وزارت نفت اجرای طرحی ضربتی برای افزایش تولید گاز در میدان‌های تحت پوشش شرکت نفت مناطق مرکزی ایران را آغاز کرده است؛ طرحی که با هدف استفاده حداکثری از ظرفیت میادین خشکی، جبران بخشی از ناترازی گاز و تقویت پایداری تأمین انرژی کشور دنبال می‌شود. اتکای اصلی تولید گاز ایران در سال‌های گذشته بر پارس جنوبی بوده، اما رشد مصرف و تشدید ناترازی، ضرورت توجه بیشتر به میادین خشکی و منابع مکمل را پررنگ کرده است. در همین چارچوب، وزارت نفت اجرای چنین طرحی را در دستور کار قرار داده است. صنعت گاز ایران در سال‌های اخیر، علاوه بر چالش‌هایی مانند رشد فزاینده مصرف داخلی، افت فشار در برخی مخازن گازی، محدودیت‌های سرمایه‌گذاری و ناترازی فصلی انرژی، با شرایط ویژه‌ای نیز روبه‌رو بوده است. این صنعت در ماه‌های گذشته یکی از حساس‌ترین مقاطع فعالیت خود را پشت سر گذاشت به‌گونه‌ای که در جریان جنگ تحمیلی اخیر، بخشی از زیرساخت‌های انرژی کشور از جمله برخی تأسیسات گازی و پالایشگاهی آسیب دید. با این حال، روند تولید و تأمین انرژی بدون وقفه ادامه یافت. در همین راستا، وزارت نفت از آغاز اجرای یک طرح ضربتی برای افزایش تولید گاز در میدان‌های تحت پوشش شرکت نفت مناطق مرکزی ایران خبر داده است؛ طرحی که هدف آن استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود و کاهش شکاف میان تولید و مصرف گاز در کشور عنوان می‌شود.

افزایش تولید در میدان‌های خشکی
طی دو دهه گذشته، بخش عمده سرمایه‌گذاری صنعت گاز ایران بر توسعه میدان گازی پارس جنوبی متمرکز بوده است. این میدان که بزرگ‌ترین منبع گازی کشور به شمار می‌رود، سهم قابل‌توجهی از تولید روزانه گاز ایران را تأمین می‌کند. با تکمیل فازهای مختلف پارس جنوبی، ظرفیت تولید گاز کشور افزایش چشمگیری یافت و ایران در زمره بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گاز جهان قرار گرفت. با این حال، در سال‌های اخیر رشد سریع مصرف داخلی، بویژه در فصل زمستان، پدیده ناترازی گاز را پررنگ‌تر کرده است. افزایش مصرف خانگی، توسعه صنایع انرژی‌بر و نیاز روزافزون نیروگاه‌ها به سوخت گاز، در برخی دوره‌ها باعث شده است که میزان تقاضا از ظرفیت تولید پیشی بگیرد. از سوی دیگر، بخشی از میادین گازی کشور نیز نیازمند توسعه بیشتر، حفاری چاه‌های جدید و اجرای پروژه‌های افزایش برداشت هستند. محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت، با اشاره به این شرایط اعلام کرد که با استفاده از همه ظرفیت‌های فنی و عملیاتی موجود، برنامه افزایش تولید گاز همزمان با توسعه میدان‌های گازی و اجرای طرح‌های جمع‌آوری گازهای همراه با سرعت در حال پیگیری است. او همچنین تأکید کرد فعالیت‌های توسعه‌ای صنعت نفت حتی در دوره‌های بحرانی و شرایط خاص نیز ادامه دارد و پروژه‌های مربوط به توسعه میادین نفت و گاز در سراسر کشور متوقف نشده‌اند. به گفته وزیر نفت، افزون بر فعالیت‌های جاری در میدان گازی پارس جنوبی و سکوهای دریایی، در بخش خشکی نیز طرح ضربتی افزایش تولید گاز تعریف و وارد مرحله اجرا شده است. این برنامه همه میدان‌های تحت پوشش شرکت نفت مناطق مرکزی ایران را دربرمی‌گیرد و انتظار می‌رود با اجرای آن، ظرفیت تولید گاز در نقاط مختلف کشور افزایش یابد. شرکت نفت مناطق مرکزی ایران مسئولیت بهره‌برداری و توسعه بخش قابل‌توجهی از میادین گازی خشکی کشور را بر عهده دارد. اگرچه سهم اصلی تولید گاز ایران همچنان متعلق به پارس جنوبی است، اما افزایش تولید در این میادین خشکی می‌تواند نقش مهمی در تأمین نیاز داخلی، پایداری شبکه گازرسانی و کاهش فشار بر پارس جنوبی ایفا کند.

شتاب در جمع‌آوری گازهای همراه
جمع‌آوری گازهای همراه و گازهای مشعل از زمان آغاز به کار دولت چهاردهم به یکی از محورهای اصلی برنامه‌های صنعت نفت تبدیل شده است. این رویکرد با هدف بازگرداندن منابع هدررفته به چرخه تولید، افزایش ارزش‌آفرینی اقتصادی و کاهش مشعل‌سوزی دنبال می‌شود. گازهای همراه در فرآیند استخراج و بهره‌برداری از میادین نفتی تولید می‌شوند و گازهای مشعل نیز بخشی از گازهای حاصل از فرآیندهای عملیاتی و پالایشی هستند که در نبود زیرساخت‌های لازم سوزانده می‌شوند. اجرای پروژه‌های جمع‌آوری این گازها می‌تواند با افزایش بهره‌وری در صنعت نفت، به بهبود شاخص‌های محیط‌زیستی و تأمین بخشی از نیاز کشور به گاز طبیعی کمک کند. در کنار برنامه افزایش تولید گاز، 
وزارت نفت بر توسعه پروژه‌های جمع‌آوری گازهای همراه نیز تمرکز ویژه‌ای دارد. پاک‌نژاد در این باره اعلام کرد که در حال حاضر ۳۰ قرارداد در حوزه جمع‌آوری گازهای همراه در دست اجراست و طبق برنامه‌ریزی‌ها، 
پنج طرح جمع‌آوری گازهای همراه نیز در آستانه بهره‌برداری قرار دارد. اجرای این پروژه‌ها، با کاهش مشعل‌سوزی و ارتقای شاخص‌های محیط‌زیستی، زمینه بهره‌برداری از گازهای همراه در بخش تولید را فراهم می‌کند و این منابع را به چرخه ارزش‌آفرینی صنعت نفت بازمی‌گرداند.

نقش بخش خصوصی 
در اجرای طرح‌ها
وزیر نفت همچنین بر نقش بخش خصوصی در تسریع اجرای پروژه‌های جمع‌آوری گازهای همراه تأکید کرد. به گفته او، طی یک‌ونیم سال گذشته قراردادهای متعددی با مشارکت سرمایه‌گذاران و شرکت‌های خصوصی منعقد شده است که هدف آنها افزایش سرعت اجرای پروژه‌ها و بهره‌برداری اقتصادی از منابع گازی کشور است. به اعتقاد او، حضور بخش خصوصی می‌تواند علاوه بر تأمین بخشی از منابع مالی مورد نیاز، به انتقال فناوری، افزایش بهره‌وری و کاهش زمان اجرای پروژه‌ها نیز کمک کند.

بــــرش

افق پیش‌روی صنعت انرژی
در سیاست‌های کلی برنامه هفتم توسعه، مسیر حرکت بخش نفت و گاز بر سه محور اصلی استوار شده است؛ افزایش حداکثری تولید از میادین مشترک برای صیانت از سهم کشور، ارتقای ضریب بازیافت در میادین مستقل به‌منظور بهره‌برداری بهینه از منابع موجود و تکمیل زنجیره ارزش از طریق توسعه صنایع پایین‌دستی و پتروشیمی. این رویکرد بر این نکته تأکید دارد که استفاده از منابع هیدروکربنی نباید صرفاً به استخراج و فروش خام محدود بماند، بلکه باید به خلق ارزش افزوده بیشتر در داخل کشور منجر شود. در کنار این اهداف، واقعیت‌های موجود در حوزه انرژی نیز در جهت‌دهی به سیاست‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. رشد مصرف گاز در بخش‌های مختلف و محدودیت‌های توسعه‌ای برخی میادین، ضرورت نگاه همزمان به افزایش تولید، بهبود بهره‌وری مصرف و مدیریت هدررفت انرژی را پررنگ‌تر کرده است. بر همین اساس، مجموعه اقداماتی مانند توسعه میادین گازی، تکمیل طرح‌های نیمه‌تمام و جمع‌آوری گازهای همراه در راستای متعادل‌سازی وضعیت تولید و مصرف دنبال می‌شود.  با این حال، آنچه در نهایت سرنوشت این سیاست‌ها را مشخص می‌کند، نحوه اجرا و شرایط عملیاتی آنهاست. تأمین منابع مالی، سرعت پیشرفت پروژه‌ها و میزان هماهنگی میان بخش‌های مختلف صنعت انرژی، از جمله عواملی هستند که تعیین می‌کنند این برنامه‌ها تا چه اندازه می‌توانند به اهداف پیش‌بینی‌شده نزدیک شوند.