مرثیهای برای کتاب
فرهاد توحیدی
فیلمنامهنویس و معاون فرهنگی خانه سینما
مدتهاست بر کسی پوشیده نیست که بازار کتاب در حال احتضار است. اگر شرم نمیکردم، مینوشتم دراز به دراز رو به قبله افتاده است! برای یافتن دلایل این مرگ خاموش بسیاری به تورم افسار گسیخته، مشکلات مالی خانوارها، حذف اقلام ضروری و غیرضروری از سبد خرید مردم، گرانی سرسامآور کتابها و... اشاره میکنند که به سهم خود درست و قانع کنندهاند؛ اما اگر گمان کنیم این مشکل تنها مختص ایران است راه به خطا بردهایم.
در گزارش تازهای که اتحادیه ناشران و کتابفروشان آلمان به تازگی منتشر کرده است، آمده که آمار خرید کتاب در میان نوجوانان و جوانان آلمان به میزان ۳۰ درصد افت کرده است. نویسنده یا نویسندگان گزارش به دلایل این افت اشاره نکردهاند، اما آن را زنگ خطری برای کشور ارزیابی کردهاند. پیشبینی میشود این آمار افت خرید کتاب، افزایش خواهد یافت. هر چه سهم سرانه خرید و مطالعه کتاب کاهشی میشود، سهم پرسهزنی در شبکههای اجتماعی و پرخوری مجازی رو به افزایش است. انقلاب دیجیتال، انسان را به سمت مطالعه شتابناک در اقیانوس بیپایان ادبیات «فستفودی» و بدتر از آن مصرف تولیدات تصویری در دنیای مجازی هل داده است. آهستگی و درنگ که لازمه مطالعه هدفمند است مسخره و کسلکننده و حوصله سربر شمرده میشود.
سقوط خاموش شمارگان در ایران هم به همین ترتیب آغاز شد. شمارگانهای ۱۰ هزار، ۵ هزار، ۳ هزار و هزار نسخه اینک به ۳۰۰ و ۱۵۰ نسخه رسیده که برای کشوری ۹۰ میلیونی فاجعهبار است. برای فهم ملتی که کتاب نمیخواند بیتردید باید سراغ برخی ساختارهای آموزشی رفت و ریشهها را آنجا جست.
برخی راهکارها
نهادها یا کسانی که در عرصه فرهنگ میکوشند، وظیفهای همگانی بر دوش دارند تا در میانه چنین کارزار نابرابری به قدر همت خویش از عمیقتر شدن شکاف بین مردم و جهان کتاب و نشر پیشگیری کنند.
خانه سینما به عنوان جامعه اصناف سینما کم یا بیش حدود دو دهه است که با فهم این ضرورت به برگزاری مراسم اهدای جایزه کتاب سال سینما همت گماشته است. اینکه مداومت این نهاد در پیگیری هدف اهمیت نشر ادبیات سینمایی تا چه میزان بر اقبال سینماگران و سینمادوستان از یک سو و اقبال ناشران به چاپ کتابهای سینمایی از سوی دیگرافزوده است، نیازمند مطالعهای علمی بر پایه آمارسنجی است.
مراسم اهدای جوایز نهمین دوره جایزه کتاب سال سینما را در ۲۹ تیر ۱۴۰۵ با آرزوی رونق هر چه بیشتر چاپ و نشر ادبیات سینمایی برگزار کردیم و امیدواریم این آرزو هم چون جوانان بر ما بیعیب باشد!
