مشهد آرام‌آرام به روال عادی زندگی بازمی‌گردد؛ شهری که در روزهای گذشته میزبان یکی از بزرگ‌ترین اجتماعات مردمی تاریخ خود بود و میلیون‌ها عاشق و دلداده رهبر شهید را از سراسر ایران و کشورهای مختلف جهان در آغوش کشید؛ حضوری کم‌نظیر که صحنه‌ای باشکوه و ماندگار از وداع با رهبر شهید را رقم زد و این آیین را به یکی از ماندگارترین بدرقه‌های تاریخ معاصر کشور تبدیل کرد. اکنون با پایان یافتن مراسم تشییع و تدفین و آرام گرفتن پیکر رهبر شهید در جوار بارگاه ملکوتی حضرت امام رضا(ع)، فصل تازه‌ای از این میزبانی آغاز شده است؛ فصلی که محور آن نه برگزاری مراسم، بلکه مدیریت بازگشت صدها هزار زائر و میهمان به شهرهای خود است. اگرچه روزهای گذشته، همه ظرفیت‌های اجرایی، خدماتی و مردمی استان برای استقبال از عزاداران و برگزاری مراسمی باشکوه بسیج شده بود، اما حالا همان ظرفیت‌ها برای ساماندهی بازگشت زائران و پایان آرام این رویداد تاریخی به کار گرفته شده است.
براساس اعلام مسئولان استانی خراسان رضوی، افزون بر حضور میلیون‌ها عزادار، نمایندگانی از ۲۷ ملیت نیز در آیین تشییع و تدفین رهبر شهید شرکت کرده و هیأت‌ها و میهمانان رسمی بیش از ۳۰ کشور در مشهد اسکان یافتند. حضور گسترده میهمانان خارجی در کنار خیل عظیم زائران ایرانی، جلوه‌ای از ابعاد بین‌المللی این مراسم را به نمایش گذاشت و ظرفیت‌های اقامتی، حمل‌ونقل و خدمات شهری مشهد را در روزهایی کم‌سابقه به محک آزمون گذاشت؛ آزمونی که با مشارکت دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی، تشکل‌های مردمی و هزاران نیروی داوطلب مدیریت شد. دراین میان، مراکز اقامتی مشهد نیز روزهای متفاوتی را تجربه کردند. طبق گفته «محمود مادرشاهیان» رئیس جامعه هتل‌داران خراسان رضوی، بیش از ۲۵۰ هزار تخت اقامتی رسمی در این ایام مورد استفاده زائران قرار گرفت و با بهره‌گیری از ظرفیت زائرسراها، مراکز آموزشی، اماکن عمومی و دیگر فضاهای پیش‌بینی‌شده، امکان اسکان حدود دو میلیون زائر و میهمان فراهم شد. همچنین سامانه «محله امام رضا(ع)» با هدف هدایت زائران به مراکز اقامتی و توزیع متوازن آنان در سطح شهر، به صورت شبانه‌روزی فعال بوده و نقش مهمی در مدیریت اسکان ایفا کرد.

مدیریت بازگشت زائران
اکنون خیابان‌هایی که تا ساعاتی پیش مملو از سیل جمعیت عزادار بود، چهره‌ای متفاوت به خود گرفته است. کاروان‌های بازگشت یکی پس از دیگری شهر مشهد را ترک می‌کنند؛ اتوبوس‌ها با برنامه‌ریزی ویژه از پایانه‌های مسافربری اعزام می‌شوند، قطارها با حداکثر ظرفیت در مسیرهای مختلف کشور در حال تردد هستند و شرکت‌های هواپیمایی نیز با برقراری پروازهای فوق‌العاده تلاش می‌کنند پاسخگوی حجم بالای تقاضای سفر باشند. مسئولان اعلام کرده‌اند تمامی تمهیدات لازم برای مدیریت بازگشت زائران از روزها قبل پیش‌بینی شده بود و افزایش ظرفیت ناوگان جاده‌ای، ریلی و هوایی، استقرار تیم‌های خدماتی در پایانه‌ها و ارائه خدمات رفاهی در مسیرهای خروجی استان، بخشی از این برنامه‌ریزی گسترده بوده است.
یکی از مهم‌ترین چالش‌های روز برگزاری مراسم تشییع، آسیب دیدن پل راه‌آهن در مسیر مشهد ـ تهران بر اثر حمله متجاوزانه آمریکا بود؛ حادثه‌ای که در ساعات اولیه نگرانی‌هایی درباره روند بازگشت زائران ایجاد کرد. با این حال، گروه‌های فنی راه‌آهن بلافاصله در محل حاضر شدند و عملیات بازسازی را آغاز کردند. در مدت کوتاهی یکی از خطوط ریلی دوباره به چرخه بهره‌برداری بازگشت و از همان شامگاه، حرکت قطارهای مسافربری از سر گرفته شد. در فاصله بازسازی مسیر نیز شبکه حمل‌ونقل جاده‌ای و هوایی با افزایش ظرفیت، مسئولیت جابه‌جایی مسافران را بر عهده گرفت و اجازه نداد وقفه‌ای در روند خروج زائران ایجاد شود. این هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف، موجب شد با وجود آسیب به بخشی از زیرساخت ریلی، برنامه بازگشت زائران بدون مشکل جدی ادامه پیدا کند.
در همین حال، «غلامحسین مظفری» استاندار خراسان رضوی، نیز با تأکید بر اینکه هیچ نگرانی درباره بازگشت زائران وجود ندارد، از آماده‌باش کامل همه دستگاه‌های اجرایی خبر داد. به گفته مظفری، علاوه بر بازگشت سریع مسیر ریلی به مدار بهره‌برداری، ظرفیت ناوگان اتوبوسی و هوایی نیز افزایش یافته و همه امکانات استان برای خدمت‌رسانی به زائران بسیج شده است. در این میان، بازگشت زائران به صورت تدریجی و بدون ازدحام در حال انجام است؛ بسیاری از خانواده‌ها ترجیح داده‌اند برای دوری از ازدحام مسیرها و بهره‌مندی از فرصت زیارت، چند روز بیشتر در مشهد اقامت کنند؛ از همین رو مراکز اقامتی، زائرسراها و مجموعه‌های اسکان همچنان با ظرفیت کامل فعال بوده و خدمات خود را به زائران ادامه می‌دهند.

چراغ خدمت
در مشهد همچنان روشن است
در کنار دستگاه‌های اجرایی، موکب‌های مردمی نیز همچنان نقش مهمی در خدمت‌رسانی به زائران ایفا می‌کنند. بیش از دو هزار و ۵۰۰ موکب مستقر در سطح شهر و مسیرهای منتهی به مشهد، با وجود پایان مراسم تشییع، همچنان به توزیع آب، غذا، ارائه خدمات رفاهی، اسکان موقت و پذیرایی از زائران مشغولند. بسیاری از این موکب‌ها اعلام کرده‌اند فعالیت خود را تا اربعین حسینی ادامه خواهند داد تا زائرانی که در روزهای آینده وارد مشهد می‌شوند یا در مسیر بازگشت قرار دارند، همچنان از این خدمات بهره‌مند شوند. در محورهای خروجی استان نیز موکب‌های مستقر در جاده‌ها، همان‌گونه که در مسیر ورود از زائران استقبال کردند، اکنون نیز با فراهم کردن امکان استراحت و پذیرایی، در بازگشت آنان را همراهی می‌کنند. همزمان، استان‌های مختلف کشور نیز ناوگان حمل‌ونقل خود را برای انتقال زائران به مبدأ بسیج کرده‌اند. اتوبوس‌های اعزامی از استان‌ها در پایانه‌های مشهد مستقر شده و تیم‌های نظارتی راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای نیز بر روند خدمات‌رسانی، ایمنی مسیرها و کیفیت خدمات در پایانه‌ها و محورهای مواصلاتی نظارت مستمر دارند. حضور نیروهای امدادی، اورژانس، هلال احمر، پلیس‌راه و دیگر دستگاه‌های مسئول در مسیرهای خروجی نیز موجب شده روند بازگشت زائران با آرامش و امنیت بیشتری دنبال شود. اگرچه آیین تشییع و تدفین رهبر شهید به پایان رسیده است، اما خدمت‌رسانی در مشهد همچنان ادامه دارد. آنچه در روزهای گذشته در پایتخت معنوی ایران رقم خورد، تنها برگزاری یک مراسم باشکوه نبود؛ بلکه جلوه‌ای از هماهنگی گسترده میان دستگاه‌های اجرایی، نیروهای امدادی، ناوگان حمل‌ونقل، بخش خصوصی، تشکل‌های مردمی، هیأت‌های مذهبی و هزاران داوطلبی بود که برای میزبانی از میلیون‌ها زائر در کنار یکدیگر قرار گرفتند. اکنون نیز همین همدلی و هماهنگی در مدیریت بازگشت زائران ادامه دارد تا این میزبانی بزرگ، با همان نظم، آرامش و انسجامی که آغاز شد، به پایان برسد.