حمیدرضا جلایی‌پور، جامعه‌شناس و تحلیلگر سیاسی با تشریح ابعاد مدیریتی و راهبردی «رهبر شهید»، ایشان را «سردار شهید استقلال ایران» توصیف کرد و گفت: «مهم‌ترین میراث ایشان، شکل‌گیری یک سازمان دفاعی و امنیتی نهادمحور بود که توانست در برابر تهدیدهای پیچیده منطقه‌ای و بین‌المللی، امنیت و تمامیت ارضی ایران را حفظ کند.» جلایی‌پور در گفت‌و‌گو با ایرنا، در پاسخ به این پرسش که مهم‌ترین ویژگی راهبرد دفاعی کشور در سال‌های گذشته چه بوده است، اظهار کرد: «به باور من، رهبر شهید نقش تعیین‌کننده‌ای در تقویت سازمان دفاعی و امنیتی چهارلایه ایران ایفا کردند. تجربه جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه نشان داد که ساختار دفاعی کشور متکی به اشخاص نیست، بلکه بر پایه نهادها و سازمان‌های منسجم شکل گرفته است. همین ویژگی موجب شد که با وجود فشارهای گسترده نظامی، اهداف دشمن محقق نشود.» وی با اشاره به تحولات نظام بین‌الملل همزمان با آغاز رهبری ایشان افزود: «دوران رهبری شهید با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و شکل‌گیری نظم تک‌قطبی جهان آغاز شد. پس از آن نیز حوادثی مانند ۱۱ سپتامبر، سیاست‌های تهاجمی دولت آمریکا، معرفی ایران به عنوان محور شرارت و سپس رخدادهای موسوم به بهار عربی، فضای منطقه را به‌شدت دگرگون کرد. بسیاری از کشورهای منطقه درگیر بی‌ثباتی شدند، اما ایران توانست از این شرایط عبور کند.»جلایی‌پور در ادامه افزود: «در این سال‌ها جامعه ایران نیز دگرگونی‌های گسترده‌ای را تجربه کرد. افزایش شهرنشینی، گسترش آموزش عالی، حضور پررنگ زنان در دانشگاه‌ها و عرصه‌های اجتماعی و شکل‌گیری مطالبات جدید، مدیریت کشور را با شرایط متفاوتی روبه‌رو ساخت. اداره چنین جامعه‌ای نیازمند برخورداری از نهادهای کارآمد و ساختارهای پایدار بود.»این جامعه‌شناس در تشریح مفهوم «سازمان دفاعی چهارلایه» اظهار کرد: «لایه اول، توان دفاعی نیروهای مسلح است؛ مجموعه‌ای که با اتکا به تجهیزات بومی، موشک‌ها، پهپادها، شناورهای رزمی و سایر ظرفیت‌های دفاعی از کشور حفاظت می‌کند. تجربه جنگ‌های اخیر نشان داد که این توان دفاعی، نقش مهمی در بازدارندگی و مقابله با تهدیدها داشته است. لایه دوم، حفاظت از مرزهای کشور است. در طول تاریخ معاصر، مرزهای ایران همواره در معرض تهدید بوده است، اما در تحولات اخیر، با وجود حمایت قدرت‌های خارجی از برخی جریان‌های معارض، هیچ‌گونه نفوذ مؤثری به داخل کشور صورت نگرفت. این مسأله نشان می‌دهد که ساختار حفاظت از مرزها به صورت نهادی و سازمان‌یافته عمل کرده است.» جلایی‌پور درباره لایه سوم نیز گفت: «امنیت داخلی شهرها در شرایط جنگی اهمیت ویژه‌ای دارد. معمولاً در جنگ‌ها، احتمال افزایش ناامنی، اختلال در خدمات عمومی و بی‌ثباتی اجتماعی وجود دارد، اما در این دوره، شهرهای کشور بدون اعلام حکومت نظامی و بدون اختلال گسترده در زندگی روزمره اداره شدند. این وضعیت حاصل عملکرد ساختارهای امنیتی و انتظامی است که طی سال‌های گذشته تقویت شده‌اند.»وی لایه چهارم را «امنیت محلات و مشارکت اجتماعی» دانست و افزود: «دشمن تصور می‌کرد با ایجاد فشار روانی و تحریک ناآرامی‌های داخلی می‌تواند انسجام اجتماعی را بر هم بزند، اما همکاری مردم و نیروهای مسئول در حفظ امنیت محلات، این محاسبه را ناکام گذاشت. این تجربه نشان داد که امنیت صرفاً محصول تجهیزات نظامی نیست، بلکه به سرمایه اجتماعی و مشارکت عمومی نیز وابسته است.»این تحلیلگر سیاسی در ادامه درباره ارتباط امنیت و توسعه اظهار کرد: «برخی توسعه را صرفاً در ساخت زیرساخت‌های اقتصادی یا الگوهای وارداتی جست‌وجو می‌کنند، اما توسعه پایدار بدون امنیت امکان‌پذیر نیست. کشوری که نتواند از استقلال و امنیت خود دفاع کند، حتی با برخورداری از امکانات اقتصادی نیز در برابر تهدیدهای خارجی آسیب‌پذیر خواهد بود. البته امنیت و توسعه دو مفهوم متقابل نیستند، بلکه یکدیگر را تکمیل می‌کنند.»جلایی‌پور با تأکید بر نقش تولید داخلی در تقویت توان دفاعی کشور گفت: «یکی از ویژگی‌های مهم راهبرد دفاعی، تکیه بر ظرفیت‌های تولیدی داخلی بود. اتکا به توان داخلی موجب شد که زیرساخت‌های دفاعی کشور در شرایط فشار و جنگ نیز استمرار داشته باشد و نیازهای اساسی با تکیه بر ظرفیت‌های ملی تأمین شود.»وی در بخش دیگری از این گفت‌وگو با اشاره به سابقه تاریخی رقابت قدرت‌های بزرگ در منطقه اظهار کرد: «در دو سده گذشته، ایران همواره در معرض طمع قدرت‌های خارجی قرار داشته است. در تحولات اخیر نیز برخی تحلیل‌ها، ریشه تنش‌ها را صرفاً به سیاست‌های داخلی ایران نسبت می‌دهند، اما از نگاه من، بخشی از این تحولات در چارچوب رقابت قدرت‌های بزرگ برای تثبیت نفوذ خود در منطقه و دسترسی به منابع راهبردی قابل تحلیل است.» 
جلایی‌پور در پایان تأکید کرد: «رهبر شهید با شناخت واقع‌بینانه از محیط بین‌المللی، بر تقویت ساختارهای نهادی دفاعی تأکید داشتند و همواره اعلام می‌کردند که ایران آغازگر هیچ جنگی نخواهد بود، اما در برابر هرگونه تجاوز از خود دفاع خواهد کرد. به اعتقاد من، میراث اصلی ایشان، تقویت عزت، استقلال و سازمان دفاعی کشور است؛ میراثی که می‌تواند پشتوانه توسعه پایدار، پیشرفت همه‌جانبه و حفظ امنیت ملی ایران در سال‌های آینده باشد. از همین رو، ایشان را می‌توان «سردار شهید استقلال ایران» نامید؛ شخصیتی که راهبرد دفاعی کشور را بر پایه نهادسازی، اتکای به توان داخلی و حفظ استقلال ملی استوار ساخت.»