رئیس دبیرخانه شورای سلامت و امنیت غذایی در آستانه روز جهانی ایمنی غذا:
همه محصولات غذایی تا سال ۱۴۱۱ شناسنامهدار میشوند
سمیه افشینفر
گروه اجتماعی
ایمنی مواد و محصولات غذایی از مهمترین ارکان امنیت ملی هر کشوری است. تأمین غذا متکی به شبکهای از فعالیتهای مختلف است. این فعالیتها از زیرساختها و فعالیتهای زیربنایی شروع و به توزیع مواد غذایی نهایی در سفره خانوار ختم میشود. این زنجیره، تولید و توزیع، مصرف، حملونقل و ترابری و خدمات واسطه را دربرمیگیرد. آلودگی در هر کدام از قسمتهای این زنجیره، امنیت غذایی افراد جامعه را با چالش مواجه میکند. بر اساس آمارهای سازمان بهداشت جهانی، سالانه حدود 420 هزار نفر در جهان به دلیل ابتلا به بیماریهای ناشی از ناایمن بودن غذا جانشان را از دست میدهند. این سازمان 7 ژوئن مصادف با 17 خرداد را بهعنوان روز جهانی برای ایمنی غذا در نظر گرفته است. اما سؤالی که مطرح میشود این است که با وجود آلودگی هوا، بحرانهای زیستمحیطی، کودها و سموم کشاورزی، چقدر غذای ایمن در اختیار افراد جامعه قرار میگیرد.
دکتر عبدالرضا نوروزی، متخصص تغذیه، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران و رئیس دبیرخانه شورای سلامت و امنیت غذایی استان تهران، با بیان اینکه از سوی سازمان بهداشت جهانی شعار امسال روز جهانی ایمنی غذا «غذای سالم برای همه افراد» در نظر گرفته شده است به «ایران» میگوید:«اهمیت این روز از این منظر است که غذای ناسالم تأثیرات نامطلوبی بر سلامت افراد جامعه میگذارد. شعار امسال این روز جهانی به این معناست که باید همه گروههای سنی و همچنین اقشار جامعه امکان دسترسی به غذای ایمن را داشته باشند.»
به گفته این متخصص، نباید مفهوم غذای سالم را با ایمنی غذا یکی دانست؛ او میگوید:«غذای سالم به رژیم غذایی اشاره دارد که مصرف طولانیمدت آن باعث چاقی، اضافهوزن، کبد چرب و سایر بیماریهای مزمن غیرواگیر نشود. اما ایمنی غذا به آلودگیهای خطرناکی مربوط میشود که میتوانند بهسرعت سلامت فرد را به خطر بیندازند؛ آلودگیهایی مانند ویروسها، انگلها، سموم دفع آفات نباتی، نیترات، فلزات سنگین و میکروارگانیسمها در این گروه قرار دارند. حتی برخی از قارچهای سمی که در کشور ما بهخصوص در فصل بهار با مسمومیتهای آنها مواجه میشویم هم جزو غذاهای ناایمن شناخته میشوند.»
کودکان و سالمندان
در برابر غذای آلوده آسیبپذیرترند
رئیس دبیرخانه شورای سلامت و امنیت غذایی استان تهران با بیان اینکه بهطور متوسط 10 درصد مردم دنیا در فصول مختلف سال یکبار به بیماریهای ناشی از ناایمن بودن غذا مبتلا میشوند، این آمار را قابلتوجه ارزیابی میکند و توضیح میدهد: «آمار بیماریهای ناشی از ناایمن بودن غذا در ایران پایینتر از آمار جهانی است؛ این افراد ممکن است علائمی مانند اسهال، دردهای شکمی، تهوع، تب و... را با توجه به نوع مسمومیت تجربه کنند. مسمومیت با قارچهای سمی یا فلزات سنگین هم میتواند اثرات مرگباری داشته باشد. ایمنی غذا بر سلامت انسان اثرات بسیاری دارد. هزینههایی که برای درمان انجام میشود، غذاهایی که به دلیل ناایمن بودن دور ریخته میشوند و همچنین کاهش درآمدهای گردشگری از جمله مواردی است که در بحث ایمنی مواد غذایی از اهمیت برخوردار است. رستورانها یکی از مهمترین موارد در گردشگری مناطق است و وقتی با آلودگی ناشی از غذا در رستورانها مواجه شویم، با کاهش درآمد گردشگری آن منطقه روبهرو خواهیم بود.»
نوروزی با بیان اینکه بیشترین گروه آسیبپذیر از غذاهای ناایمن، کودکان زیر 5 سال هستند، میگوید:«بدن کودکان نسبت به غذاها حساستر است و باید خیلی مراقب آنها باشیم. یک گروه آسیبپذیر دیگر، سالمندان هستند. در کشورمان با افزایش آمار سالمندان روبهرو هستیم، جمعیت بالای 70 سال هم نسبت به غذاهای ناایمن حساستر هستند.»
ایران، کشوری پیشرو
در حوزه ایمنی غذا
در مورد مواد غذایی ایمن همه چیز در اختیار مردم نیست. اینکه افراد جامعه بدانند مواد غذایی که مصرف میکنند کیفیت مطلوبی دارد یا نه، فقط در گرو نظارت و بررسی سیستم بهداشتی در جامعه است.
این متخصص تغذیه با اشاره به قدمت قوانین مربوط به ایمنی غذا در ایران میگوید:«ایران در این زمینه پیشرو است. اولین قوانین در مورد بهداشت غذا در سال 1328 شمسی با تشکیل کمیسیون بهداشت غذا شروع شده است. بهداریها و دانشگاههای کشور از آن زمان سرمایهگذاری و اقدامات بسیاری در این حوزه انجام دادهاند. در سال 1372 کمیسیون بهداشت غذا به شورای عالی سلامت غذا تبدیل شد؛ در حال حاضر هم با نام شورای عالی سلامت و امنیت غذایی، فعالیت نظارت بر امنیت غذا در کشور انجام میشود. بهعنوان یک متخصص تغذیه که تجربه بینالمللی زیادی هم دارم، قوانین و نظارتهایی را که برای ایمنی غذا در کشورمان وجود دارد، در مقایسه با کشورهای پیشرفته مطلوب ارزیابی میکنم و معتقدم نظارتهای خوبی وجود دارد، البته فرهنگ مردم هم در این زمینه مهم است. فرهنگ دینی ما همواره بر تهیه غذاهای تمیز تأکید کرده است. بنابراین کشورمان در همه ابعاد قوانین، نظارت و فرهنگ ایمنی غذایی در رده بالایی قرار دارد؛ هر چند بحثهایی مانند تقلب غذایی هم ممکن است اتفاق بیفتد اما به خاطر موارد محدود نمیتوانیم کل سیستم را نادیده بگیریم.»
اندازه گیری آلاینده های
مواد غذایی
مردم همیشه درباره محصولات غذایی که مصرف میکنند، نگرانیهایی دارند؛ اینکه محصولاتی مانند سبزی خوردن آلوده هستند یا نه؟ چگونه سبزیجات آبیاری میشوند؟ از چه آبی استفاده میشود و... ؛ رئیس دبیرخانه شورای سلامت و امنیت غذایی استان تهران در مورد این دغدغه مردم میگوید:«از سال 1394 در شورای عالی سلامت و امنیت غذایی کشور که ریاست آن را رئیسجمهوری بر عهده دارد، برنامهای به نام 8 محصول را برای ارزیابی دائم 8 محصول کشاورزی در تمام شهرهای کشور شروع کردهایم. به این شکل که دانشگاه علوم پزشکی در هر شهر و منطقهای در کشور، هشت محصولی که بیشترین میزان تولید یا مصرف را دارند، انتخاب میکند. این محصولات از نظر آلایندهها بهخصوص آلاینده با سموم دفع آفات نباتی، فلزات سنگین و نیترات اندازهگیری میشوند. البته در ابتدا روند انجام کار کمی کند بود، چون باید در کشور تکنولوژی، تجهیزات و آزمایشگاههای اندازهگیری سموم و آلایندهها را ایجاد میکردیم، اما در سه سال گذشته این آمایش و اندازهگیریها به سطح بسیار پیشرفتهای رسیده است. مثلاً در استان تهران هر دو ماه یکبار محصولات کشاورزی که شامل سبزی خوردن است طبق پروتکلهای خاصی که تعیین شده، از سطح تولید تا عرضه در میدانهای فروش جمعآوری میشوند و در آزمایشگاههای سازمان غذا و دارو که بسیار مجهز هستند و در چند سال گذشته هم تجهیز شدهاند، اندازهگیریها انجام میشود. این توانایی را داریم که بیش از 30 نوع سم مختلف را اندازهگیری کنیم. در مورد بحث آلایندههای میکروبی و نیترات نیز به شکل منظم اندازهگیری انجام میشود.»
نوروزی توضیح میدهد:«بر اساس نتایجی که از این اندازهگیریها به دست آوردهایم، طرحی در شورای عالی سلامت و امنیت غذایی به نام طرح شناسهگذاری محصولات کشاورزی مصوب شد. همه محصولات کشاورزی در کشور باید در یک دوره حدود 7 ساله، یعنی تا سال 1411 شناسنامه داشته باشند. به این معنی که وقتی محصولی را میبینیم، بدانیم در کدام شهر، مزرعه، با چه نوع کود و سمی و توسط چه کسی کشت شده است. البته مردم عادی نمیتوانند شناسنامه را نظاره کنند، آنها همان بارکد را میبینند، اما افراد و سازمانهای ناظر میتوانند این موارد را مشاهد و نظراتشان را اعمال کنند. این طرح از آبان 1404 در کشور و در تهران شروع شده و پیشرفتهای زیادی داشته است. البته مجری این طرح سازمان جهاد کشاورزی است و برای این کار کمیسیون ویژهای در تهران و در شهرهای دیگر تشکیل شده است.
در تهران برای هفت محصول از جمله سیب، آلو و گندم ایجاد شناسنامه در حال انجام است و تا چند ماه آینده محصولات دیگری هم شناسنامهدار خواهند شد. کیفیت محصولات غذایی مثل لبنیات، میوه، سبزیجات و نان در کشورمان از کیفیت بالایی برخوردارند و مردم نباید نگران باشند. گاهی اوقات ممکن است مواردی مطرح شود که مثلاً در لبنیات وایتکس میریزند یا از فلان سم خطرناک برای یک محصول کشاورزی استفاده شده است و... اما به جرأت میگویم بسیاری از این موارد صحیح نیست و اگر هم باشد، موارد بسیار محدودی است. بهطور کلی کیفیت مواد غذایی چه در بخش صنایع و چه در بخش کشاورزی از نظر ایمنی سطح خوب و قابلقبولی دارد و میتوانم بگویم از نظر کیفیتی جزو 20 کشور اول از نظر کیفیت و ایمنی غذایی هستیم.»
برش
توصیه هایی برای غذای ایمن
به گفته رئیس دبیرخانه شورای سلامت و امنیت غذایی تهران، سازمان بهداشت جهانی پنج دستور ساده برای غذای ایمن مطرح کرده است.
1- تمام سطوح و ظروف تمیز باشد
2- مواد غذایی خام و پخته را از هم جدا نگه دارید.
۳- به میزان پخته شدن غذاها توجه شود.
۴- نگهداری غذا در دمای مناسب یکی دیگر از موارد است. غذایی که آماده شده یا مواد اولیه غذایی، در یخچال و در دمای حدود 5 درجه نگهداری شود. اگر نمیتوانیم مواد غذایی را بیش از 4 روز در یخچال نگه داریم، آنها را در فریزر در دمای زیر 30 درجه نگهداری کنیم.
۵- از مواد اولیه غذایی و آب سالم برای پختوپز استفاده کنیم. اینها موارد جزئی است که همه بهراحتی میتوانند آنها را در نظر داشته باشند؛ با رعایت این موارد، میتوانیم حدود 75 درصد بیماریهای ناشی از غذای ناسالم را از بین ببریم.
