بیتا میرعظیمی
گروه ایران زمین

قم، امروز میزبان یکی از بزرگ‌ترین رویداد‌های مذهبی و اجتماعی سال‌های اخیر است. این رویداد از منظر مدیریت شهری چه اهمیتی برای قم داشته و چه تفاوتی با سایر مناسبت‌های مذهبی این شهر دارد؟
قم همواره خاستگاه مهم‌ترین رویدادهای دینی، مذهبی و انقلابی کشور بوده و در طول تاریخ انقلاب اسلامی، نقش محوری در شکل‌گیری و تداوم بسیاری از جریان‌های فرهنگی، مذهبی و اجتماعی ایفا کرده است. امروز نیز این افتخار نصیب شهر قم شده که میزبان بخشی از مراسم وداع و تشییع رهبر شهید باشد؛ مراسمی که صرفاً یک برنامه اجرایی یا یک اجتماع مذهبی نیست، بلکه رخدادی تاریخی با ابعاد ملی و بین‌المللی محسوب می‌شود و نگاه میلیون‌ها انسان را از سراسر ایران و کشورهای مختلف به این شهر معطوف خواهد کرد. از نگاه مدیریت شهری، این مراسم تنها یک مأموریت خدماتی نیست، بلکه فرصتی ارزشمند برای نمایش ظرفیت‌های مدیریتی، فرهنگی، اجتماعی و مردمی قم است. تفاوت اصلی این رویداد با سایر مناسبت‌های مذهبی، گستردگی جمعیت، تنوع خدمات مورد نیاز، حساسیت زمانی، حضور مهمانان داخلی و خارجی و لزوم هماهنگی میان ده‌ها دستگاه اجرایی است. به همین دلیل، مدیریت شهری این مسئولیت را افتخاری بزرگ می‌داند و همه امکانات خود را برای میزبانی شایسته از زائران بسیج کرده است.

شهرداری قم از نخستین روزهای اعلام برگزاری این مراسم وارد فاز آماده‌سازی شد. مهم‌ترین محورهای برنامه‌ریزی و مأموریت‌هایی که برای مجموعه مدیریت شهری تعریف شده، چیست؟
از نخستین ساعات اعلام برگزاری مراسم، ستادهای تخصصی در مجموعه شهرداری تشکیل شد و برنامه‌ریزی‌ها با رویکرد مدیریت یکپارچه آغاز شد. تقریباً همه معاونت‌ها، سازمان‌ها و مناطق هشت‌گانه شهرداری در آماده‌باش کامل قرار دارند و برای هر بخش مأموریت‌های مشخصی تعریف شده است. معاونت خدمات شهری مسئول آماده‌سازی معابر، نظافت، مدیریت پسماند، نصب تجهیزات خدماتی و ساماندهی فضاهای عمومی است. معاونت حمل‌ونقل و ترافیک برنامه‌ریزی ناوگان عمومی، مسیرهای ویژه و مدیریت ترافیک را دنبال می‌کند. معاونت فنی و عمرانی، اصلاح مسیرها و آماده‌سازی زیرساخت‌ها را برعهده دارد و معاونت فرهنگی و اجتماعی نیز مسئول فضاسازی محیطی، تولید محتوا، اطلاع‌رسانی و هماهنگی فعالیت‌های فرهنگی است. سازمان‌های آتش‌نشانی، اتوبوسرانی، تاکسیرانی، فضای سبز، مدیریت پسماند و سایر مجموعه‌ها نیز به‌صورت شبانه‌روزی در حال انجام مأموریت‌های خود هستند.

پیش‌بینی حضور جمعیت میلیونی، موضوع اسکان را به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌ها تبدیل کرده است. چه ظرفیتی برای اسکان زائران فراهم شده و این ظرفیت چگونه مدیریت خواهد شد؟
اسکان یکی از مهم‌ترین بخش‌های این عملیات بزرگ است. از همان ابتدای برنامه‌ریزی تلاش کردیم همه ظرفیت‌های موجود شهر را شناسایی و سازماندهی کنیم. در حال حاضر ظرفیت اسکان حدود ۸۵۰ هزار نفر فراهم شده و هدف‌گذاری ما افزایش این ظرفیت تا یک میلیون نفر است. برای تحقق این هدف از همه امکانات موجود شامل هتل‌ها، مهمان‌پذیرها، مدارس، دانشگاه‌ها، مساجد، حسینیه‌ها، سالن‌های ورزشی، مراکز آموزشی، ساختمان‌های دولتی، خانه‌های مسافر و همچنین ظرفیت ارزشمند مردم در قالب طرح «هر خانه، یک موکب» استفاده شده است. علاوه بر این، سامانه‌های راهنمای زائران، مراکز اطلاع‌رسانی و تیم‌های پشتیبانی نیز پیش‌بینی شده‌اند تا توزیع زائران در سطح شهر به شکل متوازن انجام و خدمات با کیفیت مطلوب ارائه شود.

طرح «هر خانه، یک موکب» چه اهدافی را دنبال می‌کند؟
این طرح یکی از جلوه‌های ارزشمند مشارکت مردمی است. مردم قم همواره در رویدادهای بزرگ ملی و مذهبی پیشگام بوده‌اند و امروز نیز با همان روحیه انقلابی و دینی به میدان آمده‌اند. هدف این طرح، افزایش ظرفیت میزبانی، تقویت فرهنگ خدمت‌رسانی، گسترش همبستگی اجتماعی و مشارکت مستقیم شهروندان در برگزاری مراسم است. در این طرح، خانواده‌های قمی با اختیار و علاقه بخشی از فضای منزل خود را برای پذیرایی یا اسکان زائران اختصاص می‌دهند. این اقدام علاوه بر افزایش ظرفیت خدمات، تصویری ماندگار از مهمان‌نوازی مردم قم در ذهن زائران و مهمانان خارجی ایجاد خواهد کرد.

برای مدیریت حمل‌ونقل و کنترل ترافیک چه برنامه‌ای در نظر گرفته شده است؟
حمل‌ونقل یکی از حساس‌ترین بخش‌های این عملیات است. به همین دلیل، برنامه‌ریزی گسترده‌ای برای استفاده از ناوگان حمل‌ونقل عمومی انجام شده است. ناوگان اتوبوسرانی قم در روزهای برگزاری مراسم به‌صورت رایگان به زائران خدمات ارائه خواهد کرد و حدود ۷۰۰ دستگاه اتوبوس برای جابه‌جایی زائران پیش‌بینی شده است. همچنین پارک‌سوارهای اطراف شهر تجهیز شده‌اند تا خودروهای شخصی در حاشیه شهر متوقف شوند و ادامه مسیر با ناوگان عمومی انجام گیرد که این اقدام ضمن کاهش ترافیک، موجب افزایش ایمنی و تسهیل رفت‌وآمد خواهد شد. همکاری نزدیک با پلیس راهور و سایر دستگاه‌های مسئول نیز در مدیریت ترافیک نقش مهمی خواهد داشت.

آیا امکانات قم به تنهایی پاسخگوی خیل عظیم زائران و شرکت کنندگان مراسم تشییع رهبر شهید خواهد بود؟
طبیعی است که مدیریت جمعیتی در این ابعاد تنها با ظرفیت‌های شهری امکان‌پذیر نیست. از همان ابتدای کار، استفاده از ظرفیت ملی و همکاری استان‌های معین و دستگاه‌های مختلف در دستور کار قرار گرفت. هرچه امکانات بیشتری در اختیار شهر قرار گیرد، کیفیت خدمات نیز افزایش خواهد یافت و زائران با آرامش بیشتری در مراسم حضور خواهند داشت.

چه خدمات رفاهی را برای زائران پیش‌بینی کرده‌اید؟
خدمات رفاهی تنها به اسکان و حمل‌ونقل محدود نمی‌شود. تأمین آب آشامیدنی، یخ، استقرار موکب‌های مردمی، تجهیز پارک‌سوارها، نصب سرویس‌های بهداشتی، آماده‌سازی مسیرهای تردد، مدیریت پسماند، خدمات فرهنگی، استقرار نیروهای راهنما، آماده‌سازی مراکز امدادی و ده‌ها اقدام دیگر به‌صورت هم‌زمان در حال اجراست. هدف ما این است که زائران در طول حضور خود کمترین دغدغه را از نظر خدمات شهری داشته باشند.

نقش مشارکت و همراهی مردم در برگزاری هرچه باشکوه‌تر و موفق‌تر این مراسم معنوی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
بی‌تردید مهم‌ترین سرمایه مدیریت شهری، مردم هستند. امروز هزاران نفر از شهروندان، هیأت‌های مذهبی، اصناف، مساجد، گروه‌های جهادی و داوطلبان مردمی در کنار دستگاه‌های اجرایی قرار گرفته‌اند. حدود یکهزار و ۷۰۰ موکب مردمی در نقاط مختلف شهر خدمات متنوعی از جمله پذیرایی، راهنمایی، اسکان موقت، توزیع آب و فعالیت‌های فرهنگی ارائه خواهند کرد. بدون این مشارکت گسترده، مدیریت چنین رویدادی ممکن نبود.
در حوزه فرهنگی و فضاسازی شهری، چه برنامه‌ها و اقداماتی برای ارتقای حال‌وهوای معنوی و خدمات‌رسانی به زائران اجرا شده است؟
این مراسم تنها یک اجتماع میلیونی نیست، بلکه رویدادی فرهنگی و هویتی است. به همین دلیل، عملیات گسترده فضاسازی شهری از روزهای گذشته آغاز شده است. اکران طرح‌های محیطی در معابر اصلی، میادین، ورودی‌های شهر، پل‌ها و سازه‌های تبلیغاتی انجام شده و موکب‌های فرهنگی نیز در مبادی ورودی و پارک‌سوارها مستقر خواهند شد تا ضمن استقبال از زائران، ظرفیت‌های مذهبی، تاریخی و فرهنگی قم را معرفی کنند.

با توجه به گرمای هوا، چه تمهیدات و برنامه‌های اجرایی برای حفظ سلامت و ایمنی زائران پیش‌بینی و اجرا شده است؟
با توجه به پیش‌بینی افزایش دمای هوا، تأمین سلامت زائران در اولویت قرار دارد. برای این منظور ۳۰۰ هزار بطری آب معدنی و ۵۰ هزار قالب یخ در مسیرهای اصلی و نقاط پرتردد توزیع خواهد شد. همچنین موکب‌ها، مراکز درمانی و نیروهای امدادی نیز برای خدمت‌رسانی آماده هستند تا زائران با کمترین مشکل در مراسم حضور پیدا کنند.

این مراسم چه دستاوردی برای مدیریت شهری قم خواهد داشت؟
این عملیات یکی از بزرگ‌ترین مأموریت‌های مدیریت شهری قم در سال‌های اخیر است و تجربه ارزشمندی برای آینده خواهد بود. بسیاری از زیرساخت‌هایی که امروز ایجاد می‌شوند، از جمله سیستم صوت یکپارچه بلوار پیامبر اعظم(ص)، تجهیز پارک‌سوارها، ارتقای سامانه‌های مدیریت جمعیت و هماهنگی میان دستگاه‌ها، پس از پایان مراسم نیز در خدمت شهر و سایر مناسبت‌های بزرگ ملی و مذهبی خواهند بود. در کنار این زیرساخت‌ها، مهم‌ترین دستاورد این مراسم، تقویت سرمایه اجتماعی، افزایش تجربه مدیریت بحران، ارتقای هماهنگی بین‌بخشی و نمایش توانمندی‌های مدیریت شهری قم خواهد بود.

چه توصیه یا پیامی برای زائران  دارید؟
از همه هموطنان عزیز که با حضور خود جلوه‌ای از وحدت، همبستگی و وفاداری به آرمان‌های انقلاب اسلامی را به نمایش خواهند گذاشت، صمیمانه قدردانی می‌کنم. از زائران درخواست دارم توصیه‌های ستاد برگزاری، پلیس راهور و عوامل اجرایی را رعایت کنند، زمان‌بندی‌های اعلام‌شده را مدنظر قرار دهند و با توجه به گرمای هوا، آب آشامیدنی، داروهای ضروری و وسایل مورد نیاز خود را همراه داشته باشند. در عین حال از شهروندان عزیز قمی نیز تشکر می‌کنم که همچون همیشه با روحیه مهمان‌نوازی، صبوری و مشارکت اجتماعی در کنار مدیریت شهری قرار گرفته‌اند. امیدواریم با همدلی مردم، همکاری همه دستگاه‌ها و تلاش شبانه‌روزی خادمان شهر، قم میزبانی شایسته باشد و در شأن این رویداد بزرگ تاریخی و معنوی بتواند آن را برگزار کند و برگ زرین دیگری به افتخارات این شهر مقدس افزوده شود.