بازار سرمایه تابستان ۱۴۰۵ را در حالی آغاز کرد که دولت و نهاد ناظر بازار، همزمان چند پیام مشخص به فعالان اقتصادی و سهامداران مخابره کردند؛ حمایت از بورس، توسعه ابزارهای مالی جدید، تقویت عرضه‌های اولیه، هدایت سرمایه‌های خرد به تولید و تلاش برای افزایش سهم بازار سرمایه در تأمین مالی اقتصاد. مراسم نواختن زنگ آغاز تابستان بورس، که روز گذشته برگزار شد؛ اگرچه یک آیین نمادین بود، اما مجموعه مواضع و برنامه‌های اعلام‌شده در آن نشان داد سیاست‌گذار اقتصادی می‌خواهد در ماه‌های پیش رو از بازار سرمایه به عنوان یکی از مسیرهای اصلی تجهیز منابع برای تولید استفاده کند.
برای بازاری که در سال‌های اخیر، با فراز و نشیب هایی مواجه بود، مهمترین وعده، پیام ثبات است. دولت در مراسم دیروز تلاش کرد این پیام را به‌طور مستقیم به بازار بدهد. معاون اول رئیس‌جمهوری با تأکید بر حمایت دولت از بازار سرمایه گفت: «بازار سرمایه نماد رونق اقتصادی کشور است» و دولت با «ایجاد ثبات در قوانین و مقررات، پرهیز از تصمیمات سلیقه‌ای و پایبندی به تعهدات خود» به دنبال تأمین امنیت سرمایه و سرمایه‌گذاران است.»

تمرکز بر تأمین مالی تولید
مهم‌ترین محور مطرح‌شده در این مراسم، تأکید بر پیوند میان بازار سرمایه و بخش تولید بود. دولت در ماه‌های اخیر بارها از ضرورت کاهش فشار بر نظام بانکی و استفاده بیشتر از ظرفیت‌های بورس برای تأمین مالی سخن گفته و اکنون به‌نظر می‌رسد این هدف در حال تبدیل شدن به یکی از خطوط اصلی سیاست اقتصادی است.  علی مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی نیز در همین چارچوب، بر ضرورت افزایش سهم بازار سرمایه در اقتصاد تأکید کرد و با اشاره به بانک‌محور بودن ساختار تأمین مالی کشور، گفت: «برنامه وزارت اقتصاد پررنگ‌تر کردن نقش بورس است.»

جذب سرمایه‌های خرد؛ 
از شعار تا ابزار
یکی از محورهای پررنگ مراسم، هدایت سرمایه‌های خرد به سمت تولید بود؛ گزاره‌ای که سال‌ها در ادبیات سیاست‌گذاری تکرار شده، اما موفقیت آن همیشه به وجود ابزارهای قابل اعتماد بستگی داشته است. عارف در این زمینه تأکید کرد: «جذب سرمایه‌های خرد مردمی، ریالی و ارزی، در صورت برخورداری از تضمین و بازدهی مناسب، می‌تواند بر تولید ناخالص داخلی اثرگذار باشد.»
اما تفاوت این بار در آن است که این هدف با معرفی چند ابزار مشخص همراه شد. مهم‌ترین آنها، صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت ارزی است؛ ابزاری که با همکاری بانک مرکزی و سازمان بورس طراحی شده و قرار است ارزهای خرد و کلان را از حالت راکد خارج کند و به سمت پروژه‌های ارزآور و تولیدی ببرد. وزیر اقتصاد درباره فلسفه این ابزار گفت: «این پول به تولید منتقل می‌شود. بانک مرکزی هم تأکید کرده که اصل و سود این سرمایه‌گذاری‌ها به همان ارز پرداخت خواهد شد؛ نکته‌ای که مستقیماً بر مسأله اعتماد عمومی اثر می‌گذارد.» در اقتصادی که بخش قابل توجهی از دارایی‌های مردم به شکل ارز، طلا یا سایر دارایی‌های غیرمولد نگهداری می‌شود، این صندوق‌ها می‌توانند در صورت جلب اعتماد عمومی، به یکی از کانال‌های مهم بازگشت سرمایه‌های راکد به چرخه رسمی اقتصاد تبدیل شوند. از منظر سیاست‌گذار، این ابزار همزمان دو کارکرد دارد: حفظ ارزش دارایی مردم و تأمین مالی برای تولید. رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار نیز در این مراسم، توسعه ابزارهای مالی برای کنترل ریسک، افزایش بازدهی و تقویت تشکیل سرمایه را از دیگر رویکردهای اصلی بازار سرمایه عنوان کرد و گفت: «نخستین مجوز صندوق درآمد ثابت ارزی با پیگیری وزیر اقتصاد و حمایت رئیس‌کل بانک مرکزی رونمایی شده و دو بانک ملت و ملی در این زمینه پیشگام شده‌اند. به گفته او، این ابزار می‌تواند نقش مؤثری در مدیریت بازار سرمایه و بازار ارز ایفا کند.» صیدی همچنین از «اوراق امتیاز معدن» نیز به عنوان یکی دیگر از ابزارهای جدید بازار نام برد و اعلام کرد این اوراق با همکاری ایمیدرو به‌زودی رونمایی خواهد شد.

عرضه‌های اولیه 
و ورود شرکت‌های تازه
از دیگر محورهای اعلام‌شده در آغاز تابستان بورس، تقویت عرضه‌های اولیه و ورود شرکت‌های جدید به بازار بود. رئیس سازمان بورس در این باره اعلام کرد «فهرست شرکت‌های آماده عرضه اولیه مشخص شده و شرکت‌های بزرگ‌تر در اولویت قرار دارند.» این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که در دوره‌های رکود یا نوسان شدید، بازار معمولاً از کمبود عمق و کاهش جذابیت رنج می‌برد و عرضه شرکت‌های تازه می‌تواند هم به تنوع بازار کمک کند و هم سیگنال مثبتی درباره تداوم مسیر توسعه بازار بدهد. در کنار عرضه‌های اولیه، بحث ورود شرکت‌های بزرگ‌تر و پیشران به بورس نیز دوباره مطرح شد. سازمان بورس خواستار فراهم شدن زمینه ورود شرکت‌های بزرگ، از جمله در حوزه نفت و گاز، به بازار سرمایه شده است؛ مطالبه‌ای که اگرچه تحقق آن به تصمیم‌های کلان‌تری نیاز دارد، اما بیانگر تلاش برای ارتقای جایگاه بورس در اقتصاد ملی است. بازاری که می‌خواهد سهم بیشتری در تأمین مالی داشته باشد، ناگزیر باید میزبان بنگاه‌های بزرگ‌تر، متنوع‌تر و اثرگذارتر باشد.

بورس و مسأله اعتماد
اگرچه در مراسم دیروز، بسته‌ای از برنامه‌ها و ابزارهای جدید معرفی شد، اما بازار سرمایه بیش از هر چیز با مسأله اعتماد روبه‌روست؛ موضوعی که هم در سخنان مقامات و هم در مطالبات فعالان بازار قابل مشاهده بود. تأکید معاون اول رئیس‌جمهوری بر ثبات در مقررات، پرهیز از تصمیمات سلیقه‌ای و امنیت سرمایه‌گذاری، در واقع پاسخی به همین نیاز بازار است. محمدرضا عارف در این باره گفت: «دولت با ایجاد ثبات در قوانین و مقررات، پرهیز از تصمیمات سلیقه‌ای و پایبندی به تعهدات خود، به دنبال تأمین امنیت کامل برای سرمایه و سرمایه‌گذاران است.» در همین چارچوب، موضع وزیر اقتصاد درباره پرهیز از مداخله مستقیم در بازار نیز حامل همین پیام بود که «بازار سرمایه باید بازتاب شفاف وضعیت واقعی اقتصاد باشد، اما دولت از زیرساخت‌ها و بسترهای توسعه بازار حمایت خواهد کرد.» به گفته وزیر اقتصاد، «هر زمان بازار دچار آسیب جدی شود، حمایت‌های لازم با هدف جلوگیری از افت ناگهانی و بازگرداندن ثبات انجام خواهد شد.»

گره‌های باز بازار سرمایه
در کنار چشم‌انداز مثبت ترسیم‌شده برای تابستان بورس، برخی چالش‌های مهم نیز همچنان پابرجاست. یکی از این مسائل، وضعیت انرژی بنگاه‌های بزرگ تولیدی است؛ موضوعی که رئیس سازمان بورس هم بر آن دست گذاشت و خواستار اولویت یافتن تأمین انرژی برای بنگاه‌های بزرگ شد. برای بازار سرمایه، ناترازی انرژی فقط یک مسأله صنعتی نیست؛ مستقیماً بر تولید، سودآوری شرکت‌ها، گزارش‌های مالی و در نهایت بر رفتار بازار اثر می‌گذارد. موضوع دیگر، وضعیت شرکت‌های آسیب‌دیده از جنگ و سرعت بازگشت آنها به سطح تولید پیش از بحران است. از برنامه‌های عملیاتی برای این بنگاه‌ها سخن گفته شد، اما بازار همچنان به دنبال شفافیت بیشتر در این زمینه است. هرچه اطلاعات روشن‌تر و زمان‌بندی بازسازی مشخص‌تر باشد، امکان تصمیم‌گیری برای سرمایه‌گذاران نیز بیشتر خواهد شد. در کنار این موارد، تعیین تکلیف سهام عدالت هم از موضوعات مهم پیش‌روی بازار است؛ پرونده‌ای که هنوز یکی از مطالبات جدی بخش قابل توجهی از ذی‌نفعان بازار سرمایه محسوب می‌شود.

تابستان بورس؛ 
فصل اجرا یا فصل وعده؟
دولت و سازمان بورس تلاش دارند بازار سرمایه را در موقعیتی فعال‌تر نسبت به گذشته قرار دهند. بازاری که باید هم نقش بیشتری در تأمین مالی بازی کند، هم ابزارهای متنوع‌تری در اختیار سرمایه‌گذاران قرار دهد و هم به بخش واقعی اقتصاد نزدیک‌تر شود. از صندوق‌های ارزی و اوراق جدید گرفته تا عرضه‌های اولیه و تقویت حضور شرکت‌های بزرگ، همه اینها اجزای یک بسته سیاستی‌اند که قرار است بورس را از یک بازار صرفاً معاملاتی به یک بازوی مؤثرتر برای رشد اقتصادی تبدیل کند.
با این حال، موفقیت این بسته به یک شرط اصلی وابسته است: اجرا. اگر ثبات در سیاست‌گذاری، اعتمادسازی، مدیریت ریسک‌های بیرونی و پیوند مؤثرتر با تولید محقق شود، تابستان ۱۴۰۵ می‌تواند فصل تقویت نقش بورس در اقتصاد باشد. در غیر این صورت، بازار سرمایه همچنان میان رونمایی از ابزارهای تازه و تردید نسبت به آینده در نوسان خواهد ماند.