تحلیل یک گزارش ویدئویی در خبرگزاری ایرنا
وقتی خیابانها تاریخ را روایت میکنند
خبرگزاری ایرنا با انتشار گزارشی ویدئویی، به مرور شماری از بزرگترین تشییعهای تاریخ، از وداع با ویکتور هوگو، جمال عبدالناصر، امکلثوم و آنادورای تا اشاره به مراسم تشییع شهید قاسم سلیمانی و رهبر شهید پرداخته و تلاش میکند به پرسشی بپردازد که سالهاست ذهن پژوهشگران علوم اجتماعی، تاریخنگاران و فعالان رسانه را به خود مشغول کرده است، چرا برخی شخصیتها پس از مرگ، میلیونها نفر را به خیابانها میکشانند؟
پاسخ این پرسش را نمیتوان تنها در محبوبیت فردی یا شهرت سیاسی جستوجو کرد. تشییعهای میلیونی بیش از آنکه درباره یک فرد باشند، درباره جامعهای هستند که برای بدرقه او گرد هم آمده است. این اجتماعات گسترده، لحظهای هستند که در آن حافظه تاریخی، احساسات جمعی و هویت اجتماعی به شکلی کمنظیر خود را نشان میدهند. مرور نمونههایی که در گزارش ایرنا به آنها اشاره شده، این واقعیت را آشکار میکند که شخصیتهای حاضر در این فهرست، با وجود تفاوتهای عمیق فکری، فرهنگی و سیاسی، یک ویژگی مشترک داشتهاند، آنها از مرز یک فرد عبور کرده و به نماد یک دوره، یک جریان یا یک آرمان در جامعه خود تبدیل شده بودند. از نویسندهای چون ویکتور هوگو که نماد ادبیات و جمهوریت فرانسه شد تا امکلثوم که برای جهان عرب صرفاً یک خواننده نبود، یا جمال عبدالناصر که برای میلیونها عرب، نماد آرمان وحدت عربی به شمار میرفت، هر یک در حافظه جمعی ملت خود جایگاهی فراتر از یک چهره مشهور پیدا کرده بودند.
در همین چارچوب است که گزارش ایرنا به تشییع شهید قاسم سلیمانی و رهبر شهید نیز اشاره میکند. دو مراسمی که به دلیل گستردگی حضور مردم، در زمره پرجمعیتترین بدرقههای تاریخ معاصر قرار گرفتهاند. آنچه از منظر جامعهشناختی اهمیت دارد، ظرفیت این شخصیتها در ایجاد همبستگی اجتماعی و برانگیختن احساس تعلق در میان بخش قابل توجهی از جامعه است. این همان نکتهای است که تشییعهای میلیونی را به موضوعی برای مطالعه تاریخی و اجتماعی تبدیل میکند، نه صرفاً یک خبر یا رویداد روز.
در این میان، رسانه نیز نقشی تعیینکننده دارد. اگر در گذشته روایت چنین مراسمی به چند عکس و گزارش محدود میشد، امروز ویدئو، تصاویر هوایی و روایتهای چندرسانهای امکان بازخوانی دقیقتر این لحظات را فراهم کردهاند. گزارش ویدئویی ایرنا نیز از همین منظر اهمیت پیدا میکند، زیرا با کنار هم قرار دادن نمونههایی از کشورهای مختلف، مخاطب را به مقایسهای صرف بر پایه اعداد دعوت نمیکند، بلکه این پرسش را پیش میکشد که چه فرآیندی یک شخصیت را به بخشی از حافظه جمعی یک ملت تبدیل میکند. شاید مهمترین دستاورد گزارش ایرنا این است که مخاطب را از سطح آمار و رکوردها فراتر میبرد. تشییعهای میلیونی، صرفاً گردهماییهای بزرگ انسانی نیستند، آنها روایتگر رابطه میان مردم و شخصیتهاییاند که توانستهاند در بزنگاههای تاریخ، بر ذهن و زندگی یک ملت اثر بگذارند. از این منظر، هر تشییع میلیونی، پیش از آنکه پایان زندگی یک فرد باشد، صفحهای از تاریخ اجتماعی یک ملت است که در برابر چشم جهانیان ورق میخورد.
