هیأتی از ایران به ریاست کاظم غریبآبادی معاون وزیر امور خارجه برای پیگیری اجرای تفاهم ایران و آمریکا راهی دوحه شد
تشکیل کارگروههای هستهای عبور از موانع اجرا
در حالی که مرحله دوم مذاکرات ایران و آمریکا درباره پرونده هستهای هنوز آغاز نشده است، دوحه به صحنه رایزنیهایی تبدیل شده که هدف اصلی آنها رفع گرههای اجرایی و سنجش میزان پایبندی طرفین به تفاهمی است که پس از پایان جنگ حاصل شد.
در همین چارچوب، سفر کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالمللی وزارت امور خارجه و عضو ارشد تیم مذاکرهکننده ایران به قطر تلاشی برای حل موانعی ارزیابی میشود که طی هفتههای اخیر بر سر اجرای مفاد یادداشت تفاهم شکل گرفته است.
غریبآبادی که سهشنبه گذشته در رأس هیأتی متشکل از نمایندگان وزارت امور خارجه، بانک مرکزی و وزارت جهاد کشاورزی وارد دوحه شد، صبح دیروز با شیخ محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر دیدار و گفتوگو کرد. محور این رایزنیها بررسی روند اجرای یادداشت تفاهم پایان جنگ، شناسایی موانع موجود و یافتن راهکارهایی برای تسریع در اجرای تعهدات طرفین بویژه در ارتباط با لبنان و همچنین توسعه همکاریهای دوجانبه بود.
غریبآبادی در جریان این سفر از تشکیل کارگروههای پیگیری مذاکرات هستهای خبر داد اما تأکید کرد که فعالیت این کارگروهها هنوز آغاز نشده و رایزنیهای کنونی بیشتر بر فراهم کردن مقدمات ورود به مرحله بعدی مذاکرات و رفع موانع اجرای تفاهم متمرکز است.
نشست سه جانبه ایران، قطر و پاکستان
پس از پایان دیدار دوجانبه، دوحه همچنین میزبان نشست سهجانبه مذاکرهکنندگان ارشد ایران، قطر و پاکستان شد که محور اصلی آن بررسی روند اجرای یادداشت تفاهم و هماهنگی درباره مراحل بعدی آن بود. غریبآبادی در پایان این رایزنیها در گفتوگو با خبرنگاران تأکید کرد که مذاکرات دوحه به طور کامل بر پیگیری اجرای مفاد یادداشت تفاهم متمرکز بوده است. او در عین حال از شکلگیری کارگروههای مشترک برای پیگیری اجرای توافق و همچنین آمادهسازی مذاکرات مربوط به توافق نهایی خبر داد اما تصریح کرد که این کارگروهها هنوز وارد مرحله مذاکره نشدهاند.
به گفته مذاکره کننده ارشد ایران، رایزنیها برای تعیین زمان، مکان و چارچوب آغاز فعالیت این کارگروهها همچنان از طریق میانجیگران ادامه دارد و تنها در صورت فراهم شدن شرایط لازم، مذاکرات رسمی در این قالب آغاز خواهد شد.
یک روز پیش از آن نیز اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه با تشریح اهداف سفر هیأت کارشناسی ایران به قطر تأکید کرد که طی چند روز آینده هیچ برنامهای برای مذاکره با طرف آمریکایی در هیچ سطحی وجود ندارد. او توضیح داد که مأموریت هیأت اعزامی صرفاً پیگیری اجرای بندهای یادداشت تفاهم است و نباید آن را آغاز دور تازهای از مذاکرات هستهای تلقی کرد. تأکید بقایی بر اینکه هنوز مذاکرات هستهای آغاز نشده، در شرایطی مطرح شد که همزمان استیو ویتکاف و جارد کوشنر، فرستادگان ویژه کاخ سفید نیز در دوحه حضور دارند تا درباره ابعاد فنی اجرای یادداشت تفاهم با طرفهای ذیربط رایزنی کنند.
همزمانی حضور هیأتهای ایرانی و آمریکایی در قطر گمانهزنیهایی را درباره احتمال برگزاری یک نشست سیاسی میان تهران و واشنگتن برانگیخت اما سخنگوی وزارت امور خارجه این گمانهها را رد و تأکید کرد که رایزنیهای دوحه صرفاً بر پیگیری فنی و اجرایی مفاد تفاهم متمرکز است و نباید آن را آغاز دور تازه مذاکرات هستهای تلقی کرد.
سخنگوی وزارت خارجه همچنین اعلام کرد که یکی از مهمترین محورهای رایزنیهای دوحه، موضوع دسترسی ایران به داراییهای آزادشده خواهد بود. به گفته او، این موضوع هم از طریق تبادل پیام میان میانجیگران دنبال شده و هم در نشستهای دوحه به صورت مستقیم مورد بررسی قرار گرفته است.
علاوه بر این، بقایی با اشاره بهبند اول یادداشت تفاهم تأکید کرد که این بند بر توقف فوری و دائمی جنگ در همه جبههها از جمله لبنان تصریح دارد. او افزود که احترام به تمامیت ارضی و حاکمیت ملی لبنان نیز بخش جداییناپذیر این توافق است و تحقق چنین اصلی با ادامه اشغالگری سازگار نیست؛ از این رو، پایان اشغالگری نیز باید بخشی از تعهدات طرف مقابل تلقی شود.
بقایی همچنین تصریح کرد که تحولات لبنان را نمیتوان صرفاً از زاویه درگیریهای نظامی تحلیل کرد، بلکه باید مجموعه روندهای سیاسی داخلی این کشور از جمله مواضع اخیر رئیس مجلس لبنان و اختلافات موجود درباره روابط دولت لبنان با رژیم صهیونیستی نیز در ارزیابی روند اجرای تفاهم مدنظر قرار گیرد.
تفاهم در مسیر اجرا
رایزنیهای دوحه پس از آن انجام میشود که تفاهم پایان جنگ ایران و آمریکا ۲۸ خردادماه گذشته با امضای رؤسایجمهوری ایران و آمریکا وارد مرحله اجرا شد. این توافق که در اولین گام با هدف پایان دادن به رویارویی نظامی شکل گرفت، قرار است در مرحله دوم به یکی از پیچیدهترین پروندههای اختلافی دو کشور یعنی موضوع هستهای ایران بپردازد و موفقیت یا شکست آن میتواند آینده کل این فرآیند را تعیین کند. در همین چارچوب، اجرای برخی مفاد یادداشت تفاهم نیز به تدریج آثار خود را نشان داده است. تعلیق دوماهه بخشی از تحریمهای اولیه و ثانویه نفت و پتروشیمی از جمله مهمترین دستاوردهای این توافق به شمار میرود؛ اقدامی که به گفته منابع دیپلماتیک، مسیر فروش نفت ایران را به شکل محسوسی تسهیل کرده و نشانهای از آغاز اجرای تعهدات واشنگتن تلقی میشود. همزمان با این تحول، روند آزادسازی نیمی از داراییهای مسدودشده ایران نیز وارد مراحل نهایی شده است.
به همین دلیل، یکی از محورهای اصلی مذاکرات دوحه به بررسی سازوکار اجرایی این موضوع اختصاص یافته تا دو طرف درباره جزئیات نهایی آن به جمعبندی برسند و اجرای توافق وارد مرحلهای عملیاتیتر شود. با این همه روندی که تا اینجا نشانههایی از پیشرفت را بروز داده، همزمان با بروز تنشهایی میان ایران و آمریکا بر سر تنگه هرمز با ابهاماتی تازه روبهرو شده است.
این تحولات، ابهاماتی را درباره میزان پایبندی آمریکا به تمامی تعهدات مندرج در یادداشت تفاهم ایجاد کرده و به نظر میرسد همین نگرانیها نیز به یکی از محورهای گفتوگوهای دوحه تبدیل
شده باشد.

