جنگ تازه هالیوود؛ این بار بر سر هوش مصنوعی

اسکورسیزی در دادگاه هنرمندان

رضا صائمی
دبیر گروه فرهنگی

اتحادیه کارگردانان هنری آمریکا در بیانیه‌ای تند، مارتین اسکورسیزی را به دلیل همکاری با یک شرکت هوش مصنوعی به «پشت کردن به هنرمندان انسانی» متهم کرد. این اتهام بیش از آنکه درباره شخص اسکورسیزی باشد، نشانه ورود صنعت سینما به مرحله‌ای تازه از یک مناقشه تاریخی است؛ مناقشه‌ای که هربار با ظهور یک فناوری جدید تکرار شده و این بار نام آن «هوش مصنوعی مولد» است. اسکورسیزی در چهار دهه گذشته همواره از فیلمسازانی بوده که از ظرفیت فناوری برای گسترش امکانات روایت سینمایی بهره گرفته است. از تجربه سه‌بعدی در «هوگو» گرفته تا فناوری جوان‌سازی بازیگران در «مرد ایرلندی»، او هرگز در برابر ابزارهای نوین موضعی تدافعی نداشته است. اکنون نیز معتقد است هوش مصنوعی می‌تواند به فیلمساز کمک کند تا آنچه را در ذهن دارد، سریع‌تر و دقیق‌تر با گروه خلاق خود به اشتراک بگذارد. اما منتقدان او نیز نگرانی بی‌اساسی ندارند. مسأله اصلی این نیست که یک کارگردان از هوش مصنوعی برای طراحی اولیه صحنه یا انتقال ایده استفاده کند، بلکه این است که مرز میان «ابزار کمکی» و «جایگزین نیروی انسانی» تا کجا حفظ خواهد شد. تجربه انقلاب‌های فناورانه گذشته نشان داده است که هر ابزار جدید، در کنار خلق فرصت‌های تازه، برخی مشاغل و مهارت‌های سنتی را نیز به حاشیه می‌راند. اتحادیه‌های هنری در هالیوود از این بیم دارند که شرکت‌های بزرگ، به بهانه افزایش سرعت و کاهش هزینه‌ها، به تدریج نقش طراحان، تصویرگران و هنرمندان انسانی را محدود کنند. از نگاه آنان، تبلیغ چنین فناوری‌هایی توسط چهره‌ای با اعتبار اسکورسیزی می‌تواند به عادی‌سازی روندی منجر شود که در نهایت امنیت شغلی هزاران هنرمند را تهدید می‌کند. با این حال، تاریخ هنر نشان می‌دهد که فناوری به خودی خود نه دشمن خلاقیت است و نه ناجی آن. دوربین دیجیتال، جلوه‌های ویژه رایانه‌ای و حتی ورود صدا به سینما نیز زمانی با مقاومت‌های مشابه روبه‌رو بودند. آنچه سرنوشت فناوری را تعیین می‌کند، نحوه استفاده از آن است. اگر هوش مصنوعی به ابزاری برای توسعه ایده‌های انسانی تبدیل شود، می‌تواند افق‌های تازه‌ای پیش روی سینما بگشاید؛ اما اگر هدف اصلی آن حذف نیروی خلاق انسانی باشد، نگرانی منتقدان کاملاً موجه خواهد بود. شاید به همین دلیل، پرسش اصلی امروز هالیوود این نیست که آیا هوش مصنوعی وارد سینما خواهد شد یا نه، زیرا این اتفاق از هم‌اکنون رخ داده است. پرسش واقعی این است که در سینمای آینده، انسان همچنان خالق اصلی خواهد ماند یا به ناظر فرآیندی تبدیل می‌شود که ماشین‌ها هدایتش می‌کنند. جدال اخیر بر سر اسکورسیزی، در حقیقت جدال بر سر پاسخ همین پرسش است؛ پرسشی که می‌تواند به بازنگری انتقادی درباره استفاده از هوش مصنوعی در صنعت سینما کمک کند.