تحولات ماه‌های اخیر نشان داد که جامعه ایران، برخلاف بسیاری از برآوردها و تحلیل‌های بیرونی، در بزنگاه‌های حساس از ظرفیت بالایی برای انسجام و همبستگی ملی برخوردار است. ایران در کمتر از یک سال دو جنگ تحمیلی را پشت سر گذاشت. 
در جنگ تحمیلی اخیر، در حالی که برخی مخالفان خارج نشین انتظار داشتند کشور با آشفتگی‌های داخلی، گسست اجتماعی و بحران‌های امنیتی مواجه شود، آنچه در عمل رخ داد تقویت وحدت ملی و همدلی میان اقشار مختلف مردم بود. احساس مسئولیت عمومی، همراهی مردم با یکدیگر و حمایت از امنیت و تمامیت ارضی کشور تصویری متفاوت از سرمایه اجتماعی موجود در جامعه ایران را به نمایش گذاشت. 
درست برخلاف تصوربیرونی، واکنش جامعه ایران همه را شگفت‌زده کرد و حضور مردم در بیش از یکصد شب در خیابان‌ها، نمود عینی این همبستگی و انسجام بود. بسیاری از صاحب‌نظران، مسئولان و فعالان اجتماعی پس از این تجربه بر این نکته تأکید کردند که این همبستگی نباید صرفاً به شرایط بحرانی محدود بماند، بلکه باید حفظ و تقویت شود و به پشتوانه‌ای برای حل مسائل و چالش‌های مختلف کشور حتی در پسا جنگ تبدیل شود. چرا که سرمایه اجتماعی زمانی ارزشمند است و ماندگار که بتواند اعتماد عمومی، مشارکت مردم و احساس تعلق ملی را در عرصه‌های مختلف تقویت کند. در همین راستا، پس از دو جنگ تحمیلی اخیر، رهبر انقلاب اسلامی، رئیس‌جمهوری و شماری از مسئولان، نمایندگان مجلس، وزرا و چهره‌های سیاسی و دانشگاهی، «انسجام و وحدت ملی» را مهم‌ترین دستاورد این دوره دانسته و بر ضرورت صیانت از آن برای عبور از چالش‌ها و حل مشکلات کشور تأکید کرده‌اند.چنانکه آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی، با اشاره به همین وحدت ملی در خردادماه و به مناسبت سالروز افتتاح مجلس شورای اسلامی در پیامی تأکید کردند: «از جمله مصادیق تقوا، رعایت نعمت عظیم وحدت ملی و انسجام بی‌بدیلی است که حول پرچم ایران اسلامی به ملت بعثت یافته ارزانی شده و در زمره‌ مهم‌ترین عوامل ظفر در مقابل شیطان بزرگ است. شکر این موهبت، اهتمام آحاد ملت، خصوصاً نخبگان فکری و سیاسی، به صیانت از این وحدت و پرهیز از اختلافات پوچ سیاسی و برجسته کردن تفاوت‌های اجتماعی است.» همچنین مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری در مواضع مختلف، انسجام ملی را مهم‌ترین سرمایه کشور توصیف کرده و از جمله در دیداری با رئیس و جمعی از مدیران سازمان صداوسیما گفته است: «آنچه در مقاطع حساس، ضامن حفظ و ثبات کشور بوده، همبستگی و همدلی مردم و ارکان نظام است.» وی همچنین در سفر به قم و دیدار با مراجع تقلید نیز رخدادهای ماه‌های گذشته را «جلوه‌ای روشن از انسجام ملی، وفاداری مردم و آمادگی همه ظرفیت‌های کشور برای دفاع از عزت و امنیت ملی» توصیف کرد. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و رئیس هیأت مذاکره کننده نیز 3 تیر در دیدار با الهام علی اف در نشست باکو با اشاره به همبستگی مردم در دوران جنگ گفته بود: «مردم ما یک چهره مستحکم از خودشان به دنیا نشان دادند و اکنون این فرصتی است که ما پس از جنگ با این همبستگی ملی بتوانیم دوران بازسازی را هم پشت سر بگذاریم.» علی مطهری، نماینده ادوار مجلس نیز پیش از این به «ایران» گفته بود: «جنگ نشان داد که مردم، علی‌رغم اختلاف‌نظرها، هنگام دفاع از ایران کنار هم می‌ایستند. این همبستگی نباید پس از جنگ فراموش شود.»
 این انسجام و وحدت درونی، در مراسم وداع و تشییع رهبر شهید، جلوه‌ای روشن‌تر یافت. حضور گسترده مردم در این مراسم نشان داد همبستگی ملی همچنان یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های جامعه ایران است. درواقع این مراسم، فراتر از یک آیین سوگواری، به نمادی از تقویت انسجام ملی و همبستگی اجتماعی تبدیل شد. حضور آحاد مردم با سلایق، دیدگاه‌ها و گرایش‌های مختلف نشان داد که در بزنگاه‌های ملی همچنان نقاط مشترک فراوانی برای همدلی و همراهی وجود دارد. این حضور سرمایه‌ای ارزشمند است که می‌تواند زمینه‌ساز افزایش اعتماد عمومی و مشارکت اجتماعی در مسیر حل مشکلات کشور باشد.
حال پرسش اساسی این است که چگونه می‌توان این همبستگی و انسجام را حفظ کرد و از آن در مقاطع مهم تاریخی و برای حل مسائل کشور بهره گرفت. در وهله اول باید توجه داشت که چنین سرمایه‌ای صرفاً در قاب تصاویر و گزارش‌های یک مراسم باقی نماند بلکه باید به فرصتی برای تقویت گفت‌وگوی ملی، افزایش اعتماد عمومی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های مردمی در عرصه‌های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی تبدیل شود. تجربه کشورهای مختلف نیز نشان می‌دهد که عبور موفق از بحران‌های بزرگ، بیش از هر چیز به میزان اعتماد متقابل میان مردم و حاکمیت و توانایی حفظ انسجام اجتماعی وابسته است. از این منظر، چه بسا حفظ و تقویت این اتحاد داخلی آسان‌تر و کم اهمیت‌تر از شکل‌گیری آن نباشد.
حفظ این سرمایه ملی مستلزم پرهیز از هرگونه رفتار یا رویکردی است که بتواند آن را دچار فرسایش کند. چنانکه مصادره آن به نفع رقابت‌های سیاسی یا استفاده ابزاری از احساسات عمومی برای پیشبرد منافع جناحی، می‌تواند آسیب دیگری بر پیکره همبستگی ملی باشد.
 مراسم تشییع، علاوه بر جنبه‌های عاطفی و ارزشی، حامل یک پیام روشن نیز هست؛ اینکه جامعه ایران همچنان از ظرفیت همدلی و مشارکت برخوردار است. اگر این سرمایه به درستی مدیریت و تقویت شود، می‌تواند پشتوانه‌ای مهم برای عبور از مشکلات، افزایش مشارکت عمومی، تقویت اعتماد عمومی و پیشبرد اهداف ملی باشد. اما اگر درگیر حاشیه‌سازی‌ها، منافع کوتاه‌مدت و منازعات جناحی شود، فرصت ارزشمندی که با همراهی مردم شکل گرفته است، به تدریج تضعیف خواهد شد. چرا که سرمایه اجتماعی زمانی ماندگار خواهد بود که همه جریان‌ها و گروه‌ها آن را متعلق به خود بدانند و از تبدیل شدن آن به میدان رقابت‌های جناحی پرهیز کنند.
در شرایطی که هنوز سایه تهدیدات از سر ایران اسلامی دور نشده، شایسته است مجموعه‌های سیاسی، تریبون داران و نخبگان و فعالانی که نفوذ کلامی دارند، رقابت‌های طبیعی سیاسی و بیان انتقادها نسبت به تصمیمات اتخاذ شده را ذیل اهتمام به این مهم پیش ببرند. این سرمایه بزرگ به راحتی بدست نیامده است که برخی بخواهند آن را خرج بعضی خودحق‌پنداری‌های تفرقه افکنانه و قطبی سازی‌های سیاسی و جناحی مخرب کنند. این اتحاد مقدس دستاورد ایستادگی در جنگ و حضور گسترده مردم در وداع با رهبر شهید است. قدرش را بدانیم و در صیانت و تقویت آن بکوشیم.