آرزو کیهان
گروه علم و فناوری

گرینلند یکی از جزایر جهان است که این روزها با تهدیدات ترامپ برای تصاحب آن، نامش زیاد به گوش می‌رسد. اما این جزیره، علاوه بر رئیس‌جمهوری آمریکا، برای دنیای علم هم اهمیت زیادی دارد زیرا آن‌قدر یخ در خود ذخیره کرده که اگر روزی همه یخ‌هایش ذوب شوند، سطح آب دریاهای جهان حدود هفت متر افزایش خواهد یافت. هرچند وقوع چنین رخدادی در آینده نزدیک محتمل نیست، اما شتاب گرفتن روند ذوب یخ‌های گرینلند در دهه‌های اخیر، زنگ خطر را برای جامعه علمی جهان به صدا درآورده است. پژوهشگران می‌خواهند در قالب پروژه بین‌المللی GIANT و با بهره‌گیری از مجموعه‌ای هماهنگ از سامانه‌های هوشمند، برای اولین بار تصویری واقعی و دقیق از سطح زیر یخچال‌ها و دیواره‌های عظیم یخی این منطقه که از چشم بشر دور مانده‌اند، تهیه کنند. این داده‌ها می‌توانند نوع نگاه دانشمندان به آینده اقلیم زمین را دگرگون کنند.

یک نگرانی بزرگ
یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های پژوهشگران، ورود حجم عظیم آب شیرین حاصل از ذوب یخ‌های گرینلند به شمال اقیانوس اطلس است؛ پدیده‌ای که می‌تواند سامانه بزرگ گردش جریان‌های اقیانوسی موسوم به AMOC را تضعیف کند. این جریان‌ها نقشی اساسی در تنظیم آب‌وهوای اروپا و بخش بزرگی از نیم‌کره شمالی دارند و هرگونه اختلال در آنها می‌تواند الگوهای بارندگی، کشاورزی، اکوسیستم‌های دریایی و حتی دمای بسیاری از مناطق جهان را دستخوش تغییر کند.
حالا قرار است پروژه GIANT در کنار تجهیزات روباتیک، از هوش مصنوعی نیز به‌عنوان یکی از ارکان اصلی مأموریت بهره بگیرد و این خطر را کاهش دهد. اما این پروژه چگونه اجرا می‌شود؟
مرکز فرماندهی این عملیات علمی، کشتی تحقیقاتی «سر دیوید اتنبرو» است که به مدت دوماه(ژوئیه و اوت)در نزدیکی یخچال‌های جنوب شرقی گرینلند مستقر است. آنچه این مأموریت را از همه پژوهش‌های پیشین متمایز می‌کند، استفاده همزمان از ناوگان متنوع روبات‌های تخصصی است که هر یک مأموریت مشخصی بر عهده دارند و در کنار یکدیگر، تصویری سه‌بعدی و دقیق از تعامل یخ، آب و جو تولید می‌کنند.

از پهپادها تا قایق‌های روباتیک و هوش مصنوعی
در این پژوهش، پهپادهای پیشرفته از فراز دیواره‌های یخی عبور می‌کنند و با ثبت تصاویر فوق‌دقیق، کوچک‌ترین ترک‌ها، شکاف‌ها و تغییرات سطح یخ را زیر نظر می‌گیرند. هم‌زمان قایق‌های روباتیک مجهز به سامانه‌های سونار، بدون آن‌که جان پژوهشگران را به خطر بیندازند، در میان کوه‌های یخی حرکت می‌کنند و از بخش‌های پنهان یخچال‌ها که در زیر آب قرار دارند، نقشه‌برداری می‌کنند.
در اعماق اقیانوس نیز زیردریایی‌های خودکار تا صدها متر پایین می‌روند و دمای آب، میزان شوری، سرعت جریان‌ها، ساختار یخ‌های غوطه‌ور و میزان آشفتگی آب را اندازه‌گیری می‌کنند. در میان این تجهیزات، زیردریایی مشهور Boaty McBoatface نیز حضور دارد؛ روباتی که پیش‌تر به دلیل نام متفاوتش در جهان شناخته شد و اکنون یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های خود را برعهده گرفته است. در کنار این ناوگان روباتیک، شبکه‌ای از حسگرهای هوشمند نیز روی سطح یخ و حتی در زیر آب نصب می‌شود. برخی از این حسگرها با استفاده از سامانه موقعیت‌یاب ماهواره‌ای، حرکت میلی‌متری یخچال‌ها را به‌صورت شبانه‌روزی ثبت می‌کنند و گروهی دیگر مستقیماً به دیواره‌های یخی زیر آب متصل می‌شوند تا سرعت ذوب، دمای آب و شدت جریان‌ها را به شکل لحظه‌ای اندازه‌گیری کنند؛ اطلاعاتی که تاکنون دستیابی به آنها برای دانشمندان ممکن نبوده است.
پیش از آغاز هر مرحله از عملیات، الگوریتم‌های هوشمند تصاویر ماهواره‌ای، داده‌های مربوط به حرکت یخچال‌ها، دمای آب، میزان بارش برف و دیگر اطلاعات محیطی را تحلیل می‌کنند تا مشخص شود کدام نقاط بیشترین ارزش علمی را دارند. به این ترتیب، روبات‌ها به جای جست‌وجوی تصادفی، مستقیماً به مناطقی اعزام می‌شوند که می‌توانند بیشترین ابهام‌های علمی را برطرف کنند. درنهایت هم تمام داده‌های گردآوری‌شده وارد پیشرفته‌ترین مدل‌های اقلیمی جهان می‌شود تا پیش‌بینی‌ها درباره سرعت ذوب یخچال‌ها، افزایش سطح آب دریاها، تشکیل کوه‌های یخی و تغییرات جریان‌های اقیانوسی با دقت بیشتری انجام شود.
این پروژه ادامه دار است و سال آینده نیز مرحله دوم آن در یخچال طبیعی پترمن در شمال غرب گرینلند اجرا خواهد شد تا رفتار یخچال‌های طبیعی در شرایط متفاوت با یکدیگر مقایسه شود و تصویری جامع‌تر از روند ذوب یخ‌های این منطقه به دست آید.
منبع:Times of India