بیتا میرعظیمی
گروه ایران زمین

پروژه راه‌آهن میانه ـ اردبیل پس از ۲۲ سال انتظار، عبور از فراز و فرودهای متعدد اجرایی و تأمین اعتبارات، سرانجام در دولت چهاردهم وارد مرحله بهره‌برداری عملیاتی شد تا یکی از بزرگ‌ترین مطالبات تاریخی مردم استان اردبیل رنگ تحقق به خود بگیرد. آغاز حرکت اولین قطار مسافری این مسیر از ایستگاه اردبیل به مقصد مشهد مقدس، نه تنها یک رویداد حمل‌ونقلی، بلکه نقطه عطفی در توسعه زیرساختی، اقتصادی و گردشگری شمال‌غرب کشور محسوب می‌شود. این قطار با جابه‌جایی ۲۷۰ زائر حرم رضوی، در فضایی رسمی و با حضور مسئولان استانی حرکت خود را آغاز کرد و بدین‌ترتیب استان اردبیل به شبکه ریلی سراسری کشور متصل شد؛ اتفاقی که می‌تواند زمینه‌ساز تحول در حوزه جابه‌جایی مسافر، کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، رونق گردشگری و تسهیل مبادلات تجاری باشد. همزمان با آغاز بهره‌برداری مسافری، اولین محموله بار صادراتی استان نیز از طریق این مسیر ریلی و از مرز رازی به مقصد ترکیه ارسال شد؛ رخدادی که نشان می‌دهد راه‌آهن میانه ـ اردبیل صرفاً یک پروژه عمرانی نیست، بلکه زیرساختی کلیدی برای توسعه تجارت خارجی، افزایش ظرفیت صادرات و تقویت جایگاه اقتصادی استان در کریدورهای ترانزیتی کشور به شمار می‌رود. طبق گفته استاندار اردبیل به «ایران»، بهره‌برداری از این پروژه می‌تواند اردبیل را به یکی از محورهای مهم ارتباطی و لجستیکی شمال‌غرب ایران تبدیل کرده و فصل تازه‌ای در مسیر توسعه متوازن منطقه بگشاید.
«مسعود امامی‌یگانه» استاندار اردبیل،  با بیان اینکه افتتاح خط ریلی میانه ـ اردبیل صرفاً بهره‌برداری از یک پروژه حمل‌ونقلی نیست به «ایران» گفت: «این خط ریلی آغاز دوره‌ای جدید در توسعه اقتصادی، تجاری، گردشگری و ترانزیتی شمال‌غرب ایران به شمار می‌رود؛ پروژه‌ای که طی سال‌های گذشته به دلیل محدودیت‌های مالی، پیچیدگی‌های فنی، شرایط خاص جغرافیایی و تغییر دولت‌ها بارها با کندی مواجه شد، اما اکنون به مرحله بهره‌برداری رسیده است.»

توسعه صادرات و رونق گردشگری
 استاندار اردبیل، همچنین از آغاز فعالیت‌های باربری مسیر ریلی
میانه-اردبیل خبر داد و به «ایران» گفت: «نخستین محموله صادراتی استان از طریق این خط ریلی به سمت مرز رازی و سپس کشور ترکیه ارسال خواهد شد.» به گفته وی، «فعال شدن بخش باربری راه‌آهن می‌تواند ارتباط تولیدکنندگان استان با بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی را تقویت کرده و هزینه صادرات محصولات کشاورزی و صنعتی را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.» بالاترین مقام اجرایی استان، راه‌اندازی مسیر ریلی اردبیل ـ میانه را نقطه عطفی در توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل کشور دانست و اظهار کرد: «این پروژه یکی از مطالبات دیرینه مردم استان بود که تحقق آن می‌تواند آثار گسترده‌ای در حوزه اقتصاد منطقه‌ای، کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، توسعه صادرات و رونق گردشگری به همراه داشته باشد.» «مسعود امامی یگانه» با اشاره به روند طولانی اجرای پروژه تأکید کرد: «عملیات ساخت این مسیر ریلی حدود ۲۲ سال پیش آغاز شده و در این مدت دولت‌های مختلف، مدیران اجرایی، نمایندگان مجلس و پیمانکاران متعددی در تکمیل آن نقش داشته‌اند.» به گفته وی، «در دولت چهاردهم روند تکمیل پروژه شتاب بیشتری گرفت و طی حدود ۱۸ ماه گذشته، حتی در شرایط دشوار اقتصادی و محدودیت‌های ناشی از وضعیت خاص کشور، فعالیت‌های اجرایی بدون توقف ادامه یافت.»
وی افزود: «طی یک سال اخیر منابع مالی قابل توجهی برای تکمیل این طرح اختصاص یافته است؛ به‌طوری‌که تنها در دولت چهاردهم بیش از ۱۳ هزار میلیارد ریال اعتبار به پروژه تزریق شد. همچنین در جریان سفر رئیس‌جمهوری به استان اردبیل، اعتبارات جدیدی برای تسریع عملیات اجرایی اختصاص یافت که نقش مؤثری در تکمیل بخش‌های باقی‌مانده پروژه داشت.» طبق گفته استاندار اردبیل، سال گذشته بیش از سه هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان اعتبار برای تکمیل عملیات زیرسازی، رؤسازی، نصب تجهیزات و آماده‌سازی ایستگاه‌ها تخصیص یافت و امسال نیز حدود هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان دیگر برای پرداخت مطالبات پیمانکاران و تکمیل بخش‌های پشتیبانی پروژه در نظر گرفته شده است. استاندار اردبیل افق توسعه این پروژه را اتصال خط ریلی اردبیل ـ میانه به پارس‌آباد مغان و سپس کشورهای حوزه قفقاز عنوان کرد و گفت: «در صورت تأمین منابع مالی موردنیاز، این مسیر در آینده می‌تواند به یکی از مهم‌ترین کریدورهای ترانزیتی شمال‌غرب ایران تبدیل شود.»

راه‌آهن اردبیل
دروازه ترانزیت بین‌المللی
راه‌آهن میانه ـ اردبیل از منظر فنی یکی از پیچیده‌ترین پروژه‌های ریلی کشور محسوب می‌شود. این خط ریلی به طول حدود ۱۷۵ کیلومتر در منطقه‌ای کوهستانی و با شرایط توپوگرافی دشوار احداث شده و اجرای آن نیازمند فناوری‌های پیچیده مهندسی، عملیات سنگین عمرانی و مطالعات گسترده ژئوتکنیکی بوده است. در طول این مسیر، ۲۹ پل بزرگ، ده‌ها سازه خاص مهندسی و حدود ۳۴ کیلومتر تونل و گالری احداث شده که نشان‌دهنده ابعاد فنی و مهندسی کم‌نظیر پروژه است. کارشناسان حوزه حمل‌ونقل، این مسیر را یکی از فنی‌ترین طرح‌های ریلی کشور توصیف می‌کنند؛ پروژه‌ای که اجرای آن به دلیل شرایط خاص زمین‌شناسی، عبور از مناطق سخت‌گذر و پیچیدگی‌های سازه‌ای، زمان‌بر و پرهزینه بوده است.
اهمیت راهبردی این ابرپروژه زمانی بیشتر آشکار می‌شود که ظرفیت‌های اقتصادی استان اردبیل مورد توجه قرار گیرد. این استان در حوزه کشاورزی، صنایع تبدیلی، معادن، تجارت مرزی و گردشگری از ظرفیت‌های قابل توجهی برخوردار است و اتصال آن به شبکه ریلی کشور می‌تواند زمینه‌ساز جهش اقتصادی در منطقه شود. براساس برآوردهای انجام‌شده، این مسیر قابلیت جابه‌جایی سالانه حدود ۲.۵ میلیون تن بار و ۶۰۰ هزار مسافر را دارد؛ ظرفیتی که می‌تواند نقش مؤثری در کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، افزایش بهره‌وری اقتصادی و توسعه مبادلات تجاری ایفا کند. همچنین توسعه حمل‌ونقل ریلی موجب کاهش مصرف سوخت، کاهش استهلاک جاده‌ها، افزایش ایمنی سفرها و مدیریت بهینه ترافیک جاده‌ای خواهد شد. از سوی دیگر، اتصال اردبیل به شبکه ریلی سراسری می‌تواند تحولی جدی در صنعت گردشگری استان ایجاد کند. اردبیل سالانه میزبان میلیون‌ها گردشگر داخلی و خارجی است و دسترسی ریلی، امکان سفر ارزان‌تر، ایمن‌تر و آسان‌تر را برای مسافران فراهم می‌کند؛ موضوعی که می‌تواند به افزایش ورود گردشگران و رونق اقتصاد خدماتی استان منجر شود. کارشناسان معتقدند راه‌آهن اردبیل صرفاً یک پروژه استانی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت راهبردی کشور در کریدور بین‌المللی شمال ـ جنوب به شمار می‌رود.

عبور ریل از کوهستان‌های سخت‌گذر شمال‌غرب
موقعیت ژئوپلیتیکی استان اردبیل، همجواری با جمهوری آذربایجان و نزدیکی به کشورهای حوزه قفقاز، اهمیت مسیر ریلی میانه-اردبیل را در معادلات ترانزیتی و تجاری منطقه دوچندان کرده است. در همین راستا، بهره‌برداری از این کریدور ریلی می‌تواند بستر انتقال کالا از خلیج‌فارس به بنادر روسیه و اروپای شرقی را از طریق شمال‌غرب ایران فراهم کند؛ موضوعی که علاوه بر رونق گمرکات مرزی، زمینه جذب سرمایه‌گذاری، توسعه صنایع وابسته، افزایش اشتغال و تقویت جایگاه اردبیل در شبکه حمل‌ونقل بین‌المللی را فراهم خواهد کرد. پروژه‌ای راهبردی به طول ۱۷۵ کیلومتر که شامل ۳۵ درصد منطقه کوهستانی و سخت‌گذر، ۴۵ درصد تپه ماهور و ۲۰ درصد دشت استاین پروژه ریلی به دلیل عبور از مناطق کوهستانی و سخت‌گذر، یکی از پیچیده‌ترین طرح‌های ریلی کشور به‌شمار می‌رود. در عین حال، مرتفع‌ترین پل ریلی کشور به ارتفاع ۸۱ متر، ۲۷ کیلومتر تونل و بازگشایی هفت کیلومتر گالری از دیگر مشخصات فنی این پروژه به شمار می‌رود که تکمیل و احداث آن را در زمره دشوارترین پروژه‌های اجرایی کشور قرار داده است.