غزل ثانی
گروه اجتماعی

سی‌وسومین آیین نکوداشت اعضای هیأت‌علمی نمونه کشور روز گذشته در حالی برگزار شد که سخنرانان این مراسم، از جایگاه استاد در آموزش، پژوهش، اخلاق و مسئولیت اجتماعی سخن گفتند و یاد شهدای علمی و خانواده‌های آنان را گرامی داشتند. حسین سیمایی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در این مراسم گفت: «امروز دقیقاً سالروز حمله ددمنشانه اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه است. جنگی که موجب شد دانشمندان عزیزی را از دست بدهیم و حالا یاد همه آنها را گرامی می‌داریم. متأسفانه دشمنی‌ها ادامه پیدا کرد تا نمونه‌ترین استاد ما، مقام معظم رهبری، به شهادت رسیدند، داغی که همچنان در غم آن سوگواریم. در این جنگ نیز بزرگانی از رجال حوزه سیاست و اجتماع را از دست دادیم.»
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با تأکید بر اینکه مأموریت دانشگاه آموزش بوده و هست، گفت: «دانشگاه‌ها از زمان تأسیس تاکنون دوره‌های مختلفی را گذرانده‌اند و هر بار نسل جدیدی را تجربه کرده‌اند. اولین مأموریت دانشگاه‌ها از زمان شکل‌گیری نهاد آموزش عالی، آموزش و تربیت نیروی انسانی متخصص بود. دانشگاه‌های نسل اول، آموزش‌محور بودند و وظیفه اصلی آنها تربیت نیروهای ماهر برای بخش‌های مختلف جامعه از جمله حوزه‌های فنی، مدنی و نظامی بود.»
او درباره نسل دوم دانشگاه‌ها گفت: «نسل دوم دانشگاه‌ها، دانشگاه پژوهش‌محور است. در این دوره، با تأسیس دانشگاه برلین در سال ۱۸۱۰، پژوهش به کارکردهای دانشگاه‌ها اضافه شد و پس از آن، تولید علم به یکی از وظایف دانشگاه‌های پژوهش‌محور تبدیل شد. تا دهه ۷۰ دانشگاه‌های کشور بیشتر آموزشی بودند و پس از آن پژوهشگاه‌ها شکل گرفتند.»
سیمایی با اشاره به رشد کشورها با تکیه بر دانش گفت: «اگر صرف منابع مالی، نیروی انسانی و منابع زیرزمینی برای رشد کشورها کافی بود، بسیاری از کشورها باید پیشرفته می‌شدند، اما چنین نیست چون اقتصاد مبتنی بر دانش است که به رشد کشور منجر می‌شود. البته پژوهش انتزاعی کافی نیست و دانشگاه باید نیازهای محله و منطقه را در نظر بگیرد. ارتباط دانشگاه و صنعت نیز باید فزاینده باشد. اما نظام آموزش عالی در این حوزه‌ها با کمبود و نقصان مواجه‌ است.»
او درباره معیارهای استاد نمونه گفت: «استاد فقط در دوره تحصیل و اتاق کار، استاد نمی‌شود، بلکه باید در اجتماع نیز نقش‌آفرین باشد. اگر کسی را به‌عنوان استاد نمونه معرفی می‌کنیم، منظور کسانی هستند که در آموزش، پژوهش و اخلاق نمونه‌اند. به همین دلیل است که می‌گوییم استادان ما باید واقعاً براساس عملکرد خود امتیاز کسب کنند. اگر هنوز علم در کشور از جایگاه و سرمایه بالایی برخوردار است، به‌دلیل کارکردهای استادان و مسئولیت‌پذیری آن‌هاست.»
سیمایی با بیان اینکه استادان در دوران پساجنگ مسئولیت مضاعفی در قبال جامعه و دانشجویان دارند، گفت: «اگر استاد نسبت به حال و آینده مأیوس و بدبین باشد، این روحیه به دانشجو نیز القا می‌شود و دیگر نمی‌تواند به او امید بدهد. این روزها تاریخی‌ترین دوران را سپری کرده‌ایم و باید با امید و همبستگی، مسیر خود را برای ایران عزیز ادامه دهیم. پاشیدن بذر ناامیدی، خیانت به تاریخ این کشور، حفظ استقلال و عظمت ایران است. اگر یک استاد دانشگاه در کلاس درس و دانشگاه خود از ناامیدی بگوید، گناهی نابخشودنی مرتکب شده است. با همه ادواری که بر تاریخ دانشگاه‌ها گذشته، هنوز آموزش مهم‌ترین وظیفه یک معلم است. در دورانی که فناوری هوش مصنوعی آمده و کار آموزش را سخت‌تر کرده، وظیفه‌ای جدی به استادان و معلمان اضافه شده و آن، آموزش سواد انتقادی است. هوش مصنوعی نمی‌تواند از یادگیرنده، موجودی متفکر و خلاق بسازد، بلکه روحیه تقلید را در او تقویت می‌کند.»
سیمایی با بیان اینکه شرایط برای تسهیل روند بازگشت نخبگان به کشور در حال فراهم شدن است، گفت: «وزارت علوم تلاش کرده زمینه‌های لازم را برای بازگشت دانشجویان ایرانی خارج از کشور به داخل کشور فراهم کند و در این مسیر اقدامات حمایتی و تسهیل‌گرانه‌ای در حال اجراست. همچنین برای بازگشت و همکاری استادان ایرانی خارج از کشور نیز برنامه‌ریزی شده است و در همین راستا آیین‌نامه‌ای در دست نهایی شدن است که به‌زودی ابلاغ خواهد شد. این آیین‌نامه نحوه همکاری دانشگاه‌ها با استادان ایرانی مقیم خارج را به‌صورت ساختارمند مشخص خواهد کرد.»
وزیر علوم تأکید کرد: «بر این باور هستیم که در شرایط کنونی، ظرفیت‌های علمی کشور می‌تواند با بهره‌گیری از توان نخبگان ایرانی خارج از کشور تقویت شود و روند تعاملات علمی بین‌المللی نیز توسعه یابد.»

توجه به معیشت اساتید دانشگاه
حسین سلیمی، استاد نمونه کشوری، رئیس اسبق دانشگاه علامه طباطبایی و استاد روابط بین‌الملل این دانشگاه، در گفت‌وگو با «ایران» به تشریح چالش‌های پیش روی اساتید پرداخت و گفت: «چالش‌های زندگی فردی اساتید بسیار جدی است. وقتی دولت تصمیم می‌گیرد حقوق اساتید را افزایش بدهد، با مقاومت برخی نهادهای درون‌دولتی مواجه می‌شود. در دو ماه گذشته، به‌رغم تصویب افزایش حقوق، پرداخت‌ها با تأخیر و در نیمه ماه انجام شده، چون برخی نهادها ظاهراً با این موضوع مخالف‌اند. این افزایش حقوق‌ها شاید تنها بتواند سطح زندگی یک استاد دانشگاه را به نرخ تورم نزدیک کند، اما اجازه رشد و توسعه بیشتر را به او نمی‌دهد.»
رئیس اسبق دانشگاه علامه طباطبایی، مهم‌ترین چالش فعلی را «جایگاه اجتماعی» استادان دانست و گفت: «حتی در مراسم تجلیل از اساتید نمونه کشوری دیدیم که به‌درستی از لزوم فراهم‌کردن امکانات فنی و مهندسی سخن گفته شد، اما متأسفانه هیچ‌کس درباره اندیشه‌ها و ساختار علومی که می‌تواند از جنگ اجتناب کرده یا ما را وارد شرایطی جهانی کند که دیگر جنگی رخ ندهد، حرفی نزد. این چالشی است که بیش از ۵۰ درصد از جامعه دانشگاهی در حوزه علوم انسانی و اجتماعی با آن مواجه است، یعنی نادیده گرفتن نقش اندیشه علوم انسانی در پیشگیری از بحران‌ها.»
در این مراسم از ۲۸ نفر از اعضای هیأت علمی نمونه کشوری، خانواده شهدای جنگ ۱۲ روزه و جنگ تحمیلی سوم تقدیرشد.
ساره لاریجانی، دختر شهید علی لاریجانی نیز در این مراسم حضور داشت. او با اشاره به روحیه‌ علمی پدرش گفت: «شهید لاریجانی بسیار اهل مطالعه بودند و مطالعات دینی را به‌طور مستمر در برنامه خود داشتند. ایشان برای کلاس‌های درس و دانشگاه نیز ساعت‌ها وقت صرف می‌کردند، همه می‌دانستیم در روزهایی که کلاس دارند، نباید مزاحم مطالعه‌شان شویم.» فرزند شهید لاریجانی گفت: «پدرم شیفته‌ افکار و عقاید شهید مطهری بود، نه صرفاً به‌ دلیل نسبت خانوادگی بلکه به‌دلیل عمق اندیشه‌ای که شهید مطهری داشتند. پدرم در واقع تجلی عملی افکار شهید مطهری بودند و همواره می‌کوشید در عرصه سیاست، نهایت عدالت و انصاف را رعایت کند. چراکه باور داشت ما در این حوزه به کار عمیق‌تری نیاز داریم.برادرم نیز این مسیر را انتخاب کرد تا در کنار پدرم باشد و به فیض شهادت برسد. من نیز امیدوارم بتوانیم ادامه‌دهنده‌ این راه باشیم.»

بــــرش

تلاش دشمن برای ضربه به دانش ایرانی ناکام ماند

محمودرضا آقامیری رئیس دانشگاه شهید بهشتی در حاشیه این مراسم، در گفت‌وگو با «ایران» درباره برنامه‌های این دانشگاه برای حمایت از استادان و تقویت زیرساخت‌های علمی گفت: «تمام تلاش دشمن به از بین بردن دین و دانش کشور معطوف شده است. آنها گمان می‌کردند با هدف قرار دادن برخی مراکز تحقیقاتی و به شهادت رساندن دانشمندان ایرانی می‌توانند بر این کشور غلبه کنند، اما ما مبارزه را در جبهه علمی آغاز کرده‌ایم. تلاش دولت بر این است که هر زیرساختی را بهتر از گذشته بازسازی کند و با تکیه بر همت جوانانی که جایگزین پیشکسوتان شهید شده‌اند، کارهای بزرگی را به ثمر برسانیم.» او درباره اقدامات انجام‌شده برای بهبود شرایط معیشتی و رفاهی اساتید گفت: «برنامه‌ریزی‌های لازم برای ارتقای حقوق و دستمزدها انجام شده است، هرچند می‌دانیم این اقدام تنها بخش کوچکی از مطالبات و نیازهای استادان را جبران می‌کند، اما تمام توان خود را به کار بسته‌ایم تا علاوه بر بهبود شرایط فعلی، زمینه حضور و فعالیت حداکثری استادان جوان را در دانشگاه فراهم کنیم.»