کارآفرینی اجتماعی برای افراد دارای اوتیسم در کافه « اوت نوت» اصفهان
اینجا امید با عطر قهوه درهم میآمیزد
مرجان قندی
گروه گزارش
عطر قهوه تازه در فضای کافه اوتنوت پیچیده و صدای دستگاه اسپرسو با رفتوآمد مشتریها درهم میآمیزد. پشت پیشخوان این کافه، ماجرا فقط آمادهکردن یک فنجان نوشیدنی نیست؛ اینجا فرصتی برای یادگیری، تمرین و حضور در متن جامعه شکل میگیرد. در قالب طرح «در آغوش امن جامعه»، افراد دارای اوتیسم و سندروم داون در کنار یک روانشناس و در یک محیط کاری واقعی، هم مهارتهای شغلی میآموزند و هم تعاملات اجتماعی را تجربه میکنند؛ تجربهای که کافه را از یک فضای صرفاً تجاری به محیطی امن و پویا برای رشد و توانمندسازی تبدیل کرده است.
آرتان حیدرینیا، ۱۸ ساله، یکی از افراد دارای اوتیسم که حدود شش ماه است در این کافه فعالیت میکند، میگوید: «تا کلاس نهم درس خواندم و مدتی است که با کافه اوتنوت همکاری میکنم. یکی از کارهای اصلیام اینجا، سفارش گرفتن از مشتریهاست. این مسئولیتم را خیلی دوست دارم. همینطور دوست دارم خودم سفارشها را سر میز ببرم و به مشتریها تحویل بدهم. مسئولیت دیگرم زمانی است که مشتریها میخواهند کافه را ترک کنند و من باید آنها را بدرقه کنم.»
آرتان درباره مسئولیتی که در کافه برعهدهاش است با اشتیاق میگوید: «معمولاً با جملههایی مثل «بازم تشریف بیارید» و «اینجا کافه خودتون هست» با مشتریها خداحافظی میکنم و زمان پرداخت هم به آنها میگویم؛ قابل شما را ندارد، میهمان ما باشید.»
او میگوید: « قبل از شروع کار در کافه، تجربه شغل دیگری نداشتم و بیشتر اوقات خانهنشین بودم. اما اینجا از ارتباط با مشتریها خوشحالم و تلاش میکنم با همه ارتباط برقرار کنم. با باریستای کافه، آقای بخشیانی، ارتباط خوبی دارم و او را خیلی دوست دارم. خانم بینا، کارهایی را که لازم است انجام بدهم به من میگوید و کمکم میکند تا سفارشها را برای مشتریها ببرم. کنار دوقلوها آرتمیس و آرسام سرویس چیدن و درست کردن چای و دمنوش را یاد گرفتم و حالا میتوانم با رایانه هم کار کنم؛ از کارهای حسابداری و فاکتور زدن گرفته تا حساب کردن سفارش مشتری و کارت کشیدن را انجام میدهم. مهمتر از همه من اینجا یاد گرفتم وقتی عصبانی میشوم، چطور خشمم را کنترل کنم.»
او از فضای کافه هم میگوید: «کافه ما خیلی تمیز است و من اینجا را بیشتر از هر کافه دیگری دوست دارم. آرزویم این است که هیچوقت در کشور جنگ نباشد و بتوانم در کافه کار کنم.»
رویای راهاندازی کافه شخصی
اشکان کیانارثی، ۲۲ ساله، از دیگر افراد دارای اوتیسم است که در کافه «اوتنوت» کار میکند. او میگوید: «از سال گذشته در کافه اوتنوت مشغول به کار شدم و حدود یک سال است که این تجربه را ادامه میدهم. سفارشگیری را خیلی دوست دارم، چون باعث میشود با آدمهای جدید آشنا شوم.»
او توضیح میدهد: «پدرم در حوزه صنایع دستی و قلمزنی فعالیت دارد و پیش از شروع کار در کافه، کنار او بودم و کمکش میکردم.»
اشکان میگوید: «در کافه، کارهایی مثل آمادهسازی و سرو چای و دمنوش و چیدن سرویس را یاد گرفتم. مسئولیت خوشآمدگویی به مشتریان هم برعهده من است. فهرست غذا و نوشیدنیهای کافه را برای مشتریها میبرم و زمان ثبت سفارش، هماهنگیهای لازم را انجام میدهم.»
او میگوید: «سفارش را که از مشتری میگیرم، به آقای بخشیان منتقل میکنم تا آماده شود. خانم بینا هم در یادگیری کارها همراهم است. او کار با رایانه را به من آموزش داده و در بردن سفارشها کنارم حضور دارد.»
اشکان میگوید: «از اینکه ارتباط با مشتریها را یاد گرفتم خیلی خوشحالم و قبل از اینکه هر روز به کافه بیایم، ذوق دارم. از اینکه شاغل شدم حس خوبی دارم. گاهی فردین، یکی از بچههایی که در کافه کار میکند، برایمان ساز میزند و همین باعث میشود زمانی که در کافه هستیم، به ما خوش بگذرد.»
او به آینده امیدوار است و میگوید: «آرزویم این است که در آینده کافه خودم را راهاندازی کنم و بتوانم برای مشتریها قهوههای خوشمزه سرو کنم.»
اشتغال حمایتشده؛ مدلی نو برای توانمندسازی افراد دارای اوتیسم
امیرسالار شریفی، روانشناس و از بنیانگذاران اوتنوت، میگوید: «ایده این مجموعه در سال ۱۴۰۰ شکل گرفت. نام «اوتنوت» بر پایه عبارت انگلیسی Autism Nutrition انتخاب شده و به معنای «تغذیه اوتیسم» یا «تغذیه برای افراد دارای اوتیسم» است.»
او توضیح میدهد: «هدف اولیه گروه، تمرکز بر بهکارگیری اصول علم تغذیه برای کمک به بهبود عملکرد افراد دارای اوتیسم بود، اما در ادامه به این جمعبندی رسیدیم که برای رسیدن به بهترین نتیجه، تغذیه صحیح باید در کنار سایر مشاورهها و مداخلات توانمندسازی قرار بگیرد.» شریفی میگوید: «به همین دلیل، اوتنوت دامنه خدمات خود را گسترش داد و حوزههایی مانند مشاوره دارویی، روانشناسی، موسیقیدرمانی و هنردرمانی را هم در کنار تغذیه وارد مسیر حمایت و توانمندسازی کرد. اما هدف اصلی از ایجاد کافه اوتنوت، پاسخ دادن به یکی از مهمترین دغدغههای خانوادههای افراد با نیازهای خاص یعنی آموزش مهارتهای اجتماعی و اشتغال بوده است.»
شریفی میگوید: «نخستین هدف کافه اوتنوت، آگاهکردن جامعه نسبت به تفاوتهای فردی و اجتماعی افراد دارای اوتیسم و سندروم داون است تا این افراد بتوانند در جامعه با احترام و پذیرش بیشتری روبهرو شوند.هدف دوم کافه، کمک به اشتغالزایی برای این افراد و ایجاد انگیزه و نشاط در آنها و خانوادههایشان است.»
به گفته او، اجرای مدل اشتغال حمایتشده در کافه اوتنوت مسیر رسیدن به این اهداف را فراهم میکند. شریفی میگوید: «مدل اشتغال حمایتشده در کافه اوتنوت در قالب طرح «در آغوش امن جامعه» اجرا میشود. در این طرح افراد دارای اوتیسم یا سندروم داون، در ساعتهای مشخصی از روز و زیر نظر یک روانشناس یا تسهیلگر در کافه حضور پیدا میکنند تا همزمان با یادگیری یک حرفه، عملکرد فردی و تعاملات اجتماعی خود را نیز تقویت کنند.»
او توضیح میدهد: «حضور مستمر روانشناس در کنار این افراد و قرار گرفتن آنها در یک محیط شغلی واقعی، همراه با مراجعهکنندگان و مشتریان، فضایی امن، پویا و هدفمند ایجاد میکند؛ فضایی که میتواند به بهبود مهارتهای اجتماعی، افزایش
اعتماد به نفس و آمادهسازی آنها برای حضور مؤثرتر در جامعه و بازار کار کمک کند.» شریفی در خصوص ویژگیهای کالبدی فضای کافه توضیح میدهد: «در طراحی محیط کافه، سعی شده استانداردهای معماری و ایمنی ویژه افراد با نیازهای خاص، بویژه افراد دارای اوتیسم، به دقت لحاظ شود. مواردی مثل نوع نورپردازی، انتخاب رنگها، چیدمان فضا و همچنین ایمنسازی تجهیزات، از جمله مهمترین نکاتی بوده که در طراحی لحاظ شدهاند تا محیطی کاملاً هماهنگ با اهداف حمایتی و درمانی این مجموعه فراهم شود.» او میگوید: «در این کافه سعی میکنیم نگاه جامعه به افراد دارای اوتیسم و دیگر افراد با نیازهای خاص را از مسیر حضور واقعی و توانمندیهای عملی آنها تغییر بدهیم. در این طرح، افراد دارای نیازهای ویژه برای حضور در مشاغل مختلف و آیندهای مستقل، بر اساس استانداردهای لازم آماده میشوند تا بتوانند در کنار سایر افراد جامعه، بدون قضاوت و با آرامش فعالیت کنند.»
این روانشناس میگوید: «هدف این است که جامعه، این افراد را نه از دریچه محدودیتها، بلکه بر پایه توانمندیها، مهارتها و ظرفیتهای واقعیشان ببیند؛ ظرفیتی که در یک فضای حرفهای و اجتماعی مانند کافه، فرصت بروز و دیده شدن پیدا میکند.»
بــــرش
درمان و مهارتآموزی در کافه اوتنوت
فاطمه فزوه، روانپزشک و رواندرمانگر و از بنیانگذاران مجموعه اوتنوت، میگوید: «اگرچه اوتیسم بیشتر با دشواری در برقراری ارتباط شناخته میشود، اما توانمندسازی در حوزههای مختلف میتواند تا حد زیادی از این فاصله ارتباطی بکاهد و مسیر حضور اجتماعی این افراد را هموارتر کند.» او میگوید: «کافه اوتنوت در اصفهان با هدف اصلی اشتغالزایی برای جوانان دارای اوتیسم راهاندازی شده و فضایی را فراهم کرده است که این جوانان بتوانند توانمندیهای خود را در معرض دید جامعه قرار دهند.» فزوه توضیح میدهد: «در این مجموعه، هنرمندی و قابلیتهای جوانان دارای اوتیسم و دیگر افراد با نیازهای خاص دیده میشود و آنها با هر حرکت کوچک، گامهای بزرگی به سمت حضور مؤثرتر در جامعه برمیدارند.» او میگوید: «جوانان حاضر در این کافه، با حمایت درمانگران و مربیان خود، کار تیمی را یاد میگیرند و بهصورت عملی آن را تجربه میکنند؛ تجربهای که میتواند به تقویت ارتباط، افزایش اعتماد به نفس و رشد مهارتهای فردی و اجتماعی آنها کمک کند.»
این رواندرمانگر با بیان اینکه اوتنوت در حقیقت نام یک گروه اطلاعرسانی و آگاهیبخشی در زمینه اختلال طیف اوتیسم و توانمندسازی این افراد است، توضیح میدهد: «این مجموعه علاوه بر تلاش برای آشنا کردن جامعه با ماهیت این اختلال و نیازهای ویژه این افراد، خدمات مشاورهای و توانمندسازی متنوعی را هم به خانوادهها معرفی کرده و هم در دسترس آنها قرار میدهد.»
