از زمانی که ایران و آمریکا در اواخر خردادماه بر سر یک تفاهم کوتاه‌مدت به توافق رسیدند، بازار جهانی نفت برای چند هفته نفس تازه‌ای کشید. کاهش تنش‌ها و ازسرگیری عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز، نگرانی‌ها درباره اختلال در عرضه نفت را تا حدی فرو نشاند و قیمت‌ها را از اوج خود پایین آورد. همزمان، کشورهای تولیدکننده خلیج فارس صادرات خود را افزایش دادند و ایران نیز از این فرصت برای انتقال بخشی از نفت ذخیره‌شده خود به بازارهای جهانی استفاده کرد.
بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، عرضه جهانی نفت در ماه ژوئن با افزایش ۴.۱ میلیون بشکه در روز به ۹۸.۸ میلیون بشکه در روز رسید. بخشی از این افزایش به ازسرگیری تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز و رشد تولید و صادرات کشورهای حاشیه خلیج فارس نسبت داده شده است؛ هرچند برای تعیین سهم دقیق هر یک از این عوامل، باید جزئیات داده‌های تولید و صادرات کشورها به‌طور جداگانه بررسی شود. این دوره که از ۲۶ خرداد تا ۲۴ تیر ادامه داشت، به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران یکی از معدود فرصت‌های ایران برای افزایش صادرات نفت در ماه‌های اخیر بود. در همین حال، گزارش‌های منتشرشده از سوی رسانه‌های غربی و شرکت‌های ردیابی نفتکش‌ها نیز از افزایش انتقال محموله‌های نفتی ایران در این بازه حکایت دارد.
البته باید میان عبور نفت از تنگه هرمز، انتقال محموله‌ها و فروش قطعی نفت تفاوت قائل شد. عبور ۸۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز لزوماً به معنای فروش کامل این محموله‌ها یا وصول درآمد حاصل از آن نیست و بخشی از نفت ممکن است پیش از این روی آب یا در مخازن شناور ذخیره شده باشد.
اما این فرصت دوام چندانی نداشت. با بازگشت دوباره تنش‌ها و برقراری مجدد محاصره توسط نیروهای نظامی آمریکا، مذاکرات ایران با مشتریان جدید نفتی ناتمام ماند. با این حال، وزیر نفت اخیراً با تأکید بر تداوم صادرات نفت ایران اعلام کرده است که فروش نفت کشور همچنان از طریق سازوکارهای پیش‌بینی‌شده و بدون وقفه ادامه دارد. به گفته وی، ایران با توجه به تجربه بازگشت تحریم‌ها، ساختارهای لازم برای بی‌اثر کردن محدودیت‌های نفتی را حفظ کرده و در دوره کوتاه کاهش محدودیت‌های صادراتی نیز موفق شده حجم قابل‌توجهی از نفت را به خارج از محدوده محدودیت‌ها منتقل کند؛ به‌گونه‌ای که روند صادرات نفت پس از بازگشت تحریم‌ها نیز ادامه یافته است.
در همین حال، قیمت نفت با بازگشت تنش‌ها بار دیگر روندی صعودی به خود گرفت و بخش قابل‌توجهی از ریسک‌های ژئوپلتیکی در قیمت‌های جهانی منعکس شد. از سوی دیگر، نگرانی‌ها درباره کاهش دوباره موجودی قابل‌دسترس نفت در جهان همچنان ادامه دارد، زیرا به‌رغم افزایش عرضه، سطح ذخایر تجاری و اضطراری هنوز به شرایط پیش از بحران بازنگشته است.
 
ذخایر نفت جهان رو به پایان است؟
صندوق بین‌المللی پول معتقد است، بسته شدن تنگه هرمز در مرحله اول به یک شوک کامل قیمتی در بازار نفت منجر نشد، زیرا برداشت از ذخایر قابل‌دسترس توانست بخش قابل‌توجهی از کمبود عرضه را جبران کند و مانع از جهش شدید قیمت‌ها 
شود.
 برآوردهای این نهاد نشان می‌دهد تا پایان ماه مه، حجم ذخایر قابل‌دسترس نفت به حدود ۱.۲ میلیارد بشکه رسیده است؛ رقمی که تنها معادل نیمی از سطح این ذخایر پیش از آغاز بحران به شمار می‌رود. منظور از این ذخایر، موجودی تجاری و نفت قابل عرضه به بازار است، نه ذخایر اثبات‌شده زیرزمینی کشورها.
با این حال، صندوق بین‌المللی پول هشدار می‌دهد که این حاشیه امن به‌تدریج در حال از بین رفتن است. به اعتقاد این نهاد، اگر اختلال در عرضه نفت با شدت کنونی ادامه یابد، موجودی قابل‌دسترس نفت ممکن است تا اوایل سال ۲۰۲۷ به پایین‌ترین سطح خود برسد. در چنین شرایطی، بازار نفت بخش عمده ظرفیت خود برای جبران شوک‌های عرضه را از دست می‌دهد و احتمال جهش قابل‌توجه قیمت‌ها افزایش خواهد یافت.

فروش 80 میلیون بشکه نفت ایران 
پس از تفاهم
بر اساس گزارش‌های منتشرشده در دوره اجرای تفاهم، ایران موفق شد بخشی از محموله‌های نفتی خود را منتقل کند و زمینه افزایش صادرات و درآمدهای نفتی را فراهم آورد. با این حال، رقم دقیق نفت فروخته‌شده و میزان درآمد وصول‌شده در این دوره اعلام نشده است.
در همین راستا، حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان نفت، گاز و پتروشیمی، در گفت‌وگو با «ایران» به بررسی میزان صادرات نفت ایران در فرصت فروش محدود، یعنی از بازه ۲۶ خرداد تا ۲۴ تیر، پرداخت.
حسینی با اشاره به آخرین آمارهای فروش نفت می‌گوید: «طبق آخرین گزارش‌هایی که از سوی مقامات نفتی مطرح شده، حدود ۸۰ میلیون بشکه نفت ایران پس از تفاهم کوتاه‌مدت با آمریکا از تنگه هرمز عبور کرده است.»
عبور ۸۰ میلیون بشکه در بازه‌ای حدوداً یک‌ماهه، معادل میانگین روزانه نزدیک به ۲.۷ میلیون بشکه است. به همین دلیل، این رقم احتمالاً فقط به محموله‌هایی که در همان دوره به فروش رسیده‌اند مربوط نیست و بخشی از نفت ذخیره‌شده در نفتکش‌ها یا مخازن شناور را نیز شامل می‌شود.

مذاکرات نیمه‌تمام ایران با مشتریان جدید نفتی
بلافاصله پس از صدور معافیت موقت آمریکا، ایران مذاکرات خود را با مشتریان نفتی در آسیا، از جمله هند، ژاپن و کره‌جنوبی، آغاز کرد و حتی پیش از صدور رسمی مجوز، نمایندگان شرکت ملی نفت و واسطه‌های فروش با پالایشگاه‌ها تماس گرفته بودند.
حسینی درباره مذاکرات ایران با مشتریان اروپایی و آسیایی برای ازسرگیری صادرات نفت ادامه می‌دهد: «پس از آنکه آمریکا به‌صورت موقت بخشی از محدودیت‌های نفتی و بانکی ایران را تعلیق کرد، مذاکراتی با بسیاری از کشورهای اروپایی، همچنین هند و برخی کشورهای آسیای شرقی برای ازسرگیری فروش نفت آغاز شد. با این حال، این مذاکرات هنوز در مرحله نهایی‌سازی، تعیین قیمت و توافق بر سر جزئیات قراردادها قرار داشت که آمریکا بار دیگر محدودیت‌ها را برقرار کرد. بنابراین بعید می‌دانم در این مدت، که فکر می‌کنم معافیت‌ها فقط حدود دو هفته برقرار بود، این قراردادها نهایی شده باشند.»
 اگرچه تفاهم میان ایران و آمریکا از ۲۶ خرداد تا ۲۴ تیر ادامه داشت، به گفته حسینی، معافیت رسمی فروش نفت احتمالاً حدود دو هفته برقرار بود و بخش دیگری از محموله‌ها در ادامه این دوره، در مسیر انتقال یا روی آب قرار داشتند.
 
بازار چین، مقصد اصلی نفتکش‌های ایران
براساس آمار گمرک چین، واردات نفت خام این کشور در ماه ژوئن به حدود ۷.۱۲ میلیون بشکه در روز کاهش یافت؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴۱.۳ درصد افت نشان می‌دهد و پایین‌ترین سطح واردات نفت چین از اکتبر ۲۰۱۶ به شمار می‌رود. همزمان، نرخ بهره‌برداری پالایشگاه‌های این کشور نیز به حدود ۵۷.۷ درصد رسید که کمترین میزان در نزدیک به یک دهه گذشته است. با این حال، برای ارزیابی دقیق اثر این کاهش بر صادرات ایران، باید میان واردات کل چین، خرید پالایشگاه‌های مستقل و محموله‌های نفت ایران تفکیک قائل شد.
حسینی درباره وضعیت محموله‌های نفتی ایران نیز می‌گوید: «در حال حاضر، بخش عمده‌ای از نفتکش‌های کشور در مسیر چین هستند. البته چین نیز در این مدت تا حدودی واردات نفت خود را کاهش داده است. اینکه چه میزان از این محموله‌ها تاکنون به فروش رسیده و چه مقدار از آنها هنوز در انتظار مشتری است، اطلاع دقیقی در دست نیست.»
وی می‌افزاید: «بخشی از محموله‌ها پیش از این روی آب و در نفتکش‌ها ذخیره شده بود و بخشی نیز در مخازن شناور قرار داشت. در این فاصله ۱۰ تا ۲۰روزه، ایران موفق شد بخشی از این محموله‌ها را تخلیه و روانه بازار کند. با تخلیه این محموله‌ها، امکان ازسرگیری روند تولید و صادرات نفت ایران نیز فراهم شد.»