معصومه دیودار
گروه زیست بوم

 
چندی پیش مدیرکل حفاظت محیط زیست استان گلستان از ممنوعیت تردد خودروهای آفرود، موتورسیکلت و همچنین برگزاری تورهای سافاری در تمامی عرصه‌های جنگلی و مناطق تحت حفاظت این استان خبر داد و اعلام کرد با متخلفان برخورد قانونی خواهد شد.
«غدیر حسن‌زاده» با اشاره به ورود برخی طبیعت‌گردان با خودروهای آفرود و موتورسیکلت به عرصه‌های منابع طبیعی و مناطق چهارگانه محیط زیست گفت: «این اقدامات علاوه بر تخریب زیستگاه‌های طبیعی، به دلیل ایجاد سر و صدا و برهم زدن آرامش محیطی، آسیب‌های جدی به حیات وحش وارد می‌کند.»
اظهارات حسن‌زاده در حالی است که مطابق گزارش‌ها، آفرودسواری در سال‌های اخیر با برهم‌زدن آرامش زیستگاه، روند زادآوری حیات‌وحش را مختل کرده و موجب کاهش جمعیت برخی گونه‌ها شده است. اگرچه طبیعت‌گردی در اصل با هدف اشتغالزایی پایدار توسعه یافت، اما اجرای ناقص برخی طرح‌ها بدون رعایت کامل ضوابط حفاظتی، این فرصت را به زمینه سودجویی عده‌ای و در عین حال به تهدیدی جدی برای محیط‌زیست تبدیل کرده است. تداوم این تخریب‌ها، مسئولان قضایی و محیط‌زیست استان‌های شمالی را بر آن داشت تا با تغییر برخی رویکردهای پیشین، قوانین سخت‌گیرانه‌تری برای کنترل تورهای گردشگری و خودروهای آفرود وضع کنند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست گلستان با اشاره به پیگیری‌های قضایی در این زمینه اظهار کرده است: «مهرماه سال گذشته در جریان بازدیدی از یکی از مناطق حفاظت‌شده استان با حضور رئیس کل دادگستری و دادستان مرکز استان، موضوع مطرح و دستور برخورد جدی با متخلفان صادر شد.»
به گفته وی، بر این اساس تردد خودروهای آفرود، موتورسیکلت و برگزاری تورهای سافاری در عرصه‌های جنگلی و مناطق تحت مدیریت محیط زیست استان گلستان ممنوع است و در صورت مشاهده هرگونه تخلف، برخورد قانونی انجام خواهد شد.
در این راستا دادستان عمومی و انقلاب آمل نیز از ممنوعیت ورود هرگونه موتورسیکلت، خودروی شاسی‌بلند و چهارچرخ به عرصه‌های جنگلی هیرکانی در حوزه استحفاظی این شهرستان خبر داد و گفت: «متخلفان علاوه بر توقیف بلندمدت وسیله نقلیه، تحت تعقیب کیفری قرار می‌گیرند.»
«حجت‌اله حاتمی» طی دستورالعملی فوری به تمامی نیروهای انتظامی، یگان حفاظت محیط زیست و منابع طبیعی، هرگونه تردد وسایل نقلیه آفرود در جاده‌های خاکی، مسیرهای فرعی و حریم رودخانه‌های منتهی به جنگل‌های هیرکانی را مطلقاً ممنوع اعلام کرد.
دادستان آمل با اشاره به ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی به عنوان میراث طبیعی، تأکید کرد: «متأسفانه تردد موتورسیکلت‌های سنگین و خودروهای آفرود، خسارات جبران‌ناپذیری به ریشه درختان، خاک و زیست‌بوم منطقه وارد می‌کند و بر اساس مصوبه شورای تأمین شهرستان، ورود به تمامی مسیرهای دسترسی جنگل‌های هیرکانی ممنوع است.»
دادستان آمل از شهروندان و طبیعت‌گردان خواست ضمن خودداری از ورود به این مناطق، هرگونه مورد تخلف را به مراجع قانونی اطلاع دهند.
همچنین به گفته مدیران میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی منطقه، ورود خودرو‌ها به مسیر‌های فرعی در اراضی منابع طبیعی مصداق از بین بردن پوشش گیاهی است و تخلف محسوب می‌شود، به گفته آنها، ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی مسئولیت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری را به‌عنوان متولی مدیریت جنگل‌ها و مراتع دوچندان کرده است و محدودیت‌های حفاظتی بیشتری برای جنگل هیرکانی ابر باید در نظر گرفته شود. سامان‌دهی ورود خودرو‌های آفرود دارای مجوز و تعیین مسیر‌های از پیش تعیین‌شده برای جلوگیری از آسیب به جنگل ابر از جمله فعالیت‌های انجام‌شده برای حفاظت هر چه بیشتر از جنگل جهانی ابر است.
با وجود تأکیدهایی که بر عدم ورود آفرودسواران به جنگل‌ها وجود دارد اما به گفته مسئولان و کنشگران منطقه اجرای این طرح در برخی از مناطق استان گلستان با چالش‌هایی روبه‌رو است. راهکارهایی برای عدم ورود این تورها به این مناطق ارزشمند در نظر گرفته شده اما به‌دلیل کمبودهای لجستیکی در برخی دیگر از مناطق به‌طور کامل اجرایی نمی‌شود.

نیروهای محدود منابع طبیعی در مقابل تورهای چند ده نفره
سرهنگ عیسی گلبینی مفرد (فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان) با تأکید بر آنکه این قانون توسط دستگاه‌های قضایی سال‌های گذشته نیز اعلام می‌‌شد، درخصوص چرایی اجرای ناقص طرح به «ایران» گفت: «برخی از این آفرودسواران در مناطق دوردست و در حاشیه‌ها کمپ می‌زنند که شاید از دسترس محیطبانان دور باشد چرا که تعداد نیروهای ما محدود است و با توجه به محدودیت‌های موجود دسترسی‌های محدودی داریم. ضمن آنکه ابزار برخورد با این تورها به راحتی در اختیار نیروهای ما نیست و زمانی که گشت‌های دونفره یگان حفاظت محیط زیست با این تورها که عموماً ۱۰ یا ۱۵ نفر با خودروهای بزرگ هستند روبه‌رو می‌شوند، مطابق رویه‌های قانونی باید تخلف را اعلام و تا رسیدن دستور قضایی صبر کنند که این امر زمانبر خواهد بود.»
او ادامه داد: «عموماً سعی می‌کنیم تورهایی که داخل استان برگزار می‌شوند را قبل از حرکت آفرودسواران متوقف کنیم حتی تلاش می‌کنیم تورهای آفرودسوار را شناسایی و قبل از برگزاری متوقف کنیم. حتی با هیأت‌های اتومبیلرانی ارتباط گرفته‌ایم تا تورهایی که تحت پوشش این هیأت‌ها به استان سفر می‌کنند را با قوانین آشنا و منضبط کنیم. اما درخصوص تورهایی که عموماً مجوز ندارند و از خارج از استان وارد استان گلستان می‌شوند با چالش‌های دیگری روبه‌رو هستیم، چرا که برای مثال برای توقف و اجرای دستور قضایی این ماشین‌ها و موتورهای آفرود باید شماره پلاک و نام مسافر را به مراجع قضایی اعلام کنیم که در بسیاری از موارد این پروسه طولانی است.»
گلبینی مفرد با تأکید بر آنکه ماشین‌های آفرود و موتورسیکلت‌های بزرگ می‌تواند سبب کوبیده شدن خاک و فرسایش آن شود گفت: «به نیروهای خود اعلام کرده‌ایم تا از حضور این تورها در مناطق حفاظتی و جنگل‌ها جلوگیری کنند اگر قرار باشد توری وارد عرصه‌های منابع طبیعی شود از قبل اعلام می‌کند و ما به آنها تأکید می‌کنیم که این کار اتفاق نیفتد.»
فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان افزود: «حدود دو سال است که سعی داریم این قانون را به طور جدی در استان پیگیری کنیم طی بررسی‌های انجام شده دو منطقه مرکوه و برفچال در مینودشت در استان گلستان مناطقی بودند که مورد توجه افرودسواران قرار گرفته‌اند و آسیب دیده‌اند. بنابراین با استفاده از حفر کانال‌های حفاظتی این مناطق را مسدود کرده‌ایم. به گونه‌ای که آفرودسواران تا جایی که اجازه داشته باشند با وسایل نقلیه خود می‌آیند و بقیه مسیر را پیاده یا با چهارپایان محلی در طبیعت طی می‌کنند و دیگر تردد با وسایل نقلیه صورت نمی‌گیرد اما تورهای طبیعت‌گردی و کمپ‌ها برگزار می‌شوند.
وی با تأکید بر آنکه دستگاه‌هایی که در این حوزه فعالیت دارند چه دستگاه‌های ورزشی چه دستگاه‌های فرهنگی و گردشگری می‌توانند در حفظ محیط زیست کوشا باشند، گفت: «برای حضور در طبیعت باید فرهنگ‌سازی شود. اینکه هر کس با هر وسع مالی بتواند ماشین کمک‌دار تهیه کند و این تصور را داشته باشد که هرجا بخواهد می‌تواند با آن خودرو تردد کند، اشتباه است. درخصوص فرهنگ حضور در طبیعت باید اطلاع‌رسانی شود و همه دستگاه‌ها باید به این حوزه اهمیت دهند. جنگل دیوار ندارد و نمی‌تواند از خود حفاظت کند و این دلیل نمی‌شود که هر کس به خود اجازه دهد به آن آسیب برساند.»

قوانین و ضوابط طبیعت‌گردی رعایت نمی‌شود
الهه موسوی؛ کنشگر محیط زیست درخصوص تخریب‌های وارده به محیط‌زیست توسط طبیعت‌گردان به «ایران» گفت: «قوانین و ضوابطی برای حضور گردشگران در طبیعت وجود دارد اما در عمل رعایت نمی‌شود. ساده‌ترین شکل این امر ریختن زباله در طبیعت است. برای مثال اگر به منطقه شصت کلاته که رودخانه بزرگی نیز در آن منطقه قرار دارد بروید، با انبوهی از زباله روبه‌رو می‌شوید. بسیاری از موارد نیز شاهد آتش‌افروزی در جنگل‌های انبوه هیرکانی و ناهارخوران هستیم. گردشگران به راحتی برای چند سیخ کباب درصدد بریدن شاخ و برگ‌های درختان برمی‌آیند. این در حالی است که این درختان ثروت‌های ملی ما هستند و اگر نباشند، شمال کشور نیز مانند مرکز کشور خشک خواهد شد.»
او با اشاره به آنکه در نمونه‌های بزرگ‌تر شاهد آن هستیم که آفرودسواران با ماشین‌های خود وارد رودخانه می‌شوند، گفت: «این امر سبب می‌شود تا بستر رودخانه آسیب ببیند که سبب تسریع سیل‌خیزی رودخانه می‌شود. همچنین سر و صدا و تولید آلودگی صوتی توسط این افراد که معمولاً با حضور باندهای بسیار بزرگ برای پخش موسیقی با صدای بلند همراه است، ناامنی برای حیوانات منطقه ایجاد می‌کند.»
به گفته موسوی، در هیچ جای دنیا این‌گونه نیست که هر کس با ماشین شخصی خود به هر منطقه‌ای ورود کند. ورود به حوزه‌های چهارگانه محیط زیست قوانین و ضوابطی دارد که متأسفانه در بسیاری از مناطق محیط زیستی کشور ما رعایت نمی‌شود.