فاطمه مهاجرانی
سخنگوی دولت

رئیس‌جمهوری در توصیف تفاهم اخیر پایان جنگ میان ایران و آمریکا، آن را «سندی تاریخی و پیامی از ایران مقتدر» خواند. این تعبیر بازتاب نگاهی است که گفت‌وگو را، نه در برابر عزت ملی، بلکه در امتداد آن تعریف می‌کند.
 تفاهم برای پایان جنگ، نه به معنای چشم‌پوشی از اصول و ابزارهای مشروع دفاع است، نه عقب‌نشینی از منافع ملی و نه فراموش کردن تجربه‌های تاریخی. تفاهم در این مرحله، هنر تبدیل جنگ سخت به نبرد سیاسی و راهبری چالش‌های سخت با مدیریت عقلانی منافع است؛ هنری که ملت‌های بزرگ در مقاطع حساس تاریخ خود از آن بهره گرفته‌اند. ملت ایران هم در تجربه‌های تاریخی 47 ساله خود نشان داد در میز مذاکره همان است که در میدان نبرد.
پیامی که رئیس‌جمهوری در توصیف این توافق منتشر کرد، بر یک نکته اساسی تأکید داشت: «صلح در سایه احترام متقابل تحقق خواهد یافت.» این جمله، بیانگر رویکردی است که جمهوری اسلامی ایران در طول سال‌های گذشته بارها بر آن تأکید کرده است. ایران هیچ‌گاه خواهان تنش، ناامنی و بی‌ثباتی نبوده است. آنچه ملت ایران همواره مطالبه کرده است، احترام، عدالت و به رسمیت شناختن حقوق مشروع خود بوده است.
تفاهم زمانی شکل می‌گیرد که طرف‌ها یکدیگر را بشنوند. بسیاری از بحران‌های جهان نه از تفاوت منافع، بلکه از نشنیدن و نادیده گرفتن یکدیگر آغاز شده‌اند. در مقابل، هرجا باب گفت‌وگو گشوده شد، امکان یافتن راه‌حل نیز فراهم آمده است. امروز نیز اگر روزنه‌ای برای تفاهم ایجاد شده، محصول همین منطق است؛ منطقی که بر گفت‌وگو از موضع عزت، اعتماد به نفس ملی و اتکا به ظرفیت‌های کشور استوار است.
البته نباید فراموش کنیم که هیچ توافقی در خلأ شکل نمی‌گیرد. پشت هر دستاورد دیپلماتیک، سال‌ها مقاومت، ایستادگی، تلاش و مجاهدت نهفته است. همچنان که تفاهم اخیر نیز به دنبال ایستادگی و جانفشانی رزمندگان ما حاصل شد. اما همچون دفاع موفق، دیپلماسی هم زمانی می‌تواند موفق باشد که از پشتوانه ملی برخوردار باشد. اگر امروز صدای ایران در عرصه بین‌المللی شنیده می‌شود، به دلیل انسجام و اقتداری است که ملت ایران در سخت‌ترین شرایط از خود نشان داده است. میدان و دیپلماسی در تقابل با یکدیگر نیستند؛ بلکه دو مسیر مکمل برای تأمین منافع ملی‌اند.
در این میان، نقش همدلی و همراهی مردم اهمیت ویژه‌ای دارد. ملت ایران در مقاطع مختلف نشان داده است که هرگاه پای منافع کشور در میان باشد، اختلاف سلیقه‌ها را کنار می‌گذارند و در کنار یکدیگر می‌ایستند. همین سرمایه اجتماعی بزرگ بود که در روزهای دشوار، کشور را از گردنه‌های سخت عبور داد و امروز نیز پشتوانه اصلی هر گام رو به جلو محسوب می‌شود وضروری است همه ارکان و بخش‌ها قدر آن را دانسته از آن حراست کنند.
نکته مهم دیگر، اعتمادی است که به تیم دیپلماسی کشور وجود دارد. این اعتماد، سرمایه‌ای ارزشمند است که امکان پیگیری مذاکرات را فراهم کرد. تجربه نشان داده است هرگاه میان ارکان مختلف کشور هم‌افزایی و هماهنگی وجود داشته باشد، ظرفیت‌های ملی بهتر به نتیجه می‌رسد. موفقیت‌های دیپلماتیک نیز محصول همین هم‌افزایی میان نهادها، دستگاه‌ها و نیروهای مختلف کشور است.
در سوی دیگر، تفاهم پیامی هم برای منطقه و جهان دارد. به این معنی که نشان داد ایران کشوری است که امنیت، توسعه و همکاری را بازی حاصل‌جمع صفر نمی‌داند. ما معتقدیم پیشرفت یک کشور لزوماً به معنای عقب‌ماندگی دیگران نیست. منطقه ما بیش از هر زمان دیگری به همکاری، گفت‌وگو و اعتمادسازی نیاز دارد. از همین رو جمهوری اسلامی ایران همواره از هر ابتکاری که به کاهش تنش‌ها و افزایش همکاری‌های منطقه‌ای بینجامد استقبال کرده است.
در عین حال، تفاهم به معنای پایان مسیر نیست؛ بلکه آغاز مرحله‌ای تازه است. حفظ و اجرای هر توافقی نیازمند پایبندی متقابل، مسئولیت‌پذیری و احترام به تعهدات است. همان‌گونه که رئیس‌جمهوری تأکید کرده‌اند، صلح پایدار تنها در سایه احترام متقابل معنا پیدا می‌کند. هیچ ملتی حاضر نیست عزت و استقلال خود را معامله کند و ملت ایران نه تنها از این قاعده مستثنی نیست، بلکه به پشتوانه تاریخ سترگ خود بر اصل استقلال اصراری تام دارد.
امروز آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، حفظ سرمایه ارزشمند وحدت ملی است. تجربه‌های اخیر نشان داد هرگاه دولت، جامعه، نخبگان و همه دلسوزان ایران در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، امکان عبور از دشوارترین چالش‌ها نیز فراهم می‌شود. تفاهم اگر بر پایه احترام، عزت و منافع ملی بنا شود، نه نشانه ضعف بلکه جلوه‌ای از بلوغ سیاسی و اعتماد به نفس یک ملت است.
ایران قدرتمند همان ایرانی است که هم توان دفاع از خود را دارد و هم توان گفت‌وگو با جهان را، هم بر حقوق خود پای می‌فشارد و هم برای صلح و همکاری دست دوستی دراز می‌کند. تفاهم، در چنین نگاهی، نه یک رویداد مقطعی، بلکه زبانی برای ساختن آینده‌ای امن‌تر، باثبات‌تر و امیدوارکننده‌تر برای ایران و منطقه است.