قابی ماندگار در تاریخ
غلامعلی حداد عادل
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام 

غلامعلی حداد عادل معتقد است مهم‌ترین میراث رهبر شهید، آیت‌الله سید علی خامنه‌ای انقلاب اسلامی است.
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام در پاسخ به این سؤال خبرنگار روزنامه ایران که «چگونه می‌توانیم مراسم تشییع رهبر شهید را به یک سرمایه اجتماعی پایدار و ظرفیتی ملی برای کشور و مردم تبدیل کنیم؟» گفت: «تصور می‌کنم با توجه به عشق و علاقه عمیقی که مردم ایران به این رهبر شهید دارند، شاهد خلق شکوهی خواهیم بود که نقشی ماندگار برای آیندگان به یادگار می‌گذارد.» به گفته وی، این رویداد به آیندگان نشان خواهد داد که وقتی فردی صادق، حقیقت‌جو و خدمتگزارِ واقعی مردم باشد، ملت چگونه او را عاشقانه دوست می‌دارند. 
این واقعه، درسی برای تاریخ آینده است تا مردم بتوانند آن را با دوران قبل از انقلاب مقایسه کنند؛ دورانی که حاکمان مجبور بودند با زور و اجبار مردم را به خیابان‌ها بیاورند، در حالی که امروز دل‌ها مشتاقانه پرواز می‌کنند.
رئیس پیشین مجلس شورای اسلامی ادامه داد: «این تشییع، همانند مراسم تشییع امام راحل(ره) که به قابی ماندگار در تاریخ بدل شد، می‌تواند الگویی ارزشمند برای آینده باشد. در مواجهه با این سیل خروشان جمعیت، گروه‌های سیاسی، احزاب و جناح‌ها دیگر موضوعیت ندارند؛ چرا که همه در دریای بی‌کران ملت غرق شده و به وحدت رسیده‌اند. در واقع، همه ما قطره‌هایی هستیم که در این اقیانوس محو و به هم وصل شده‌ایم.»
حداد عادل در پاسخ به این سؤال که به نظر شما مهم‌ترین میراث رهبر شهید برای ما چیست؟ گفت: «معتقدم میراث اصلی ایشان «انقلاب اسلامی» است. ایشان همواره بر این نکته تأکید داشتند که باید مراقب حفظ و تثبیت انقلاب اسلامی باشیم؛ این مهم‌ترین وصیت و میراث ایشان است.»
غلامعلی حداد عادل پدر همسر آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی است. دختر ایشان نهم اسفند ماه و در حمله آمریکایی- صهیونی به بیت رهبری شهید شد و پیکر آن مرحومه نیز همراه با پیکر رهبر شهید تشییع می‌شود.

بزرگترین تشییع تاریخ اسلام و تشیع

سیدمحمدصادق خرازی
دیپلمات پیشین

مراسم تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی آیت‌الله سید علی خامنه‌ای رویدادی بی‌سابقه و جلوه‌ای از اقتدار ملی و نماد انسجام و وحدت مردم ایران است. برداشت من این است که بزرگ‌ترین تشییع پیکر در تاریخ اسلام و تشیع برگزار خواهد شد؛ حتی معتقدم در تاریخ بشر نیز چنین مراسم تشییعی سابقه نخواهد داشت. 
خواهید دید که از سراسر ایران و کشورهای آسیایی و برخی نقاط دیگر جهان مردم و مقامات برای بدرقه امام شهیدمان حضور خواهند یافت و مراسمی رقم خواهد خورد که جهان تاکنون نظیر آن را به خود ندیده است. فکر نمی‌کنم پس از این نیز کسی شاهد چنین حضوری باشد؛ مردم ایران، مردمی قدردان، باشرف و دوست‌داشتنی هستند که در هر شرایطی پای کشورشان می‌ایستند.
همان گونه که رئیس‌جمهوری هم در سخنان خود تأکید کرده‌اند، این مراسم باید نماد وحدت و انسجام ملی باشد. لذا شایسته است که جریان‌های سیاسی، احزاب و گروه‌ها هم این مراسم را محل اظهار نظرهای جناحی خود نکنند. 
آنان هم سکوت کنند و به مثابه قطره‌ای به دریای بیکران مردم بپیوندند و در نمایش این همبستگی ملی ایفای نقش کنند. این مراسم همزمان که قدردانی و پاسداشت مجاهدت‌های رهبر شهید است، نمایش اراده ملی ایرانیان و ایستادگی آنان پای ارزش‌های انقلاب اسلامی هم هست. چشم‌های زیادی در جهان این روزها نظاره‌گر ایران و کنش ایرانیان است. 
بر ما و همه مردم و مسئولان است که تصویر واقعی ایران را از قاب رسانه‌ها به جهانیان مخابره کنیم و نشان دهیم که چرا تجاوز به خاک ایران ناکام ماند و متجاوزان از کرده خود پشیمان شدند. 
اینجا ایران است سرزمینی که مردمش جان می‌دهند اما سر تسلیم در برابر زیاده خواهان و متجاوزان خم نمی‌کنند.

 اثبات جایگاه جهانی ایران

رامین مهمانپرست
سخنگوی اسبق وزارت امور خارجه

آیین وداع و تشییع امام شهید، در حافظه تاریخی ملت ایران به‌عنوان یکی از ماندگارترین و سرنوشت‌سازترین روزهای این سرزمین ثبت می شود. روزی که از مرز یک مراسم رسمی فراتر می‌رود و به نمادی از هویت، استقلال و اراده ملی بدل می‌شود. آنچه این روزها در کشور در حال وقوع است، صرفاً برگزاری یک آیین سوگواری نیست، بلکه نمایش عینی ملتی است که در برابر فشارها، تهدیدها و قدرت‌نمایی بزرگ‌ترین قدرت‌های جهان ایستاده و از منافع ملی، تمامیت ارضی و عزت خود دفاع کرده است. این رخداد، تنها یک مناسبت سیاسی یا مذهبی نیست، بلکه روایتی از استقامت کشوری است که نشان داده برای حفظ استقلال و آرمان‌های خود، از هیچ فداکاری دریغ نخواهد کرد و مسئولان آن، از عالی‌ترین سطوح تا آخرین لحظه، خود را متعهد به دفاع از ملت و منافع ملی می‌دانند.
تاریخ ایران سرشار از بحران‌ها، آزمون‌های دشوار و مقاطع حساس بوده است اما شاید کمتر مقطعی را بتوان یافت که به این اندازه تعیین‌کننده و سرنوشت‌ساز بوده باشد. مقطعی که در آن، به باور این روایت، بزرگ‌ترین قدرت نظامی جهان به‌صورت آشکار و رسمی، با تمام ظرفیت خود در کنار یک رژیم سرسپرده قرار گرفته تا کشوری با پیشینه‌ای چندهزار ساله و تمدنی ریشه‌دار را از میان بردارد. در چنین شرایطی، نقطه ثقل این ایستادگی و مقاومت، رهبر معظم انقلاب، امام شهید، بود. 
شخصیتی که به باور من، با پایداری بر اصول و ارزش‌ها، این پیام را به ملت و جهان منتقل کرد که هرگاه مردم متحد، منسجم و وفادار به آرمان‌های خود باشند، هیچ قدرتی توان درهم شکستن اراده آنان را نخواهد داشت.
بی‌تردید این مراسم دارای جنبه‌ای رسمی نیز هست و حضور مقامات کشورهای مختلف در آن، بخشی از ابعاد سیاسی این رویداد را شکل می‌دهد. همان‌گونه که اشاره شده، کشورهایی در این آیین حضور یافته‌اند که در چارچوب منافع ملی ایران، موضعی خصمانه نداشته‌اند و روابط خود را بر پایه همسایگی و تعامل حفظ کرده‌اند. با این حال، اهمیت اصلی این مراسم نه در سطح تشریفات دیپلماتیک، بلکه در حضور گسترده مردم معنا پیدا می‌کند. حضوری که در عرصه روابط بین‌الملل، تأثیری فراتر از مواضع رسمی دولت‌ها دارد زیرا دولت‌ها ممکن است بنا بر مصالح و ملاحظات سیاسی، مواضعی نمادین اتخاذ کنند اما آنچه افکار عمومی جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد، حضور مردمی است که با اراده و باور خود، انسجام ملی و پیوند عمیق با آرمان‌های انقلاب و نظام را به نمایش می‌گذارند.
مراسم تشییع که از روز دوشنبه در تهران، قم و مشهد و نیز در نجف و کربلای عراق برگزار خواهد شد، بنا بر این روایت، صحنه‌ای از حضور میلیونی انسان‌هایی خواهد بود که با عشق و وفاداری نسبت به امام شهید و آرمان‌های او گرد هم می‌آیند. 
این اجتماع عظیم، نه‌تنها در حافظه تاریخی ملت ایران، بلکه در نگاه جهانیان نیز به‌عنوان نمادی از اقتدار برخاسته از ایمان و پیوند قلبی مردم با رهبری ثبت خواهد شد. آنچه از امام خامنه‌ای، در تاریخ ماندگار خواهد شد، بیش از هر چیز حکومت بر دل‌ها و قلب‌ها، ایستادگی بر اصول، فداکاری برای آرمان‌ها و گذشتن از جان و خانواده در راه اهدافی است که برای کشور و انقلاب ترسیم شده است. از این منظر، این مراسم می‌تواند اثری عمیق و ماندگار بر افکارعمومی جهان بر جای بگذارد و پیام مظلومیت و حقانیت ایران را به گوش ملت‌های جهان برساند.

تشییع رهبر شهید؛ از آیین سوگ تا بازتولید قدرت نرم
سیدرضا صالحی‌امیری
وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی

تاریخ ملت‌ها را لحظه‌های بزرگ می‌سازند؛ لحظه‌هایی که در آن، جامعه از وضعیت عادی خارج می‌شود، به خودآگاهی تاریخی دست می‌یابد و مسیر آینده خویش را بازتعریف می‌کند. در چنین بزنگاه‌هایی، ملت‌ها خود را بازمی‌آفرینند. شهادت رهبران بزرگ و آیین‌های جمعی برخاسته از آن، در شمار همین لحظه‌های تاریخ‌ساز قرار دارند. تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی را باید در چارچوب یک «رویداد بزرگ تاریخی» که در آن، ساحت‌های هویتی، تاریخی، فرهنگی و سیاسی ایران به‌صورت هم‌زمان فعال می‌شوند، فهم کرد.
پرسش بنیادین این است: چرا برخی جوامع در مواجهه با فقدان رهبران خویش دچار گسست، بحران مشروعیت و فروپاشی اجتماعی می‌شوند، اما برخی دیگر از دل همان فقدان، انسجام و وفاقی جدید خلق می‌کنند؟
پاسخ را باید در نسبت میان «حافظه تاریخی»، «سرمایه نمادین» و «هویت ملی» جست‌وجو کرد. ایران یک موجودیت تاریخی ـ تمدنی است. در این سرزمین، پیوند میان ملت و رهبری، رابطه‌ای مبتنی بر عناصر فرهنگی، تاریخی و معنایی است. در چنین جوامعی، شهادت رهبران به جای آنکه خلأ قدرت ایجاد کند، فرآیند بازتولید معنا را آغاز می‌کند؛ فرآیندی که در آن، جامعه با بازخوانی ارزش‌های بنیادین خویش، به بازسازی انسجام و بازآفرینی اراده ملی دست می‌یابد.
امروز، بیش از هر زمان دیگری، عصر قدرت‌های هویتی است؛ قدرت‌هایی که توانایی سازمان‌دهی عواطف، قدرت بسیج عمومی و خلق احساس تعلق جمعی را دارند. از این منظر، حضور میلیون‌ها ایرانی در صحنه تشییع، بازنمایی عینی «قدرت اجتماعی» است؛ قدرتی که در ژرفای حافظه تاریخی ملت ریشه دارد و در لحظه‌های سرنوشت‌ساز خود را آشکار می‌سازد. این رخداد، حامل پیامی راهبردی برای جهان نیز هست.
تحلیل مسلط در بسیاری از مراکز راهبردی غربی طی دهه‌های گذشته بر این فرض استوار بود که فشارهای مستمر، تحریم‌های فزاینده، جنگ‌های ترکیبی و ترور رهبران و فرماندهان، به فرسایش سرمایه اجتماعی و در نهایت تضعیف ساخت سیاسی و فروپاشی جمهوری اسلامی خواهد انجامید. اما تجربه تاریخی ایران بار دیگر نشان داد که در جوامع مبتنی بر هویت‌های عمیق تمدنی، معادله قدرت به هیچ عنوان تابع محاسبات مادی نیست. شهادت رهبر، در چنین جوامعی، به جای نقطه پایان، نقطه آغاز است.
آنچه در این لحظه تاریخی رخ می‌دهد، ظهور یک «پارادوکس» است که فهم آن برای بسیاری از نظریه‌پردازان کلاسیک روابط بین‌الملل دشوار است: عملکرد خشونت‌آمیز دشمن، به‌جای تضعیف انسجام ملی، خود به عامل تقویت همبستگی و بازتولید مشروعیت تبدیل می‌شود. از این منظر، تشییع رهبر شهید در روزهای آینده را می‌توان یکی از مهم‌ترین نمونه‌های «بازتولید هویت ملی» در جهان معاصر دانست. اما اهمیت این رخداد را نباید فقط در ابعاد سیاسی آن خلاصه کرد. از منظر میراث‌فرهنگی، ما با پدیده‌ای مواجهیم که واجد تمامی مؤلفه‌های یک میراث ناملموس معنوی است. میراث ناملموس، نظامی از ارزش‌ها، خاطره‌های مشترک و الگوهای معنابخش است که استمرار تاریخی یک ملت را تضمین می‌کند. آیین تشییع رهبر شهید، در صورت ثبت ملی، مستندسازی و روایت‌سازی صحیح، می‌تواند به یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های نمادین جمهوری اسلامی تبدیل شود؛ سرمایه‌ای که نسل‌های آینده از طریق آن، نسبت خود را با تاریخ، هویت و آرمان‌های ملی بازتعریف خواهند کرد. در این میان، مسئولیت نهادهای فرهنگی، دانشگاه‌ها، اندیشکده‌ها و رسانه‌ها، صورت‌بندی نظری و روایت‌پردازی تمدنی از یک تجربه تاریخی است.
ما نیازمند تولید دانش درباره این رخداد هستیم؛ نیازمند روایت‌های متکثر فرهنگی که بتوانند ابعاد این تحول را تبیین کنند. ملت‌هایی که قادر به نظریه‌پردازی درباره تجربه‌های بزرگ خود نیستند، در بلندمدت امکان تبدیل آن تجربه‌ها به قدرت پایدار را از دست خواهند داد.
در عین حال، شرط اساسی تبدیل این رخداد به سرمایه ماندگار ملی، صیانت از ماهیت فراگیر و وحدت‌آفرین آن است. این تشییع، متعلق به هیچ حزب، جناح یا گروه خاصی نیست؛ متعلق به ایران است. هرگونه تلاش برای مصادره سیاسی این سرمایه عظیم اجتماعی، به معنای تقلیل یک رخداد تمدنی به منازعات زودگذر سیاسی خواهد بود. امروز، ایران در یکی از حساس‌ترین پیچ‌های تاریخ معاصر خود ایستاده است. آیندگان درباره این روزها داوری خواهند کرد؛ داوری خواهند کرد که آیا ایرانیان توانستند از دل سوگ، سرمایه‌ای برای آینده بیافرینند یا خیر. باور نگارنده آن است که ملت ایران بار دیگر نشان خواهد داد که می‌تواند از دل رنج، معنا؛ از دل فقدان، انسجام و از دل شهادت، قدرتی نو برای استمرار مسیر تاریخی خویش خلق کند. این «تشییع میلیونی»، تجدید عهد یک ملت با تاریخ خویش و آغاز فصل تازه‌ای در زیست فرهنگی ایرانیان است.

بازخوانی یک مسیر تاریخی از عاشورا تا امروز

محسن غرویان
مدرس حوزه

در رابطه با مراسم تشییع رهبر شهید و جنبه بین المللی این مراسم باید به چند نکته مهم اشاره کرد. نخست اینکه شخصیت رهبر شهید ما، شخصیتی استثنایی در میان علما و مراجع بزرگ شیعه در عصر حاضر بود و هست. سراسر عمر ایشان با مبارزه با ظلم و ستم، تلاش برای برقراری عدالت و مقابله با استثمار و استعمار گره خورده بود. روحیه ذاتی و شخصی ایشان، روحیه جهاد و مجاهده در راه ارزش‌های الهی و دفاع از مظلومان بود؛ مسیری که همواره در زندگی ایشان تداوم داشت و ایشان را به یکی از چهره‌های برجسته مبارز در دوران معاصر تبدیل کرد. 
از سوی دیگر، تشییع پیکر ایشان در کربلا و نجف را باید فراتر از یک مراسم تشییع دانست؛ این حرکت، یک اقدام نمادین با پیام جهانی در معرفی خط و راه امام حسین علیه‌السلام و استمرار مسیر عاشورا و کربلاست. مکتب امام حسین(ع) در طول تاریخ همواره انسان‌های مبارز و عدالت‌خواهی را پرورش داده است و یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های این مسیر، شخصیت‌هایی هستند که در امتداد نهضت عاشورا برای تحقق آرمان‌های الهی و انسانی تلاش کرده‌اند. فرهنگ عاشورا و کربلا نشان داده است که این مسیر محدود به یک زمان و مکان خاص نیست. 
مفهوم «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا» بیانگر آن است که راه مبارزه با ظلم و دفاع از حق، همواره ادامه دارد. در ادامه همین مسیر، شخصیت‌هایی همچون امام خمینی(ره) و پس از ایشان آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، نماد تداوم این جریان تاریخی بودند و هستند. از این منظر، تشییع پیکر ایشان در کربلا و نجف، پیامی روشن برای جهانیان دارد؛ پیامی درباره استمرار راه امام علی(ع)، امام حسین(ع) و مکتب اهل‌بیت. اهمیت این تشییع در عراق نیز از همین زاویه قابل توجه است؛ چراکه این سرزمین، خود بخشی از تاریخ عاشورا و فرهنگ اهل‌بیت است و برگزاری چنین مراسمی در کربلا و نجف، دارای ابعادی فراتر از یک رویداد داخلی بوده و پیامی بین‌المللی برای معرفی اندیشه تشیع و مسیر مقاومت و عدالت‌خواهی دارد. 
نکته دیگر آن است که این تشییع در شرایطی برگزار می‌شود که دشمنی‌های گسترده‌ای از سوی رژیم صهیونیستی، امپریالیسم آمریکا و جریان‌های استکباری علیه رهبر شهید وجود داشته است. از این جهت، حضور گسترده مردم در این مراسم، پاسخی روشن به این جریان‌هاست؛ پاسخی که نشان می‌دهد رابطه میان رهبر و مردم، صرفا یک رابطه سیاسی نیست، بلکه پیوندی عمیق و قلبی بر پایه اعتماد، محبت و باور مشترک است. درواقع این تشییع باشکوه همچنین جایگاه ولی فقیه را به عنوان یک رهبر سیاسی، علمی، مذهبی و اجتماعی برای جهانیان به نمایش می‌گذارد و نشان می‌دهد که مفهوم امام و امت، تنها در چارچوب مناسبات سیاسی قابل تعریف نیست، بلکه ریشه در یک ارتباط عمیق معنوی و اعتقادی دارد. 
در نهایت، این رویداد به جهانیان نشان خواهد داد که تصویری که برخی رسانه‌ها از رابطه مردم ایران با نظام جمهوری اسلامی و رهبری ارائه می‌کنند، با واقعیت اجتماعی فاصله دارد. حضور مردم در چنین مراسمی نشان‌دهنده جایگاه رهبر در میان پیروانش است و می‌تواند بسیاری از ادعاها و روایت‌های رسانه‌های بیگانه علیه ملت ایران را به چالش بکشد. بنابراین تشییع پیکر ایشان از این منظر، تنها بدرقه یک شخصیت تاریخی نیست؛ بلکه بازتاب یک باور، یک مسیر و یک جریان فکری است که ریشه در عاشورا دارد و همچنان در تاریخ ادامه پیدا می‌کند.

نمایش اقتدار و ثبات در میانه بحران‌ها

سیدجلال ساداتیان
کارشناس سیاست خارجی

برگزاری مراسم تشییع رهبر شهید ایران، صرفاً یک آیین سوگواری نیست. بلکه رویدادی است که در بستر تحولات اخیر منطقه و جهان، واجد پیام‌ها و ابعاد سیاسی، امنیتی، اجتماعی و بین‌المللی قابل توجهی است. تأخیر در برگزاری این مراسم نیز ناشی از همین ملاحظات بود. طبیعی بود که برگزاری مراسمی با این گستردگی نیازمند فراهم شدن شرایطی امن و تدارک شایسته باشد.
حضور گسترده هیأت‌های خارجی در مراسم ادای احترام به رهبر شهید نشان می‌دهد که این مراسم از مرزهای یک رخداد داخلی فراتر رفته است. حضور رؤسای‌جمهوری، رؤسای مجالس، معاونان و قائم‌مقام‌های پارلمان‌ها، هیأت‌های سیاسی و مذهبی و نمایندگان کشورهای همسایه و جهان اسلام، بیانگر آن است که این رویداد از منظر بسیاری از بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی دارای اهمیت ویژه است. در این میان، حضور پاکستان در بالاترین سطح، با مشارکت نخست‌وزیر، فرمانده ارتش و وزیر کشور، جلوه‌ای خاص به این همراهی بخشیده است.
این حضور بین‌المللی، ناگزیر این پرسش را در افکار عمومی جهان مطرح می‌کند که چه عواملی به شهادت این شخصیت انجامیده است. 
همین پرسش، زمینه را برای برجسته شدن ماهیت ترور و محکومیت آن فراهم می‌سازد. از سوی دیگر، جایگاه رهبر شهید به‌عنوان مرجع دینی و رهبر مسلمانانی که در کشورهایی همچون پاکستان، کشمیر، عراق و برخی کشورهای حوزه خلیج فارس مقلدان و پیروانی داشت، موجب شده است که این حادثه تنها در چارچوب مرزهای ایران قابل تحلیل نباشد. از این منظر، روشن شدن ابعاد این واقعه و شرایطی که برگزاری مراسم را تا امروز به تأخیر انداخت، می‌تواند روایت ایران از حوادث اخیر و دفاعی را که در این مدت انجام داده است، بیش از گذشته در معرض افکار عمومی جهان قرار دهد.
در کنار این ابعاد، نباید از نقش مردم در عبور از این مقطع حساس غفلت کرد. مقاومت نظامی بدون همراهی و پشتیبانی اجتماعی نمی‌توانست به نتیجه برسد. حضور مستمر مردم در میدان‌ها و خیابان‌ها طی شب‌های متوالی، به تقویت روحیه نیروهای نظامی انجامید و زمینه استمرار مقاومت را فراهم کرد. در کنار این همراهی مردمی، عملکرد دولت در مدیریت شرایط، حفظ انسجام داخلی و پشتیبانی از نیروهای مسلح نیز بخشی از تصویری است که از این دوره ارائه می‌شود. مجموعه این عوامل، به تعبیر این تحلیل، موجب شد ایران در برابر قدرت‌های بزرگ و رژیم اسرائیل ایستادگی کند و توان خود را در مدیریت بحرانی پیچیده به نمایش بگذارد.
برگزاری مراسم تشییع در چنین سطحی نیز امتداد همین تصویر است. این مراسم، از یک سو بازتاب‌دهنده جایگاه، نفوذ و محبوبیت رهبر شهید در میان مردم است. مردمی که با حضور گسترده خود، همبستگی ملی را حول محور ایران به نمایش گذاشتند. از سوی دیگر، بیانگر آن است که جمهوری اسلامی، با وجود شرایط دشوار امنیتی، توانسته است ظرفیت داخلی، ارتباطات خارجی و نظم اجرایی خود را حفظ کند. پذیرایی از هیأت‌های متعدد خارجی و مدیریت مراسمی با این ابعاد، خود پیامی از توانایی کشور در اداره شرایط پیچیده و حفظ ثبات در میانه بحران به شمار می‌آید.
در عین حال، یکی از مهم‌ترین پیام‌های این مراسم، برجسته شدن محکومیت ترور است. بر اساس این روایت، رهبر شهید و فرماندهان ارشد همراه ایشان در میدان نبرد هدف قرار نگرفتند، بلکه در شرایطی که مذاکرات در جریان بود و برخی از آنان در محل سکونت خود حضور داشتند، هدف حمله قرار گرفتند. همچنین شماری از اعضای خانواده ایشان، از جمله نوه، دختر، عروس و تعدادی دیگر از بستگان نیز در این حادثه شهید شدند. 
از این منظر، این رخداد بیش از آنکه یک عملیات نظامی تلقی شود، مصداقی از ترور ارزیابی می‌شود. اقدامی که به باور نویسنده، باید از سوی افکار عمومی و مجامع بین‌المللی مورد توجه و محکومیت قرار گیرد و در امتداد سلسله اقداماتی دیده شود که از ابتدای پیروزی جمهوری اسلامی علیه شخصیت‌ها و مسئولان این نظام صورت گرفته است.
در نهایت، مراسم تشییع رهبر شهید ایران را می‌توان رویدادی دانست که همزمان چندین پیام را در خود جای داده است. 
از نمایش محبوبیت و جایگاه اجتماعی ایشان گرفته تا بازتاب استقامت جمهوری اسلامی در عرصه‌های مردمی، نظامی، اجرایی و دیپلماتیک. این مراسم تنها بدرقه یک شخصیت سیاسی و مذهبی نیست، بلکه بازتابی از تلاش برای انتقال پیامی از انسجام داخلی، استمرار روابط خارجی و ایستادگی در برابر چالش‌های پیش‌رو به افکار عمومی منطقه و جهان به شمار می‌رود.