار سیستان و بلوچستان به پاکستان و گفتوگو با عالیترین مقامات سیاسی و نظامی این کشور، از اراده جدی دو طرف برای تبدیل این استان به پیشران تجارت ۱۰ میلیارد دلاری خبر میدهد. این رایزنیها که با توافقهای مهمی چون بازگشایی مرز تاریخی «کوهک» در سراوان، اصلاح خط آهن میرجاوه و اجرای طرح توسعه ۱۰ هزار هکتاری مرز ریمدان همراه بود، اثبات کرد تهران و اسلامآباد اینبار تصمیم گرفتهاند امنیت پایدار مرزی را نه از طریق ابزارهای نظامی، بلکه از مسیر رونق سفره و معیشت مرزنشینان تأمین کنند.
تحقق این جهش تجاری اما بیش از آنکه حاصل بیانیههای مشترک دیپلماتیک باشد، نیازمند نقشآفرینی مستقیم میدانی و رفع گرههای زیرساختی در نقاط صفر مرزی است. رویکرد جدید دولت چهاردهم در تفویض اختیارات ویژه به استانداران، این فرصت را برای استان فراهم کرده تا با عبور از دیوانسالاریهای پیچیده مرکز، توافقات کلان را به پروژههای عملیاتی در خطوط مواصلاتی، پایانهها و بازارچههای مرزی بدل کند. مرور جزئیات این دستاوردها در گفتوگوی اختصاصی «ایران» با استاندار و بررسی رایزنیهای انجامشده با مقامات پاکستان، نقشه راه روشن این تحول زیربنایی را پیش روی ما میگذارد.
گشایش قفلهای ریلی
و رسمیسازی مرزهای تاریخی
«منصور بیجار»، استاندار سیستان و بلوچستان در تشریح دستاوردها و جزئیات دیدارهای انجامشده در جریان سفر هیأت ایرانی به پاکستان، با اشاره به موقعیت انحصاری این استان بهعنوان تنها استان هممرز با کشور پاکستان، بر ضرورت استفاده حداکثری از ظرفیتهای منطقهای در دولت چهاردهم تأکید کرد.
بیجار با اشاره به هدفگذاری کلان دو کشور برای ارتقای حجم مبادلات از ۳ به ۱۰ میلیارد دلار در گفتوگو با «ایران» اظهار کرد: «سیستان و بلوچستان همواره در مقاطع مختلف و شرایط حساس، نقش پشتیبانی خود را در تأمین کالاهای اساسی کشور ایفا کرده است، اما ظرفیتهای مرزی و ترانزیتی استان بسیار فراتر از وضعیت موجود است و با رویکرد جدید دولت برای تفویض اختیارات به استانداران، فعالسازی این ظرفیتها با جدیت پیگیری میشود.» وی گشایش موانع حملونقل و توسعه زیرساختهای ریلی را یکی از محورهای کلیدی گفتوگوها با مقامات پاکستانی برشمرد و تصریح کرد: «در جریان رایزنیهای انجامشده، توافق لازم برای اصلاح و نوسازی یک کیلومتر از خط ریلی میرجاوه تا تفتان در داخل خاک پاکستان به دست آمد. این اقدام برای سیستان و بلوچستان اهمیت ویژهای دارد، چرا که بازسازی این مسیر، روند جابهجایی کالا را تسهیل کرده و ظرفیت ترانشیپ و مبادلات تجاری میان دو کشور را افزایش میدهد.»
پاسخ به مطالبه دیرین مردم سراوان در گشایش مرز کوهک
استاندار سیستان و بلوچستان با اشاره به پیگیریهای صورتگرفته برای رسمیسازی مرز «کوهک» افزود: «راهاندازی مرز رسمی کوهک-چدگی یکی از مطالبات دیرین مردم سراوان بزرگ بود که در چارچوب سند توسعه استان مطرح شد و طرف پاکستانی نیز موافقت خود را برای راهاندازی هرچه سریعتر آن اعلام کرد.» وی همچنین با برجسته خواندن جایگاه مرز «ریمدان» یادآور شد: «محدوده ۱۰ هزار هکتاری مرز ریمدان بهدلیل دارا بودن همزمان ظرفیتهای مرز رسمی، منطقه آزاد تجاری چابهار و بازارچه خردهفروشی، از اولویتهای اصلی توسعه استان است. در همین راستا طرح توسعه این محدوده به طرف پاکستانی ارائه شد و اعلام کردیم هیچ محدودیتی برای گسترش همکاریها در این منطقه نداریم.»
پیوند مرزهای شرقی
به شبکه ترانزیت جهانی
بیجار با تشریح جانمایی 4 کریدور شرقی - غربی در استان که از مرزهای کوهک، پیشین، ریمدان و میرجاوه عبور میکنند، اتصال آنها به شبکه ترانزیت منطقهای را ضروری دانست و گفت: «احیای محور اکو میان ایران، پاکستان و ترکیه و همچنین پیوند مرز ریمدان به کریدور اقتصادی چین و پاکستان (سیپک)، موقعیت ترانزیتی استان را در سطح منطقهای ارتقا خواهد داد.»
وی با تأکید بر پیوند ناگسستنی امنیت و رونق اقتصادی در طول ۹۳۲ کیلومتر مرز مشترک خاطرنشان کرد:« توافقات انجامشده در قالب برنامههای کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت دنبال میشود و از هفته آینده نیز کمیتههای مشترک استانی نشستهای خود را در مرز تفتان برای پیگیری اجرایی شدن مصوبات آغاز میکنند. نگاه مشترک دو طرف این است که توسعه مرزها، فعالسازی بازارچههای محلی و ارتقای سفره مرزنشینان، مؤثرترین راهکار برای تثبیت امنیت پایدار است.»
تعهد اسلامآباد برای مقابله با قاچاق و تسهیل مراودات
در جریان این مذاکرات، «سید محسن نقوی»، وزیر کشور پاکستان نیز با استقبال از گسترش روابط همهجانبه با جمهوری اسلامی ایران و تأیید رویکرد جدید دو کشور، بر اهمیت مدیریت مشترک مرزها تأکید کرد و گفت: «امنیت و رونق اقتصادی در مناطق مرزی دو کشور کاملاً به یکدیگر گره خوردهاند. پاکستان متعهد به تسهیل مراودات تجاری، مقابله با قاچاق و ایجاد بستر امن برای فعالیت سرمایهگذاران و تجار ایرانی است تا هدفگذاری دستیابی به مبادلات ۱۰ میلیارد دلاری در کوتاهترین زمان ممکن محقق شود.»
دیدار بیجار
با سروزیر ایالت بلوچستان
در بخش دیگری از رایزنیهای دیپلماتیک هیأت ایرانی، نشست رسمی میان استاندار سیستان و بلوچستان و «میر سرفراز بُگتی»، سروزیر ایالت بلوچستان پاکستان برگزار شد؛ نشستی که در آن ابعاد مختلف همکاریهای مرزی، توسعه بازارچهها، سرمایهگذاریهای دوجانبه و ثبات منطقهای مورد بررسی جامع قرار گرفت.
سروزیر ایالت بلوچستان پاکستان در این دیدار با تأکید بر همراستایی کامل دیدگاههای خود با استاندار سیستان و بلوچستان اظهار کرد:« دولت ایالتی تمام اقدامات لازم را برای ارتقای تجارت تهاتری در مرز بلوچستان و دستیابی به هدف تجاری ۱۰ میلیارد دلاری انجام خواهد داد. ما کاملاً با این رویکرد موافقیم که رونق فعالیتهای اقتصادی و ارتقای معیشت مرزنشینان، نقش مستقیم و اساسی در ایجاد صلح، ثبات و بهبود فضای امنیتی در دو سوی مرز دارد.»
بُگتی با اشاره به برنامههای ایالت بلوچستان برای توسعه زیرساختهای تجاری بومی افزود: «3 بازارچه مشترک مرزی موجود فعالتر خواهند شد و برنامهریزی برای ایجاد بازارچههای جدید نیز در دستور کار قرار دارد تا فرصتهای شغلی پایداری برای ساکنان مناطق مرزی فراهم شود. همچنین پروژه بهبود و نوسازی مسیر راهآهن تفتان به سمت ایران از اهمیت بالایی برخوردار است و روند جابهجایی کالا و تجارت دوجانبه را تسریع میکند.»
ایجاد کریدور امن معدنی و تأسیس کشتارگاههای مدرن مرزی
وی از اقدامات امنیتی و ساختاری جدید در ایالت بلوچستان خبر داد و تصریح کرد: «یک بخش امنیتی جداگانه برای حفاظت و نظارت مؤثر بر کریدور غربی در حال تأسیس است که علاوه بر ایمنسازی کریدور معدنی، رونق تازهای به تجارت با جمهوری اسلامی ایران میبخشد. علاوه براین، جهت توسعه تجارت دام، ساخت کشتارگاهها و سردخانههای مدرن در مرز مشترک آغاز شده است و از حضور و سرمایهگذاری فعالان اقتصادی ایران در این بخش استقبال میکنیم.»
سروزیر ایالت بلوچستان پاکستان با استقبال از پیشنهاد تشکیل کارگروههای استانی خاطرنشان کرد:« تشکیل گروههای کاری مشترک میان مقامات سیستان و بلوچستان ایران و ایالت بلوچستان، پیشرفت مداوم در حوزههای تجارت، سرمایهگذاری، کشاورزی، دامداری و ارتباطات مردمبا مردم را تضمین خواهد کرد، چرا که صلح پایدار اساس توسعه است و هر دو طرف باید با عزم راسخ برای حذف عناصر ضد امنیت گام بردارند.»
تغییر ریل از «امنیت انتظامی»
به «امنیت اقتصادی»
دستاوردها و توافقات بهدستآمده در جریان رایزنیهای اخیر اسلامآباد و کوئته را میتوان نقطه عطفی در بازتعریف نقش سیستان و بلوچستان در معادلات اقتصاد ملی و فراملی دانست. این سفر نشان داد که رویکرد دولت چهاردهم در تفویض اختیارات ویژه به مدیریت ارشد استان، مدل سنتی تمرکزگرایی را کنار زده و مسیر جدیدی برای دیپلماسی همسایگی گشوده است.
برآیند گفتوگوهای صورتگرفته با مقامات عالیرتبه پاکستان و مدیریت ایالت بلوچستان، نشان از یک تغییر رویکرد اساسی از «امنیت انتظامی» به «امنیت اقتصادی» دارد؛ جایی که هر دو کشور به این درک مشترک رسیدهاند که پایدارترین مرزها، مرزهایی هستند که چرخ معیشت مرزنشینان در آنها بچرخد. گشایش مرز کوهک، توسعه ریمدان، نوسازی خط ریلی میرجاوه-تفتان و فعالسازی بازارچهها، گامهای عملی برای تحقق همین الگوست.
از سوی دیگر، پشتیبانی حاکمیتی وزارت کشور و حضور نمایندگان دستگاههای ملی در کنار استاندار، ضمانت اجرایی قوی به تصمیمات و مصوبات استانی بخشید تا توافقات از حد بیانیه خارج شده و به پروژههای میدانی تبدیل شوند. در نهایت، این دیپلماسی فعال مرزی اثبات کرد که سیستان و بلوچستان دیگر صرفاً یک استان مرزی یا عبوری نیست، بلکه بهعنوان تنها دروازه زمینی ایران به پاکستان، کلید اصلی توسعه تعاملات منطقهای و شاهرگ حیاتی تجارت فراملی در جنوبشرق کشور است.
بــــرش
پشتیبانی کلان حاکمیتی
از ریل چابهار تا گمرکات ۲۴ ساعت
در کنار رایزنیهای عملیاتی و استانی، حضور هیأت عالیرتبه اجرایی به سرپرستی «اسکندر مؤمنی»، وزیر کشور و همراهی نمایندگانی از وزارتخانههای راه و شهرسازی، نفت و جهاد کشاورزی، چتر حمایتی سیاستهای کلان دولت چهاردهم را بر فراز برنامههای توسعهای سیستان و بلوچستان گستراند. وزیر کشور در دیدارهای خود با مقامات عالیرتبه پاکستان از جمله نخستوزیر و وزیر راهآهن این کشور، با اشاره به اشتراکات دیرینه و روابط حسنه دو ملت، توسعه اتصال ریلی ایران و پاکستان را یک تحول راهبردی در منطقه خواند که امکان دسترسی آسان به بازارهای تجاری منطقه و اروپا را فراهم میسازد. وی با قدردانی از همراهی دولت و مردم پاکستان در شرایط حساس منطقه تأکید کرد:« ظرفیتهای همکاری دو کشور فراتر از سطح فعلی است و همافزایی نزدیک، رفاه و امنیت پایداری را برای مردم مرزنشین به همراه خواهد داشت.» مؤمنی با اعلام تکمیل نوسازی خط ریلی زاهدان به میرجاوه ظرف یک ماه آینده افزود: «پیگیری ادامه خط استاندارد تا نقطه تفتان و اتصال ریلی زاهدان به چابهار، مکمل این زنجیره ترانزیتی است که به جدیت دنبال میشود.» وزیر کشور همچنین با تأکید بر هدفگذاری افزایش مبادلات تجاری به ۱۰ میلیارد دلار، بر لزوم ارتقای زیرساختها برای تردد روزانه ۲ هزار کامیون، ۲۴ ساعته شدن گمرکات، تقویت مرز ریمدان و راهاندازی مرز جدید کوهک-چدگی تأکید کرد؛ رویکردی که نشان داد مدیریت ارشد سیستان و بلوچستان در اجرای توافقات فراملی و توسعه زیرساختهای مرزی، از پشتیبانی کامل حاکمیتی و اختیارات ویژه دولتی برخوردار است.
