پیشبینی برداشت ۳۵۰ هزار تن گندم در استان مرکزی
طرح پایداری تولید در ۱۵۰ هزار هکتار دیمزار اجرا میشود
سازمان جهاد کشاورزی از رویکرد افزایش تولید، به راهبرد حفظ ظرفیتهای کشت تغییر مسیر داده است
بارشهای بهاری امسال تنها زمینهای خشک استان مرکزی را سیراب نکرد؛ این بارانها امید را به دیمزارهایی بازگرداند که سالها زیر فشار خشکسالی، افت منابع آبی و کاهش بهرهوری بهسختی نفس میکشیدند. حالا در یکی از مهمترین استانهای تولیدکننده محصولات کشاورزی، طرحی تازه برای احیای دیمزارها، افزایش پایداری تولید و اصلاح الگوی کشت آغاز شده؛ طرحی که قرار است با پیوند دانش روز، کشاورزی حفاظتی و مدیریت منابع آب، پایداری تولید محصولات کشاورزی را از دل زمینهای کمآب تضمین کند. در شرایطی که بحران آب به یکی از جدیترین چالشهای کشور تبدیل شده، استان مرکزی تلاش میکند با عبور از کشاورزی سنتی و تکیه بر فناوری و الگوهای نوین، نهتنها تولید را حفظ کند بلکه دیمزارها را دوباره به مدار بهرهوری بازگرداند. البته، به رغم سعی و خطاهای سالهای گذشته، هنوز تا به سرانجام رسیدن این تلاشها زمان زیادی باقی است.
تلاش برای حفظ تولید
در شرایط محدودیت منابع آبی
«حمید قلیپور»، معاون زراعت سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی با تشریح برنامههای جدید احیای دیمزارها در این استان میگوید: «تغییر الگوی کشت، توسعه کشاورزی حفاظتی، اجرای طرح پایداری تولید و بهرهگیری از روشهای علمی، مسیر تازهای را پیشروی کشاورزی مناطق کمآب قرار داده است؛ مسیری که قرار است با حفظ امنیت غذایی، تولید محصولات کشاورزی را با واقعیتی به نام کمآبی سازگار کند و دیمزارها را دوباره به چرخه پایدار تولید بازگرداند.»
به گزارش ایرنا، معاون زراعت سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی معتقد است: «آنچه امروز در بخش کشاورزی استان در حال شکلگیری است، صرفاً یک برنامه کوتاهمدت برای افزایش تولید نیست، بلکه تلاشی برای حفظ تولید در شرایط محدودیت منابع آبی و سازگاری کشاورزی با شرایط اقلیمی جدید کشور است.»
وی ادامه میدهد: « در سالهای اخیر تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگیها فشار زیادی به دیمزارها وارد کرد، اما امسال بارشهای مناسب بهاری تا حد زیادی شرایط مزارع را بهبود بخشید و امید تازهای در میان کشاورزان ایجاد شد.»
به گفته این مقام مسئول، استان مرکزی امسال شرایط متفاوتی را در تولید گندم تجربه میکند و پیشبینی میشود حدود ۳۵۰ هزار تن گندم از مزارع آبی و دیم استان برداشت شود؛ رقمی که بخش قابل توجهی از آن مربوط به دیمزارهاست.
قلیپور با اشاره به سهم بالای کشت دیم در استان میافزاید: « در حال حاضر بیش از ۲۲۶ هزار هکتار از اراضی زیرکشت گندم استان را دیمزارها تشکیل میدهند و همین مسأله نشان میدهد حفظ و احیای این اراضی تا چه اندازه در امنیت غذایی و پایداری تولید اهمیت دارد.»
این مقام مسئول معتقد است: « کشاورزی ایران دیگر نمیتواند صرفاً متکی بر توسعه اراضی آبی باشد و ناچار است به سمت استفاده بهینه از ظرفیت دیمزارها حرکت کند؛ ظرفیتی که در صورت مدیریت علمی میتواند سهم مهمی در تأمین محصولات اساسی کشور داشته باشد.»
اجرای طرح «پایداری تولید
در دیمزارها» در 8 شهرستان
معاون زراعت سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی میگوید: « واقعیت این است که محدودیت منابع آب هر سال جدیتر میشود و به همین دلیل ادامه روشهای سنتی کشاورزی دیگر پاسخگو نیست. به همین دلیل، سیاست بخش کشاورزی در سالهای اخیر از افزایش صرف میزان تولید به سمت پایداری تولید تغییر کرده است. همین نگاه، زمینه اجرای طرح جدید «پایداری تولید در دیمزارها» را در استان مرکزی فراهم کرده است؛ طرحی پنجساله که از امسال آغاز شده و قرار است حدود ۱۵۰ هزار هکتار از اراضی زراعی استان را تحت پوشش قرار دهد.»
قلیپور درباره جزئیات این برنامه توضیح میدهد: « در سالهای گذشته طرح جهش تولید در دیمزارها اجرا میشد، اما امسال طرح پایداری تولید جایگزین آن شده است. تفاوت اصلی این طرح، توجه همزمان به حفظ خاک، مدیریت مصرف آب، تنوع کشت و پایداری تولید در بلندمدت است.» به گفته وی، این طرح در شهرستانهای اراک، شازند، فراهان، ساوه، زرندیه، خمین، آشتیان و کمیجان اجرا میشود که حدود ۸۱ هزار هکتار از اراضی این شهرستانها به کشت گندم دیم اختصاص دارد. در کنار گندم، بخشی از اراضی دیگر این مناطق نیز زیرکشت جو، حبوبات، گیاهان روغنی و محصولات علوفهای قرار میگیرند، زیرا تنوع کشت یکی از مهمترین اصول کشاورزی پایدار است و میتواند به حفظ حاصلخیزی خاک کمک کند.
قلیپور معتقد است: « یکی از مهمترین مشکلات دیمزارها در سالهای اخیر، کاهش مواد آلی خاک و فرسایش زمینهای کشاورزی بوده است. مسألهای که به تدریج موجب افت عملکرد مزارع شده و مقاومت خاک را در برابر خشکسالی کاهش داده است.»
او میگوید: «اگر خاک ضعیف شود، حتی بارندگی مناسب هم نمیتواند بهرهوری مطلوب ایجاد کند. به همین دلیل، در طرح جدید توجه ویژهای به کشاورزی حفاظتی شده است. کشاورزی حفاظتی یکی از مهمترین محورهای برنامه جدید احیای دیمزارهاست؛ روشی که بر حفظ ساختار خاک و کاهش فرسایش تأکید دارد. در این شیوه، بخشی از بقایای گیاهی پس از برداشت محصول در زمین باقی میماند تا خاک در برابر باد و فرسایش محافظت شده و رطوبت بیشتری در زمین حفظ شود.» معاون زراعت سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی در این باره توضیح میدهد:« بر اساس الگوی کشاورزی حفاظتی، حداقل ۳۰ درصد بقایای گیاهی سال قبل باید در زمین باقی بماند. زیرا این کار علاوه بر افزایش مواد آلی خاک، موجب حفظ رطوبت و کاهش فرسایش میشود.» این مقام مسئول اضافه میکند: « در کنار این مسأله، اجرای تناوب زراعی نیز در دستور کار قرار گرفته، زیرا کشت مداوم یک محصول باعث تضعیف خاک و افزایش آفات میشود.»
قلیپور معتقد است:« اجرای چنین برنامههایی بدون همراهی کشاورزان ممکن نیست و به همین دلیل، آموزش و فرهنگسازی به یکی از بخشهای مهم طرح تبدیل شده است. برای اینکه کشاورزان نتایج روشهای جدید را به صورت عملی مشاهده کنند، مزارع نوآوری در شهرستانهای مختلف ایجاد شده است. تجربه نشان داده زمانی که کشاورزان افزایش عملکرد و کاهش هزینهها را از نزدیک ببینند، استقبال بیشتری از روشهای علمی خواهند داشت.»
«بحران آب» دغدغه کشاورزی
در کنار مسأله خاک، تأمین آب همچنان مهمترین دغدغه کشاورزی استان مرکزی محسوب میشود؛ چالشی که به گفته مسئولان، حتی بارشهای مناسب امسال نیز نتوانسته آن را به طور کامل جبران کند.
قلیپور با اشاره به شرایط منابع آبی استان میگوید: «واقعیت این است که در بخش زیادی از منابع آبی استان همچنان با مسأله کاهش و کمبود مواجه هستیم و ما ناچاریم به سمت مدیریت مصرف آب حرکت کنیم. وقتی برای تولید هر کیلوگرم گندم حدود هزار و ۳۰۰ لیتر آب مصرف میشود، طبیعی است که دیگر نمیتوان با روشهای سنتی، کشاورزی را ادامه داد.» به گفته وی، یکی از راهکارهای جدی برای کاهش فشار بر منابع آبی، توسعه سامانههای نوین آبیاری است؛ طرحی که در سالهای اخیر در استان مرکزی دنبال شده و بخشی از اراضی کشاورزی را تحت پوشش قرار داده است. معاون زراعت سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی معتقد است: «آینده کشاورزی بدون ورود فناوری و دانش روز قابل تصور نیست و شکاف میان علم و مزرعه باید هرچه سریعتر کاهش پیدا کند. امروز کشاورزی نیازمند حضور نیروهای متخصص و استفاده از دانش روز است. اگر نتوانیم علم را وارد مزرعه کنیم، در آینده با مشکلات جدیتری روبهرو خواهیم شد. کشاورزی دانشبنیان فقط یک شعار نیست، بلکه ضرورتی است که مستقیماً با امنیت غذایی کشور ارتباط دارد.»
به اعتقاد وی، دیمزارها میتوانند یکی از مهمترین بسترهای اجرای الگوی جدید کشاورزی در کشور باشند، زیرا این اراضی به طور طبیعی وابستگی کمتری به منابع آب زیرزمینی دارند و در صورت مدیریت صحیح، پایداری بیشتری خواهند داشت.
قلیپور ادامه میدهد: « هدف ما این است که کشاورزی دیم از حالت سنتی خارج شود و به سمت تولید اقتصادی و پایدار حرکت کند. اگر این اتفاق رخ دهد، هم امنیت غذایی تقویت میشود و هم فشار بر منابع آبی کاهش پیدا میکند.»
