در حافظه موقت ذخیره شد...
تشییع و وداع با رهبر شهید (۲)
معاون علمی-فرهنگی معاون اول رئیسجمهور
آیین تشییع و وداع با رهبر شهید انقلاب اسلامی (قدس سره) صرفاً مراسم نکوداشت و بدرقه پیکر مطهر یک رهبر سیاسی نیست، بلکه رویدادی تاریخی برای بازخوانی و بازنمایی ابعاد گوناگون شخصیت بزرگمردی است که بیش از شش دهه از حیات خود را وقف تلاش و مجاهدت در راه ترویج اندیشههای دینی و انقلابی و اعتلای نظام اسلامی کرده است. منزلت رفیع اجتماعی و ابعاد ویژه شخصیتی ایشان به عنوان رهبری که عمر خود را وقف مجاهدت و مبارزه برای تحقق آرمانهای بلند انقلاب اسلامی در ایران و جهان کرد و الگویی برجسته از یک مجاهد خستگیناپذیر به جهانیان ارائه نمود، ایجاب میکند تا مراسم تشییع پیکر مطهرشان به عرصهای برای گفتوگوی گسترده پیرامون آرمانها و رویکردهایشان تبدیل شود. این مناسک باشکوه در حقیقت فرصتی ذیقیمت است تا عموم مردم در ایران و سایر جوامع، بیش از پیش با میراث فکری و فرهنگی ایشان آشنا شوند. رهبر شهید، شخصیتی کمنظیر بود که در طول چنددهه گذشته نهتنها در جایگاه بالاترین مقام رسمی جمهوری اسلامی ایران، بلکه توأمان به عنوان فقیهی برجسته، اندیشمندی خلاق، معلمی فرهیخته، ادیبی شاعر و تاریخشناسی آگاه به زمان، منشأ رخدادها و تحولات بزرگی در عرصههای مختلف بود. روایت زندگی سیاسی ایشان بسی فراتر از سالهای مسئولیت رسمی در نظام اسلامی است و به سالهای مبارزه با رژیم پهلوی بازمیگردد؛ از روزهایی که در صفوف اول نهضت اسلامی حضور داشت، زندان و تبعید را تجربه کرد و با استقامت و روشنگری به یکی از چهرههای شاخص در عرصه رهبری انقلاب اسلامی تبدیل شد. در آن دوران، ایشان به عنوان یک روحانی اندیشمند، خطیبی توانا و شخصیتی مورد اعتماد مردم، در مشهد، تهران، ایرانشهر و دیگر نقاط ایران، در میان اقشار مختلف جامعه اعم از شیعیان و اهل سنت، دانشگاهیان، حوزویان و سایر اقشار جایگاهی ممتاز یافته بود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نقشآفرینی و حضور مؤثر ایشان در موقعیتها و مسئولیتهای مختلف برجستهتر شد؛ در جایگاههای نمایندگی حضرت امام خمینی(ره) در شورای عالی دفاع، امامت جمعه تهران، ریاستجمهوری و سپس نزدیک به چهار دهه رهبری جمهوری اسلامی ایران، برگهای ماندگاری از تاریخ معاصر ایران را رقم زد. ایشان در همه این سالها همواره در متن مهمترین تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کشور حضور داشت و در مسیر انجام مسئولیتهای انقلابی، هدف سوءقصد و ترور دشمنان قرار گرفت و تا آستانه شهادت هم پیش رفت. با این همه، آنچه شخصیت رهبر شهید را بیش از پیش ممتاز و متمایز میسازد، این حقیقت است که مسئولیتهای خطیر سیاسی و اجرایی، هرگز جایگاه علمی، فقهی و فرهنگی ایشان را تحتالشعاع قرار نداد. رهبر شهید، همواره به عنوان مجتهدی جامعالشرایط، مرجع تقلید، استاد برجسته درس خارج فقه، پژوهشگری ژرفاندیش، کتابخوانی کمنظیر، ادیبی آشنا با شعر و ادب فارسی و شخصیتی فرهنگدوست شناخته میشد که با وجود سنگینترین مسئولیتهای سیاسی در اداره کشور، ارتباط مستمر خود را با حوزههای علمیه، دانشگاهها، مراکز پژوهشی و محافل فرهنگی حفظ کرد. ویژگی و تمایز خاص ایشان در این عرصهها در مقایسه با بسیاری از سیاستمداران و حتی علمای دین، استقبال و تشویق گفتوگوی انتقادی و تبادلنظر در عرصههای علمی، نظری و اجتماعی است. در منظومه فکری رهبر شهید، علم و فناوری و آزاداندیشی از ارکان اقتدار ملی و پیشرفت تمدنی به حساب میآید. از همین رو، مفاهیمی مانند «نهضت علمی»، «نهضت نرمافزاری» و «جهاد علمی» به عنوان راهبردهایی اساسی در اندیشه ایشان مطرح شد و بارها مورد تأکید قرار گرفت. باور عمیق ایشان این بود که آینده ایران در گرو رشد علمی، تقویت دانشگاهها، توسعه پژوهش، حمایت از نخبگان و دستیابی به مرجعیت علمی است؛ جایگاهی که در آن، زبان فارسی بتواند به یکی از زبانهای اصلی تولید و انتقال دانش در جهان تبدیل شود. بخش مهمی از پیشرفتهای علمی و فناورانه جمهوری اسلامی ایران در دهههای اخیر، در پرتو همین نگاه راهبردی شکل گرفت و رشد چشمگیر دانشگاهها، توسعه مراکز تحقیقاتی، گسترش شرکتهای دانشبنیان و ارتقای توان علمی کشور، زمینهساز افزایش اقتدار ملی در حوزههای مختلف شد. نمود عینی این سرمایهگذاری بلندمدت را میتوان در توانمندیهای دفاعی جمهوری اسلامی ایران مشاهده کرد؛ جایی که پیشرفتهای موشکی، پهپادی و فناوریهای پیشرفته دفاعی، بهویژه در نبردهای اخیر نشان داد اقتدار دفاعی ایران بیش و پیش از هر چیز، بر پایه دانش، فناوری و توان علمی فرزندان این سرزمین استوار است. در کنار این جایگاه علمی، رهبر شهید همواره در میان اصحاب فرهنگ، هنر و ادب منزلتی ممتاز داشت. انس دائمی ایشان با قرآن کریم، مباحثات فقهی، محافل شعر و ادب فارسی و گفتوگوی صمیمی و مستمر با نویسندگان، شاعران، هنرمندان، استادان دانشگاه و عالمان حوزه در تمام سالهای مسئولیت، نشان میداد علم، فرهنگ و معنویت نه حاشیه، بلکه متن زندگی و کنشگری ایشان را تشکیل داده است. بنابر چنین حقایقی است که انتظار میرود مراسم تشییع و وداع با رهبر شهید نیز متمایز باشد و نه تنها به عنوان آیین بدرقه یک رئیس دولت یا یک رهبر سیاسی، بلکه بدرقه شخصیتی باشد که در عرصههای فقاهت و اجتهاد، اندیشه و فرهنگ، علم و هنر، مدیریت و سیاست، و بالاخره مبارزه و رهبری میراثی ماندگار از خود بر جای گذاشته است. طبیعی است که فقدان چنین شخصیتی، میلیونها نفر از ایرانیان و علاقهمندان فراوانی را در کشورهای مختلف جهان سوگوار ساخته و آنان را برای حضور در این آیین تاریخی گرد هم آورد. این مراسم باشکوه، علاوه بر تجلیل از مقام و منزلت یک رهبر بزرگ، فرصتی ارزشمند برای تحلیل و معرفی دقیقتر ابعاد شخصیتی و فکری ایشان به جهانیان خواهد بود؛ شخصیتی که نماد پیوند میان فقاهت، عقلانیت، علم، فرهنگ، مقاومت و مردمداری بود و میتواند همچنان به عنوان الگویی الهامبخش برای نسلهای آینده و آزادیخواهان جهان مورد بحث و تبادل نظر قرار گیرد.
