در راستای مأموریت ریاست مجلس شورای اسلامی، در خصوص دریافت ایده‌های نخبگانی در خصوص مسائل جنگ و پساجنگ و راهکارهای رفع آنها، نهمین «نشست‌ استماع نخبگانی» برگزار شد. به گزارش روابط عمومی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، در این نشست راهکارهای حفظ و ارتقای سرمایه اجتماعی در فضای جنگ و پساجنگ با حضور بابک نگاهداری، رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس، جمعی از اساتید علوم اجتماعی از جمله بیژن عبدالکریمی استاد فلسفه، سید حسین شهرستانی معاون پژوهشگاه فرهنگ و هنر، جبار رحمانی عضو پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم و... مورد بررسی قرار گرفت.
 
جنگ خارجی منجر به احیای همبستگی ملی شده است
بابک نگاهداری، در این نشست با اشاره به این نکته که ملت‌ها در تاریخ خود لحظاتی را تجربه می‌کنند که فراتر از یک رخداد سیاسی یا نظامی، به نقطه‌ای برای بازشناسی هویت جمعی و بازیابی توانمندی‌های درونی آنان تبدیل می‌شود، بیان کرد: «آنچه ملت بزرگ ایران در جریان جنگ تحمیلی اخیر تجربه کرد، از همین سنخ است؛ رخدادی که در کنار ابعاد امنیتی و سیاسی، یک واقعیت اجتماعی عمیق را نیز آشکار ساخت و آن، ظرفیت کم‌نظیر جامعه ایرانی برای بازتولید انسجام ملی در لحظات سرنوشت‌ساز بود.» نگاهداری گفت: «نتایج پیمایش‌های ملی که در روزهای پس از جنگ انجام شده‌اند، تصویری روشن از این تحول اجتماعی ارائه می‌کنند. یکی از مهم‌ترین یافته‌ها آن است که نزدیک به ۷۲ درصد مردم ایران معتقدند آینده کشور پس از این جنگ بهتر از گذشته خواهد بود که این عدد صرفاً یک شاخص افکار عمومی نیست؛ بلکه نشانه‌ای از احیای امید اجتماعی است.» وی در بخش دیگری از سخنان خود بیان کرد: «یافته مهم دیگر آن است که ۶۶ درصد مردم، ایران را پیروز قطعی این نبرد ارزیابی کرده‌اند که فارغ از تحلیل‌های نظامی و سیاسی، آنچه در اینجا اهمیت دارد، شکل‌گیری یک ادراک عمومی از اقتدار ملی است.» نگاهداری در این گزارش تصریح کرد: «براساس یافته‌های موجود، ۸۵.۷ درصد مردم با محدود شدن توان موشکی کشور مخالف‌اند. این موضوع نشان می‌دهد که درک عمومی جامعه از الزامات امنیت ملی، به سطحی فراتر از اختلافات سیاسی و جناحی ارتقا یافته و به یک فهم مشترک ملی تبدیل شده است.» 
نگاهداری بیان کرد: «اما شاید یکی از مهم‌ترین ابعاد این همبستگی ملی، حضور فعال مردم در عرصه عمومی باشد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که ۲۶ درصد شهروندان به ‌طور مستمر در اجتماعات و برنامه‌های مرتبط با حمایت از کشور حضور داشته‌اند و بین ۵۳ درصد مردم بر اساس نتایج مرکز تحلیل اجتماعی متا تا ۶۸ درصد مردم براساس نتایج مرکز افکارسنجی ملت، دست‌کم یک بار در این تجمعات مشارکت کرده‌اند.» وی در اشاره به ابعاد دیگر تحول در حوزه اجتماعی هم گفت: «بعد دیگر این تحول، بازسازی اعتماد عمومی به نهادهای کشور است. مطابق پیمایش‌های انجام‌شده، بیش از ۸۰ درصد مردم براساس نتایج مرکز تحقیقات صدا و سیما، عملکرد دولت در مدیریت شرایط جنگی و تأمین کالاهای اساسی را مناسب یا بسیار مناسب ارزیابی کرده‌اند.» رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس ادامه داد: «همچنین حدود ۸۷ درصد مردم عملکرد نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران را قوی یا بسیار قوی ارزیابی کرده‌اند و سطح اعتماد به نیروهای مسلح به مرزهای تاریخی خود نزدیک شده است. این اعتماد، صرفاً محصول موفقیت‌های نظامی نیست؛ بلکه نتیجه احساس امنیت، اطمینان و همدلی میان مردم و مدافعان کشور است.»
نگاهداری در ادامه سخنان خود به فرصت تاریخی جامعه ایران اشاره کرد و گفت: «به همین دلیل، امروز در برابر یک پنجره فرصت تاریخی قرار داریم؛ پنجره‌ای که شاید تنها چند ماه گشوده باشد. اگر در این فرصت، سرمایه اجتماعی شکل‌گرفته به سازوکارهای پایدار مشارکت مردمی، شفافیت، پاسخگویی و حکمرانی کارآمد تبدیل شود، می‌تواند به یکی از مهم‌ترین پشتوانه‌های پیشرفت ایران در دهه‌های آینده بدل شود.»
رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس در ادامه به سه مأموریت اساسی پیش روی نظام حکمرانی اشاره کرد و گفت: «اول، به رسمیت شناختن این بلوغ اجتماعی و گسترش مشارکت واقعی مردم در فرآیندهای تصمیم‌گیری، نظارت و اجرا؛ دوم، تبدیل شبکه‌های خودجوش همبستگی به نهادهای پایدار مردمی و محلی؛ و سوم، صیانت از اعتماد عمومی از طریق شفافیت، پاسخگویی و مبارزه بی‌امان با فساد.»
توصیه‌های اساتید علوم اجتماعی برای حفظ سرمایه اجتماعی
بیژن عبدالکریمی در این نشست با اشاره به اهمیت نظرسنجی‌ها در فهم تحولات اجتماعی تأکید کرد: «با این حال افراط در این زمینه می‌تواند ما را از مباحث کلان و استراتژیک امنیت ملی غافل کند.» عبدالکریمی ادامه داد: «نیروهای دفاعی و مقاومت ما شاهکار خلق کردند. اما این شاهکار در سایر نهادهای سیاست‌گذاری ما دیده نمی‌شود. برای تکمیل عملکرد نیروهای مقاومت، سایر نهادهای ما هم باید تن به تحولات ساختاری با همان منطق مقاومت بدهند.»
جبار رحمانی، عضو پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم هم در این نشست بیان کرد: «با همه نقدهای موجود باید به داده‌های مستخرج از نظرسنجی‌ها که در سطح ملی انجام می‌شود، اعتماد کرد.» وی با تفکیک دو حوزه سرمایه اجتماعی عمودی و افقی تأکید کرد: «در حوزه سرمایه اجتماعی عمودی ما با دو آسیب مواجه هستیم: یکی عدم رضایتمندی نهادی و دیگری پایین‌بودن سطح اعتماد عمومی است. نقطه قوت ما هم سرمایه اجتماعی افقی و درون‌گروهی در جامعه است.»
رحمانی‌ افزود: «برخی برخوردهای ناصواب با دانشگاه و جامعه دانشگاهی درست نیست؛ ضرورت دارد خدمات این نهاد را ببینیم و برخی برخوردها را ترویج نکنیم و به یاد داشته باشیم که ما حول پرچم جمع شدیم و نباید این مسأله تضعیف شود.» 
رضا صفری شالی عضو هیأت علمی دانشگاه خوارزمی هم در این نشست با اشاره به سرمایه اجتماعی نهاد دانشگاه در ایران بیان کرد: «نباید دست به تخریب این نهاد بزنیم آن هم در زمانی که بسیاری از نهادها در جامعه ایران با افت سرمایه اجتماعی مواجه شدند. ‌بررسی‌ها نشان می‌دهد که در زمان‌های بحران، سرمایه اجتماعی در ایران تقویت می‌شود اما متأسفانه در حفظ آن موفق نبودیم.» وی ادامه داد: «توجه به تکثر جامعه و تلاش برای به رسمیت شناختن این تکثر باعث می‌شود در حفظ سرمایه اجتماعی پساجنگ موفق‌تر عمل کنیم.»