بیست‌وسومین اجلاس وزرای فرهنگ سازمان همکاری‌های شانگهای در قرقیزستان آغاز شد

دیپلماسی فرهنگی ایران در قلب آسیای مرکزی

 

بیست‌وسومین نشست وزرای فرهنگ سازمان همکاری‌های شانگهای، امسال برای جمهوری اسلامی ایران تنها یک رویداد دیپلماتیک و تشریفاتی نیست، بلکه فرصتی برای تقویت جایگاه دیپلماسی فرهنگی، توسعه همکاری‌های دوجانبه با کشورهای عضو و بهره‌گیری از ظرفیت‌های مشترک تمدنی به شمار می‌رود. سفر سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، به قرقیزستان نیز با همین رویکرد برنامه‌ریزی شده و مجموعه دیدارها و مذاکرات او نشان می‌دهد تهران در کنار همکاری‌های سیاسی و اقتصادی، بر گسترش تعاملات فرهنگی با کشورهای منطقه تأکید ویژه‌ای دارد.
 استقبال رسمی از هیأت ایرانی از همان آغاز سفر، بیانگر اهمیت حضور ایران در این اجلاس و جایگاه روابط فرهنگی میان تهران و بیشکک بود.  در جریان این مراسم، معاون وزیر فرهنگ قرقیزستان با ابراز خرسندی از حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران، بر علاقه‌مندی کشورش به توسعه همکاری‌های فرهنگی با جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد و حضور هیأت ایرانی در اجلاس را نشانه توجه تهران به تعاملات فرهنگی در منطقه دانست. وی همچنین برنامه‌های پیش‌بینی‌شده وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در حاشیه اجلاس را مهم و اثرگذار توصیف و ابراز امیدواری کرد این دیدارها بتواند زمینه‌ساز فصل تازه‌ای از همکاری‌های فرهنگی میان دو کشور باشد.

تأکید بر توسعه همکاری‌های دوجانبه
 سیدعباس صالحی نیز در پاسخ، با تأکید بر ظرفیت‌های گسترده همکاری میان ایران و قرقیزستان، ابراز امیدواری کرد این سفر به امضای توافقنامه مبادلات فرهنگی و گسترش همکاری‌های دوجانبه منجر شود. او گفت: «گفت‌وگوهای دوجانبه با مسئولان فرهنگی قرقیزستان و دیگر کشورهای عضو سازمان همکاری‌های شانگهای، فرصت مناسبی برای تعریف برنامه‌های مشترک و توسعه روابط فرهنگی خواهد بود.»  اگرچه حضور در نشست وزرای فرهنگ، محور اصلی این سفر است، اما دیدارهای دوجانبه وزیر فرهنگ، اهمیت ویژه‌ای در دستور کار هیأت ایرانی دارد. در همین چارچوب، صالحی با رئیس موزه ملی تاریخ قرقیزستان دیدار و گفت‌وگو کرد؛ دیداری که بیش از آنکه بر کلیات همکاری‌ها متمرکز باشد، بر ضرورت اجرای برنامه‌های مشترک و عملیاتی تأکید داشت.  وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در این دیدار با اشاره به تجربه تفاهمنامه‌های فرهنگی میان کشورها اظهار کرد، امضای اسناد همکاری، زمانی ارزشمند خواهد بود که به اجرای پروژه‌های مشخص و قابل سنجش منجر شود. 

پیوندهای تمدنی ایران وقرقیزستان
 مهم‌ترین محور سخنان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در این دیدار، تأکید بر ظرفیت‌های مشترک دو کشور در حوزه میراث فرهنگی و ادبی بود. صالحی با اشاره به جایگاه «شاهنامه» فردوسی در فرهنگ ایران و حماسه ملی «ماناس» در فرهنگ قرقیزستان، این دو اثر را زمینه‌ای مناسب برای طراحی همکاری‌های بلندمدت فرهنگی دانست و گفت: «هر اندازه بتوانیم در حوزه «شاهنامه» و «ماناس» همکاری‌های بیشتری داشته باشیم، دستاوردهای ارزشمندتری حاصل خواهد شد.»
 او با بیان اینکه این دو اثر، تنها متون ادبی نیستند، بلکه بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی دو ملت محسوب می‌شوند، تصریح کرد: «همکاری درباره این میراث مشترک می‌تواند حوزه‌های متنوعی همچون پژوهش‌های دانشگاهی، نسخه‌شناسی، ترجمه، نگارگری، نقالی، موسیقی، هنرهای نمایشی، برگزاری نمایشگاه‌ها و جشنواره‌های فرهنگی را دربر گیرد.» از نگاه وزیر فرهنگ، چنین همکاری‌هایی می‌تواند علاوه بر معرفی بهتر ظرفیت‌های فرهنگی دو کشور، زمینه تعامل بیشتر میان هنرمندان، پژوهشگران و مراکز علمی را نیز فراهم کند.
 طرح موضوع «شاهنامه» و «ماناس» در این سفر، از آن جهت اهمیت دارد که هر دو اثر، جایگاهی فراتر از آثار ادبی دارند و به‌عنوان نمادهای هویت تاریخی و فرهنگی ملت‌های ایران و قرقیزستان شناخته می‌شوند. بهره‌گیری از این اشتراکات فرهنگی می‌تواند مسیر تازه‌ای برای دیپلماسی فرهنگی در منطقه آسیای مرکزی ایجاد کند؛ دیپلماسی‌ای که بر پایه میراث تمدنی، گفت‌وگوی فرهنگی و شناخت متقابل ملت‌ها شکل می‌گیرد.
 برنامه‌های سفر وزیر فرهنگ به قرقیزستان نیز با همین رویکرد طراحی شده است. دیدار با وزیر فرهنگ، اطلاع‌رسانی و سیاست جوانان قرقیزستان، ملاقات با رئیس کتابخانه ملی و بازدید از این مجموعه، بازدید از موزه ملی تاریخ، نشست با ایران‌شناسان، استادان زبان فارسی و استادان دانشگاه‌های قرقیزستان، از جمله برنامه‌هایی است که با هدف توسعه همکاری‌های علمی و فرهنگی میان دو کشور انجام می‌شود.  علاوه بر این، صالحی در حاشیه اجلاس با وزرای فرهنگ دیگر کشورهای عضو سازمان همکاری‌های شانگهای نیز دیدار و گفت‌وگو خواهد کرد؛ دیدارهایی که می‌تواند زمینه‌ساز تعریف همکاری‌های چندجانبه در حوزه‌های فرهنگی، هنری و رسانه‌ای باشد. حضور در آیین افتتاحیه بیست‌وسومین نشست وزرای فرهنگ، شرکت در مراسم اهدای جوایز جشنواره بین‌المللی فیلم کشورهای عضو سازمان همکاری‌های شانگهای و حضور در ضیافت رسمی وزیر فرهنگ قرقیزستان نیز از دیگر برنامه‌های این سفر چهارروزه است.

فرهنگ؛ ضلع جدید 
همکاری‌های شانگهای
 سازمان همکاری‌های شانگهای در سال‌های اخیر تلاش کرده است در کنار مأموریت‌های اقتصادی، امنیتی و سیاسی، همکاری‌های فرهنگی میان کشورهای عضو را نیز توسعه دهد. برای ایران نیز این سازمان فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های تمدنی، ادبی و هنری و گسترش تعاملات فرهنگی با کشورهای آسیایی محسوب می‌شود. در مجموع، سفر وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به قرقیزستان را می‌توان گامی در مسیر تقویت دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران ارزیابی کرد؛ رویکردی که تلاش دارد با اتکا به اشتراکات تاریخی و تمدنی، روابط فرهنگی را از سطح تفاهمنامه‌ها و دیدارهای رسمی فراتر برده و به اجرای پروژه‌های مشترک و پایدار برساند. تأکید بر همکاری در حوزه «شاهنامه» و «ماناس» نیز نشان می‌دهد ایران و قرقیزستان، علاوه بر روابط سیاسی و دیپلماتیک، ظرفیت‌های گسترده‌ای برای تعمیق پیوندهای فرهنگی و ایجاد الگوهای جدید همکاری در منطقه در اختیار دارند، ظرفیتی که در صورت تداوم، می‌تواند به یکی از پایه‌های اصلی روابط دو کشور در سال‌های آینده تبدیل شود.