حدیث حدادی
گروه اقتصادی

از ششم تیرماه امسال نرخ جدید نان در برخی شهرها از جمله تهران اجرایی شد. بر اساس نرخ‌گذاری جدید، نانوایی‌ها اعم از سنتی و صنعتی، یارانه‌ای و آزادپز باید نان را مطابق نرخ‌های مصوب عرضه کنند و مجاز نیستند این محصول را بالاتر یا پایین‌تر از نرخ رسمی به مصرف‌کنندگان بفروشند.
اجرای نرخ‌های جدید این پرسش را برای بسیاری از شهروندان ایجاد کرده که آیا افزایش قیمت نان به معنای گران شدن آرد یا حذف یارانه دولتی است؟ بررسی‌ها و اظهارات مسئولان صنفی نشان می‌دهد، دولت قیمت آرد یارانه‌ای را افزایش نداده و یارانه ماده اولیه نان همچنان برقرار است. آنچه نرخ نهایی نان را تغییر داده، افزایش هزینه‌های تولید از جمله دستمزد، بیمه، اجاره، حمل‌ونقل، انرژی و سایر هزینه‌های جاری نانوایی‌هاست. اما با وجود توضیحات فعالان صنفی درباره دلایل افزایش نرخ نان، اجرای قیمت‌های جدید زمانی برای مصرف‌کنندگان قابل پذیرش‌تر خواهد بود که با نظارت جدی بر وزن چانه، کیفیت پخت و رعایت نرخ مصوب همراه شود. بنابراین اگرچه دولت قیمت آرد یارانه‌ای را افزایش نداده و بخش عمده رشد نرخ نان به افزایش هزینه‌های تولید نسبت داده می‌شود، اما موفقیت نرخ‌گذاری جدید به شفافیت، نظارت و حفظ کیفیت نان وابسته است.
 
یارانه آرد همچنان برقرار است
رئیس اتاق اصناف تهران در گفت‌وگو با خبرنگار «ایران» با تأکید بر اینکه دولت همچنان از ماده اولیه نان یعنی آرد حمایت می‌کند، گفت: «یارانه آرد به قوت خود باقی است و قیمت‌گذاری نان نیز با هماهنگی استانداران و مراجع مربوطه انجام شده است، اما آنچه باعث تغییر در نرخ نهایی نان شده، هزینه‌های جاری واحدهای صنفی است.» حمیدرضا رستگار افزود: «نانوایی‌ها به عنوان واحدهای صنفی خصوصی، امروز با هزینه‌هایی مانند اجاره‌بها، بیمه، دستمزد کارگران، هزینه حمل و سایر مخارج روبه‌رو هستند که تحت تأثیر تورم عمومی اقتصاد افزایش یافته‌اند. دولت متولی تأمین آرد یارانه‌ای است، اما هزینه‌های جانبی از سوی خود نانوایان تأمین می‌شود و ارتباط مستقیمی با نرخ دولتی آرد ندارد.»
به گفته او،«در تعیین نرخ جدید نان، آنالیز قیمتی ارائه‌شده از سوی نانوایان بررسی شده است.» رستگار توضیح داد: «هزینه‌ای که از سوی اتحادیه نانوایان اعلام شده بود بیش از ارقام فعلی بود، اما دولت با هدف حمایت از قدرت خرید مردم و کاهش فشار بر مصرف‌کننده، با نرخ‌هایی پایین‌تر از پیشنهاد اولیه موافقت کرد. البته آنالیز قیمت نان در استان‌ها و شهرستان‌های مختلف یکسان نیست و عواملی مانند اجاره واحد صنفی، سطح دستمزد، هزینه حمل، نوع نان و موقعیت جغرافیایی در آن اثرگذار است.»
رئیس اتاق اصناف تهران تأکید کرد: «هدف دولت این است که با همکاری اصناف و نهادهای نظارتی، با جلوگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی، دسترسی مردم به نان باکیفیت و قیمت مصوب تضمین شود.»
 
افزایش نرخ نان؛ اصلاح سالانه با تأخیر
فعالان صنعت نان معتقدند، تغییر اخیر قیمت نان، در واقع اصلاح نرخ سالانه‌ای است که بر اساس آنالیز کارشناسی همه‌ساله انجام می‌شود، اما امسال با تأخیر به اجرا درآمده است. با این حال، نانوایان می‌گویند با وجود اعمال نرخ جدید، به دلیل حذف برخی حمایت‌های دولتی و افزایش هزینه‌های تولید، همچنان از قیمت‌های فعلی رضایت کامل ندارند.   رئیس اتحادیه صنف نانوایان سنتی تهران در گفت‌وگو با خبرنگار «ایران» گفت: «بحث فقط گرانی نیست؛ این موضوع نرخ سالانه است و هر سال بر اساس آنالیز کارشناسی، نرخی برای نان تعیین می‌شود. امسال نیز این نرخ از ابتدای تیرماه برای همه رسته‌ها اعمال شده است.» فاطمه نظری با بیان اینکه یارانه پرداختی به نانوایان در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ به‌ عنوان کمک‌هزینه در نظر گرفته می‌شد، افزود: «این یارانه از سال گذشته و بعد از جنگ ۱۲‌روزه حذف شد و دیگر به حساب نانوا واریز نمی‌شود. در نرخ امسال نیز این موضوع به ‌طور کامل لحاظ نشده است.» او درباره هزینه‌های نانوایی‌ها توضیح داد: «اجاره واحدها مانند سایر هزینه‌ها سالانه افزایش می‌یابد و تابع شرایط بازار و تورم است. از سوی دیگر، هر سال حدود ۲۰ تا ۲۵ مؤلفه از جمله دستمزد، کرایه حمل، خمیرمایه، مواد اولیه، بیمه، مالیات و سایر هزینه‌ها بر قیمت تمام‌شده نان اثر می‌گذارد. این اقلام بر اساس تورم سالانه و اعلام‌های رسمی افزایش پیدا می‌کنند و در نهایت حاشیه سود قانونی نیز بر همان اساس محاسبه می‌شود.» نظری با اشاره به تغییرات هزینه بیمه نانوایان گفت: «کمک دولت در بیمه فعالیت صنف ما سال گذشته ۱۰ درصد بود و بعد به ۱۶ درصد رسید، اما امسال سهم بیمه به‌ طور کامل به ۳۰ درصد رسیده و هیچ استثنایی برای صنف ما قائل نشده‌اند. همچنین کمک‌هزینه‌ای که مربوط به نرخ‌های سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ بود و ۴۰ درصد را شامل می‌شد، به ‌طور کامل حذف شده است.»
 
سهم آرد در قیمت نان چقدر است؟
یکی از نکات مهم در توضیح چرایی افزایش قیمت نان، سهم محدود آرد یارانه‌ای در قیمت تمام‌شده نان است. بررسی‌ها نشان می‌دهد در نانوایی‌های یارانه‌ای، آرد سهم اندکی از قیمت نهایی دارد و بخش عمده هزینه تولید به مواردی مانند دستمزد و بیمه کارگران، اجاره واحد صنفی، آب، برق و گاز، کنجد و سایر مواد اولیه، نایلکس بسته‌بندی و حتی هزینه خوراک کارگران مربوط می‌شود. رئیس کارگروه آرد و نان در گفت‌وگو با خبرنگار «ایران» گفت: «هر محصولی از جمله نان برای تولید با هزینه‌هایی روبه‌روست که از همان ابتدا به تولیدکننده تحمیل می‌شود.» محمدجواد کرمی افزود: «اگر هزینه آرد را از قیمت تمام‌شده نان کنار بگذاریم، هزینه‌هایی مانند دستمزد و بیمه کارگران، اجاره واحد صنفی، آب، برق و گاز، کنجد، سایر مواد اولیه و نایلکس بسته‌بندی وجود دارد که همگی افزایش پیدا کرده‌اند. به همین دلیل نمی‌توان تغییر نرخ نان را فقط با قیمت آرد توضیح داد.»  او با بیان اینکه قیمت نان به ‌صورت دستوری تعیین می‌شود، گفت: «دولت برای جلوگیری از انتقال مستقیم افزایش قیمت نان به سفره مردم، یارانه قابل‌توجهی پرداخت می‌کند. در سال ۱۴۰۵ نزدیک به ۵۰۳ همت یارانه برای زنجیره گندم، آرد و نان در نظر گرفته شده است.» کرمی درباره روند تخصیص این یارانه، اظهار کرد: «دولت گندم را با قیمت کیلویی ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان خریداری می‌کند و آن را با قیمت بسیار پایین‌تر در اختیار زنجیره تولید نان یارانه‌ای قرار می‌دهد. قیمت گندم تحویلی به واحدهای نان یارانه‌ای کیلویی ۹۰۰ تومان و برای آزادپزها کیلویی ۲۱ هزار و ۷۷۰ تومان در نظر گرفته شده است. همچنین آرد یارانه‌ای با قیمت کیلویی 1350 تومان به نانوایی‌ها تحویل داده می‌شود و قیمت هر کیسه ۴۰ کیلویی آرد ۶۰ هزار تومان است.» وی تصریح کرد: «با وجود این حجم از یارانه، سهم آرد در قیمت تمام‌شده نان یارانه‌ای کمتر از 5 درصد است. بنابراین حتی اگر دولت آرد را به‌ صورت رایگان در اختیار واحدهای صنفی نانوایی قرار دهد، این اقدام تنها حدود 5 درصد بر قیمت تمام‌شده نان اثر می‌گذارد و الزاماً موجب ارزان شدن محسوس نان نخواهد شد.»
 
یارانه نان 
هنوز به مصرف‌کننده منتقل نشده است
رئیس کارگروه آرد و نان با تأکید بر ضرورت تعیین به‌موقع قیمت نان گفت: «دولت باید در ابتدای هر سال، همزمان با افزایش دستمزد کارگران، حق بیمه و تعرفه‌های آب، برق و گاز، قیمت جدید نان را نیز اعلام کند؛ زیرا قیمت نان از همین عوامل تبعیت می‌کند.» کرمی در پاسخ به این پرسش که آیا یارانه نان از ابتدای زنجیره حذف و به مصرف‌کننده نهایی منتقل شده است، گفت: «خیر. چنین اتفاقی تاکنون رخ نداده و یارانه همچنان مانند سال‌های گذشته در ابتدای زنجیره پرداخت می‌شود.» به گفته او، «دولت و مجلس در حال بررسی انتقال یارانه نان از ابتدای زنجیره به مصرف‌کننده هستند، اما این موضوع هنوز در مرحله بررسی قرار دارد و اجرای آن نیازمند ارزیابی دقیق پیامدهاست.»