معاون رئیسجمهور در امور زنان و خانواده:
۵۲ درصد صندلی دانشگاهها متعلق به زنـان است
سمیه افشین فر
گروه اجتماعی
دادههای آماری به خصوص برای سیاستگذاری از اهمیت بسیاری برخوردار است. روز گذشته زهرا بهروزآذر، معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهور در نشست رونمایی و تشریح سالنامه آماری زنان۱۴۰۳ گفت: «پیشینه این سالنامه آماری به برنامه ششم بازمیگردد؛ ما هیچوقت نمیتوانیم سیاستگذاری را در فضایی که نابینا هستیم انجام بدهیم به همین دلیل از روز اول به دنبال این بودیم که تصویر روشنی از وضعیت زنان در کشور داشته باشیم.»
او با اشاره به اینکه طبق قانون آموزش رایگان باید برای همه فراهم شود، اصل ۲۱ قانون اساسی ارتقای ظرفیت زنان را مطرح کرد و گفت: «اما وقتی این مطالب را میخواهیم از وزارتخانهها مطالبه کنیم باید دقیق بدانیم کدام اقدامات موجب ارتقای زنان میشود و کدامیک مانع است.» بهروزآذر با تأکید بر اینکه حساسیتهایی در مورد جمعآوری دادهها وجود داشت و متأسفانه برخی از نهادها که دادهها را جمعآوری کردهاند خود را صاحب دادهها میدانند، گفت: «تلاش کردیم حساسیت امنیتی را برای استفاده از دادهها کم کنیم. تمامی دادهها تمیز و دادههای تکراری حذف و بیشترین و کیفیترین داده تهیه شد. همچنین به دلیل بحث محیط زیست نسخه دیجیتال آن نیز تهیه شده است که در اختیار کارشناسان قرار داده میشود.»
معاون رئیس جمهور در امور زنان و خانواده گفت: «این دادهها تصویر توصیفی از آنچه اتفاق افتاده است به ما میدهد اما چراییهای زیادی پشت این آمار است که ما چیزی از آنها نمیدانیم. مثلاً ۶۴ درصد متقاضیان ورود به دانشگاهها بانوان هستند و ۵۲ درصد آنها روی صندلی دانشگاهها نشستهاند، اما شکاف جنسیتی به صورت واضح نشان میدهد در بین زنان و مردان شکاف در ورود به رشتههای دانشگاهی وجود دارد. در رشتههای فنی مهندسی شکاف جنسیتی بسیار زیادی در کشور داریم.»
او با مطرح کردن این سؤال که چرا یک رشته دانشگاهی مردانه میشود؟ گفت: «البته در همه دنیا این شکاف وجود دارد، اما جواب این سؤالها را شما تهیه کنید.»
بهروزآذر با تأکید بر اینکه ورود بانوان به برخی رشتهها مثل رایانه، کدنویسی و هوش مصنوعی به دلیل روحیه مراقبتی بانوان میتواند منجر به تولید هوش مصنوعی اخلاق محور شود، گفت: «اگر قرار است راهحلی پیدا شود؛ این مهم در دانشگاهها قابل تحقق و پیگیری است.»او با اشاره به مطالعات انجامشده در ماههای اخیر درباره رشتههای STEM گفت: «در یکی دو ماه گذشته که روی موضوع رشتههای STEM کار کردهایم، به چند گزاره مهم رسیدهایم. یکی از آنها این است که همچنان این باور وجود دارد که این رشتهها مردانه هستند.»
بیشترین جمعیت ایران
در فاصله سنی ۲۵ تا ۵۰ ساله
مهدی شیرزاد پژوهشگر مسائل اجتماعی و مشاور معاون امور زنان و خانواده ریاست جمهوری آخرین آمارهای جمعیت ایران، وضعیت اقتصاد و آموزش را به تفکیک جنسیت، براساس سالنامه آماری زنان سال ۱۴۰۳ تشریح کرد. او با استناد به قانون برنامه هفتم توسعه، گفت: «طبق بند ب ماده ۸۰ قانون برنامه هفتم، معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری مکلف شده شاخصهای حوزه زنان و خانواده را در قالب اطلسی گزارش، احصا و رصد کند.» شیرزاد با بیان اینکه طبق گزارش مرکز آمار ایران، هرمسنی جمعیت ایران در سال ۱۴۰۰ حدود ۸۶میلیون نفر جمعیت را نشان میدهد که ۴۳.۳مرد و ۴۲.۶ زنان بودند، توضیح داد: «بزرگترین بخش جمعیت در میانه هرم در فاصله سنی ۲۵ تا ۵۰ سال است.» او با تأکید بر اینکه کشور ما در حال پیرشدن است؛ گفت: «از یک سو باید برای آن زمان آمادگی داشته باشیم و از سوی دیگر زمان زیادی تا بسته شدن پنجره جمعیتی نمانده است بنابراین باید بکوشیم از فرصت باقی مانده بیشترین بهره را ببریم.»
رشد جمعیت به زیر یک درصد
رسیده است
مشاور معاون امور زنان و خانواده ریاستجمهوری با بیان اینکه از سال ۱۳۶۵ به بعد، کاهش رشد جمعیت شیب تندی داشته، در مورد رشد جمعیت ایران توضیح داد: «برآوردهای انجام شده نشان میدهد که در حال حاضر این عدد به زیر یک درصد رسیده است.» به گفته شیرزاد بعد خانوارهای شهری و روستایی در حال نزدیک شدن به هم است. او در این زمینه گفت: «فراوانی خانوارهای شهری روند افزایشی داشته است. بعد خانوار شهری به طور میانگین حدود ۳ نفر و بعد خانوار روستایی ۳.۳ نفر است؛ برخلاف تصور قدیم، به واسطه اقتضای شرایط اقتصادی و اجتماعی، خانوارهای روستایی و شهری در حال نزدیک شدن به هم هستند.»
زنان سرپرست خانوار دو برابر شدهاند
مشاور معاون امور زنان و خانواده ریاستجمهوری در ادامه با اشاره به تعداد خانوارها به تفکیک جنس سرپرست خانوار گفت: «در سال ۹۵، حدود ۸۷ درصد خانوارها مرد سرپرست بودند. در بازه سالهای ۴۵ تا ۹۵ تعداد خانوارهای زن سرپرست تقریباً دو برابر شده است.» شیرزاد درباره نسبت جوانی جمعیت نیز توضیح داد: «نسبت جوانی جمعیت روند کاهشی داشته است؛ فاصله سالهای ۶۵ تا ۸۵ شیب نمودار تند است. در سال ۱۴۰۳ نسبت جوانی جمعیت حدود ۲۳ درصد است. یعنی از هر ۱۰۰ نفر جمعیت کشور ۲۳ نفر آنها ۱۵ ساله و کمتر بودهاند.»
او درباره نسبت سالخوردگی جمعیت نیز گفت: «روند سالخوردگی رو به افزایش است، البته در قیاس با نسبت جوانی، تفاوتهایی دیده میشود و نرخ سالخوردگی مردان در سال ۱۴۰۳، ۷ درصد و در زنان ۸.۱ درصد بوده است.»
روند نرخ خالص «طلاق» ثابت ماند
مشاور معاون امور زنان و خانواده ریاستجمهوری در ادامه به وضعیت نرخ خالص ازدواج و طلاق پرداخت و گفت: «نرخ خالص ازدواج و طلاق در یک سال معین، از تقسیم تعداد ثبت شده واقعه بر جمعیت ۱۰ ساله و بیشتر ضربدر ۱۰۰۰ به دست میآید. در سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳، نرخ خالص ازدواج روند کاهشی داشته است. نرخ خالص طلاق نیز تقریباً روند ثابتی را در این بازه زمانی نشان میدهد. در سال ۱۴۰۳ در هر ۱۰۰۰ نفر جمعیت ۱۰ ساله و بالاتر، ۶.۶ واقعه ازدواج و ۲.۷ واقعه طلاق ثبت شده است.» به گفته شیرزاد در سال ۱۴۰۳ نرخ خالص ازدواج در استانهای کشور بین ۴.۸ تا ۹.۱ درصد در نوسان بوده است. بالاترین نرخ مربوط به استان کردستان و پایینترین مربوط به استان سمنان بوده است. به نظر میرسد مناطق مرکزی کشور نرخ پایینتری نسبت به استانهای مرزی دارند.» او در مورد نرخ خالص طلاق گفت:«در سال ۱۴۰۳ نرخ خالص طلاق در استانهای کشور بین ۱.۲ تا ۴.۲ در نوسان بوده است. بالاترین نرخ مربوط به استان کردستان و پایینترین نرخ مربوط به استان سیستان و بلوچستان بوده است.»
میانگین سن زوجین
در اولین ازدواج کمتر تغییر کرده است
شیرزاد با اشاره به میانگین سن زوجین در اولین ازدواج گفت: «میانگین سن زنان در زمان اولین ازدواج کمتر دستخوش تغییر بوده است. در سال ۱۴۰۳ میانگین سن مردان، ۲۸.۳ سال و میانگین سن زنان ۲۴.۱ سال بوده است.» به گفته شیرزاد میانگین سن طلاق در هر دو جنس روند افزایشی داشته است. میانگین سن طلاق در زنان از ۳۱سال در سال ۹۵ به ۳۴.۷ و در مردان از 9/35 به 5/39 سال رسیده است. این پژوهشگر مسائل اجتماعی تأکید کرد: «میانگین سن طلاق در هر دو جنس روند افزایشی داشته و تغییر مهمی که در کشور رخ داده این بوده که در طلاق، میانگین سالهای زندگی افزایش داشته است که دلیل این مسأله باید به صورت علمی بررسی شود و نسبت ازدواج به طلاق در برابر هر ۱۰۰ ازدواج ۴۱ طلاق در ۱۴۰۳ رخ داده است که کمترین طلاق در سیستان و بلوچستان و بیشترین در استان البرز بوده است. میزان باروری کل کشور نیز به زیر نرخ جایگزینی رسیده است. همچنین فاصله ازدواج تا تولد اولین فرزند حدود چهار تا چهار و نیم سال و میانگین سن والدین در تولد اولین فرزند نیز برای زنان ۲۷ و نیم سال و سن پدران ۳۲ سال بوده است. در مورد تحصیلات نیز در جمعیت ۱۰ تا ۴۴ ساله میزان باسوادی بانوان بالای ۹۵ درصد است و در سال ۹۶، ۳۱درصد دختران شرکت کننده در کنکور پذیرش شدند.» او گفت: «در حوزه کار و اشتغال در سال ۱۴۰۳، ۲۸ میلیون زن غیرفعال از نظر اقتصادی داشتیم، ۶۵۸ هزار نفر نیز بیکار و چهار میلیون نفر شاغل بودند. همچنین ۶۵ درصد فارغ التحصیلان زن و ۳۰درصد فارغالتحصیلان مرد فعالیت اقتصادی ندارند؛ البته نیمی از مردان غیر فعال اقتصادی دارای درآمد هستند، اما ۸۰ درصد زنان غیرفعال (خانهدار) بدون درآمد هستند. ۸۰ درصد مدیران کشور نیز مرد هستند که در سال آغاز این دولت شاهد رشد مدیران زن هستیم.» در ادامه این نشست محتوای این سالنامه توسط کارشناسان مورد تحلیل قرار گرفت و پیشنهاد شد که باید آمار تجرد خواسته و ناخواسته دختران؛ آمار آسیبهای زنان مثل آمار زنان معتاد، زندانی و آسیبدیده؛ راهکارهای مقابله با آسیبها و مشکلات و... نیز در سالنامه مطرح شود.
برش
برنامه ریزی بر اساس شناخت خلأهای موجود
معاون رئیس جمهور در امور زنان و خانواده توضیح داد: «ما میخواهیم چرایی این موضوع را از متخصصان و دانشگاهیان بپرسیم و بدانیم پشت آمارهای موجود چه لایههایی وجود دارد که در آمارنامهها دیده نمیشود.»
بهروزآذر از متخصصان و دانشگاهیان خواست تا کمک کنند که این عوامل موردشناسایی قرار بگیرند: «هدف این است که خلأهای موجود را شناسایی و بر اساس آنها، برنامههای اجرایی مؤثر طراحی کنیم.»
