صبح روز دوشنبه، ۲۹ تیرماه، عقربه‌های ساعت ۷ و ۱۳ دقیقه صبح را نشان می‌دادند که زمین زیر پای ساکنان بخش غربی استان کرمانشاه با تکانی به بزرگی ۵.۲ ریشتر در عمق ۸ کیلومتری زمین لرزید؛ اما این پایان ماجرا نبود. درست ۵ دقیقه بعد، در ساعت ۷ و ۱۸ دقیقه، شلاق دوم زمین‌لرزه با شدتی مخرب‌تر به بزرگی ۵.۷ ریشتر در عمق ۱۳ کیلومتری زمین، منطقه «گهواره» و بخش «کوزران» شهرستان کرمانشاه را تکان داد. تلاقی این دو زمین‌لرزه در بازه زمانی کوتاه، موجی از وحشت را در شهرستان‌های روانسر، دالاهو، جوانرود و حتی مرکز استان و مناطق همجوار ایجاد کرد و خاطره تلخ زلزله ویرانگر ۷.۳ ریشتری آبان‌ماه سال ۱۳۹۶ سرپل‌ذهاب با ۶۲۰‌جان‌باخته را در اذهان زنده کرد. با این حال، گزارش‌های میدانی و آمار‌های رسمی از کانون بحران در بخش ۱۷‌هزار‌نفری کوزران حکایت از ابتکارات مهندسی و مدیریتی دارد: «خسارت جانی صفر، مصدومان سرپایی تنها ۳ نفر به دلیل اضطراب، و پایداری ۱۰۰ درصدی شریان‌های حیاتی». این فرجام، خط بطلانی بر سناریوهای تکراری آوار در زاگرس کشید و نشان داد که کرمانشاه، این‌بار خشم زمین را با سپر مقاوم‌سازی مهار کرده است.

پایش خانه به خانه 
زیر ذره‌بین مدیریت بحران
«منوچهر حبیبی»، استاندار کرمانشاه، در تشریح جزئیات دقیق این حادثه در گفت‌و‌گوی اختصاصی با «ایران» اظهار کرد:«زمین‌لرزه اول در ساعت ۷:۱۳ صبح امروز (دوشنبه) با قدرت ۵.۲ ریشتر و کانونیت ۲۳ کیلومتری روانسر رخ داد و بلافاصله با فاصله ۵ دقیقه، زلزله دوم با بزرگی ۵.۷ ریشتر در ۲۵ کیلومتری شهر گهواره به وقوع پیوست. از همان دقایق اولیه، به دلیل شدت ارتعاشات که حتی در استان‌های همجوار نیز احساس شد، ستاد مدیریت بحران استان فعال و دستور ویژه برای حضور میدانی تمامی مدیران ستادی، فرماندار کرمانشاه و رؤسای دستگاه‌های اجرایی در محل کانون زلزله صادر شد.» استاندار کرمانشاه با تبیین سرعت عمل ناوگان امدادی در دقایق طلایی افزود: «با هماهنگی‌های به عمل آمده، بلافاصله حدود ۳۵ تیم ارزیاب، عملیاتی و امداد و نجات از دستگاه‌های مختلف از جمله جمعیت هلال‌احمر، بنیاد مسکن و اورژانس به منطقه گسیل شدند. شعاع ارزیابی‌ها تا ۵۰ کیلومتری کانون اصلی زلزله گسترش یافت تا هیچ لکه کوری در پایش روستاهای محروم و حاشیه‌ای باقی نماند.»

 سهم صفر تلفات جانی
عالی‌ترین مقام اجرایی استان کرمانشاه با رد هرگونه شایعه در خصوص وجود تلفات جانی تصریح کرد:«با فضل الهی و آمادگی ساختاری، تاکنون هیچ‌گونه مورد فوتی یا جراحت ناشی از ریزش سقف و دیوار در این بخش گزارش نشده است. کل آمار مصدومان ما منحصر به ۳ نفر است که وضعیت عمومی آنان کاملاً مساعد گزارش شده است. نکته حائز اهمیت این است که مصدومیت این سه شهروند عزیز، ناشی از آوار نبوده، بلکه صرفاً به دلیل ترس، اضطراب و شتاب‌زدگی هنگام خروج و فرار از محل وقوع زلزله دچار آسیب‌های سطحی شده بودند.»
حبیبی در خصوص حجم و نوع آسیب‌های مادی وارد آمده به بافت مسکونی کوزران و روستاهای اقماری آن اظهار کرد:« گزارش‌های فنی کارشناسان ما که به صورت خانه به خانه در حال تکمیل است، نشان می‌دهد خسارت‌ها کاملاً سطحی و جزئی است. مواردی نظیر ترک‌خوردگی‌های موضعی در دیوارهای غیرباربر، شکستگی شیشه‌ها و آسیب به در و پنجره‌ها عمده خسارات ثبت شده هستند و ما به هیچ وجه با پدیده تخریب گسترده یا ریزش آوار واحدهای مسکونی مواجه نیستیم.»

مدیریت بحران 
میراث ماندگار سرپل‌ذهاب
 استاندار کرمانشاه پاسخ به این سؤال که چگونه منطقه‌ای در غرب ایران از دو زلزله پیاپی نزدیک به ۶‌ریشتر، بدون خسارت کمرشکن عبور می‌کند به یک تحول ساختاری در دهه گذشته گره می‌زند. وی با اشاره به پیشینه زلزله سال ۱۳۹۶ سرپل‌ذهاب خاطرنشان کرد:« حادثه تلخ سال ۹۶ با همه رنج‌هایش، یک سرفصل جدید در نظام مهندسی و بازسازی استان گشود. متعاقب آن زلزله با توجه ویژه، نهضت ملی برای مقاوم‌سازی بافت‌های روستایی و شهری در سراسر استان و به‌طور خاص در مناطق غربی آغاز شد.» نماینده دولت در کرمانشاه افزود: «تفاوت معنادار زلزله کوزران با حوادث گذشته، کارنامه درخشان همان بازسازی‌های اصولی و نظارت‌های سختگیرانه است. واحدهای مسکونی روستایی ما امروزه براساس استانداردهای روز آیین‌نامه ۲۸۰۰ ساخته شده‌اند و تاب‌آوری امروز سازه‌ها، ثمره همان ریل‌گذاری صحیح است.» حبیبی همچنین به پایداری بی‌نقص زیرساخت‌های حیاتی اشاره کرد و افزود: «در زلزله‌های مشابه، قطعی آب، گاز و بویژه خطوط مخابراتی خود به یک ابربحران تبدیل می‌شود؛ اما در کوزران، خطوط توزیع برق، شبکه‌های گازرسانی، خطوط انتقال آب و آنتن‌دهی تلفن‌های همراه بدون حتی یک دقیقه قطعی، به کار خود ادامه دادند و این نشان‌دهنده ارتقای تاب‌آوری هوشمند زیرساخت‌ها در استان است.»

ظرفیت‌های بومی
 پای کار مهار بحران
استاندار کرمانشاه با صراحت بر کفایت ظرفیت‌های بومی تأکید کرد و گفت:«از همان ساعات اولیه، برخی گمانه‌زنی‌ها درباره نیاز به ورود ستاد ملی بحران یا پشتیبانی کشوری مطرح شد؛ اما بنده صراحتاً اعلام می‌کنم که ابعاد حادثه به طور کامل تحت کنترل و هدایت ستاد مدیریت بحران استان کرمانشاه است. تمام پتانسیل‌های امدادی، اعتباری و لجستیکی استان پای کار هستند و هیچ نیازی به مداخله یا ورود حوزه‌های ملی وجود ندارد.»
 حبیبی با ترسیم افق پیش‌رو و لزوم حفظ هوشیاری عمومی خاطرنشان کرد:« اگرچه علم امروز قادر به پیش‌بینی ثانیه‌ای و دقیق رفتار گسل‌ها و پس‌لرزه‌ها نیست، اما تکالیف مدیریتی و تجربیات سنوات گذشته به ما حکم می‌کند که هرگز اسیر غافلگیری نشویم. به همین منظور، فرمان آماده‌باش کامل به تمامی دستگاه‌های خدمات‌رسان، شهرداری‌ها، نظام پزشکی و پایگاه‌های جمعیت هلال‌احمر صادر شده و این وضعیت تا اطلاع ثانوی و آرامش کامل پوسته زمین ادامه دارد.»
وی همچنین با هشدار به رسانه‌ها و افکارعمومی تأکید کرد:«از تمامی شهروندان فهیم استان تقاضا دارم با حفظ آرامش، اخبار را تنها از مراجع رسمی و خبرگزاری‌های معتبر دنبال کنند و به شایعات بی‌اساس فضای مجازی که هدف‌شان تخریب امنیت روانی جامعه است، اعتنا نکنند. خادمان مردم در دولت و نهادهای امدادی تا پایان ارزیابی دقیق و اطمینان از رفع کامل مخاطرات، در کنار مردم کوزران خواهند ماند.»

برش

 کرمانشاه این‌بار آوار نشد!
زلزله بخش کوزران، صرفاً یک پدیده طبیعی نبود، بلکه یک «مانور واقعی و تمام‌عیار برای سنجش تاب‌آوری سازه‌ها» در غرب کشور به شمار می‌رفت. برای درک بهتر این رویداد، باید خط زمان را به آبان‌ماه سال ۱۳۹۶ بازگرداند؛ روزهایی که زمین‌لرزه ۷.۳ ریشتری سرپل‌ذهاب، سقفی از اندوه را بر سر استان آوار کرد و جان ۶۲۰ هموطن را گرفت. درآن مقطع، بخش عمده‌ای از تلفات، محصول بافت فرسوده، سازه‌های ناایمن روستایی و بی‌توجهی به اصول آیین‌نامه ۲۸۰۰ بود. اما فرجام زلزله ۵.۷ ریشتری کوزران، روایت متفاوتی را رقم زد. وقوع دو زمین‌لرزه پیاپی در عمق کم و دربازه زمانی کوتاه ۵ دقیقه‌ای، طبق فرمول‌های سنتی مدیریت بحران در بافت‌های روستایی، باید به یک فاجعه انسانی با صدها مصدوم و تخریب گسترده تبدیل می‌شد؛ اما ثبت آمار «صفر تلفات جانی» و پایداری کامل شریان‌های حیاتی (آب، برق، گاز و شبکه ارتباطی)، یک پیام روشن ساختاری داشت: نهضت مقاوم‌سازی در کرمانشاه جواب داده است. این بازسازی اصولی و سرمایه‌گذاری هوشمندانه روی سیمان و آهن خانه‌های روستایی، در حقیقت نوعی «بیمه عمر پیش‌دستانه» برای ساکنان زاگرس بود. کرمانشاه این‌بار نشان داد که می‌توان خشم گسل‌ها را نه با شیون و امداد پس از بحران، بلکه با مهندسی دقیق، نظارت‌های سخت‌گیرانه نظام‌مهندسی و پیشگیری ساختاری در نطفه خفه کرد؛ تجربه‌ای گران‌بها که حالا می‌تواند به‌عنوان یک الگوی ملی برای سایر استان‌های حادثه‌خیز ایران مورد استفاده قرار گیرد.