سید عباس حسینی
عضو هیأت عامل سازمان توسعه  و نوسازی صنایع معدنی ایران

در روزهایی که دشمنان ایران می‌کوشند پس از حمله‌های وحشیانه به زیرساخت‌ها و واحدهای صنعتی کشور با محاصره دریایی و ایجاد اخلال در مسیرهای تجارت و حمل‌ونقل، تصویری از انزوای اقتصادی جمهوری اسلامی ایران ترسیم کنند، حضور سید محمد اتابک در دو اجلاس مهم اقتصادی منطقه‌ای و بین‌المللی، ابتدا در اتحادیه اقتصادی اوراسیا در قزاقستان و سپس در نشست وزرای صنایع کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان، تصویری از واقعیت‌های ایران را به رخ آن‌ها کشید: ایران همچنان یکی از بازیگران اثرگذار در معادلات اقتصادی پیرامونی خود است و ظرفیت‌های صنعتی، تجاری و ترانزیتی آن برای کشورهای مختلف بویژه منطقه قابل چشم‌پوشی نیست.
 اهمیت نشست قرقیزستان در شرایطی -فراتر از یک اجلاس تخصصی صنعتی- دوچندان شد که نمایندگان ۱۰ کشور عضو، در فضایی متأثر از تحولات پس از جنگ رمضان، خواهان گسترش همکاری با جمهوری اسلامی ایران بودند. از درخواست هند برای کمک به حل مشکلات کشتی‌های این کشور در منطقه تا اعلام آمادگی روسیه برای توسعه همکاری‌های صنعتی و تجاری، از رشد چشمگیر مبادلات با ازبکستان در ماه‌های اخیر تا استقبال قرقیزستان از حضور بنگاه‌های صنعتی ایرانی، همگی نشانه‌هایی بود از اینکه جمهوری اسلامی ایران همچنان در متن تعاملات اقتصادی منطقه‌ای و بین‌المللی قرار دارد.
یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این سفر را باید در امتداد دیپلماسی صنعتی پیگیرانه وزیر صنعت، معدن و تجارت دانست. اتابک پیش از این با ارسال دو نامه به دبیرکل سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (یونیدو)، موضوع حمله به زیرساخت‌های صنعتی و تولیدی ایران را در نهادهای بین‌المللی مطرح کرده بود. این پیگیری در قرقیزستان به نتیجه‌ای ملموس رسید و برای اولین بار، وزرای صنایع کشورهای عضو شانگهای در بیانیه پایانی اجلاس، با ابراز نگرانی نسبت به تجاوز نظامی صورت‌گرفته علیه زیرساخت‌های اقتصادی و صنعتی ایران، این اقدامات را به دلیل اخلال در ظرفیت‌های تولید و زنجیره‌های تأمین محکوم کردند. این موضع‌گیری، صرفاً تعارف و همدردی سیاسی نیست؛ بلکه به رسمیت شناختن این واقعیت بود که امنیت صنعتی ایران با ثبات اقتصادی منطقه پیوند خورده است.
در کنار این دستاورد، مجموعه دیدارهای دوجانبه وزیر صمت با مقامات روسیه، هند، ازبکستان، تاجیکستان، بلاروس و قرقیزستان نشان داد که فضای پس از جنگ، برخلاف برخی پیش‌بینی‌ها، به کاهش تمایل کشورها برای همکاری با ایران منجر نشده است. برعکس، بسیاری از شرکای منطقه‌ای با درک جایگاه ایران در کریدورهای ترانزیتی، زنجیره‌های تأمین و بازارهای منطقه، خواهان تعمیق همکاری‌ها و تعریف پروژه‌های جدید مشترک هستند؛ موضوعی که می‌تواند در ماه‌های آینده به نتایج عملی و اقتصادی قابل توجهی منجر شود.
اکنون اما اهمیت این سفرها در دستاوردهای کوتاه‌مدت آنها خلاصه نمی‌شود. امروز ایران به طور همزمان در سه فضای مهم اقتصادی شامل سازمان همکاری اقتصادی شانگهای، بریکس و اتحادیه تجارت آزاد اوراسیا حضور دارد. مسأله اصلی، دیگر عضویت در این پیمان‌ها نیست؛ مسأله، تبدیل این ظرفیت‌های سیاسی و اقتصادی به شبکه‌ای واقعی از تجارت، سرمایه‌گذاری و همکاری صنعتی است. در چنین شرایطی، سازمان توسعه تجارت می‌تواند نقش معمار این اتصال بزرگ اقتصادی را برعهده گیرد؛ از طراحی کریدورهای کالایی و مراکز تجاری مشترک گرفته تا شبکه‌سازی میان بنگاه‌ها، توسعه سازوکارهای مالی و شکل‌دهی به زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای. سازماندهی یک ساختار تخصصی متمرکز برای بازارهای شانگهای، بریکس و اوراسیا، تدوین نقشه کالایی برای هر کشور، شناسایی پروژه‌های مشترک صنعتی، ایجاد بانک فرصت‌های سرمایه‌گذاری، راه‌اندازی مراکز تجاری هدفمند و پایش مستمر موانع صادراتی می‌تواند این سه پیمان را به بخشی از اقتصاد روزمره بنگاه‌های ایرانی تبدیل کند. موفقیت دیپلماسی اقتصادی زمانی کامل خواهد شد که نتایج آن در قراردادهای تجاری، سرمایه‌گذاری‌های مشترک و افزایش سهم ایران از بازارهای منطقه دیده شود.
دیپلماسی صنعتی وزیر صنعت، معدن و تجارت در قزاقستان و قرقیزستان را باید از همین منظر ارزیابی کرد؛ تلاشی برای آنکه جمهوری اسلامی ایران پس از عبور از یک جنگ تحمیلی دیگر، نه تنها جایگاه خود را در اقتصاد منطقه حفظ کند، بلکه از دل این تحولات، پیوندهای اقتصادی تازه‌ای برای آینده کشور بنا نهد.