«ایران» در گفتوگو با معاون وزیر بهداشت، مزایای نظام ارجاع در پزشکی خانواده را بررسی میکند
از درمان رایگان تا صرفهجویی در دارو و سرم
محدثه جعفری
گروه اجتماعی
کل هزینه بستری در بیمارستانهای دولتی وقتی از مسیر ارجاع باشد، رایگان است. با اجرای طرح پزشکی خانواده تمامی فرآیندها بین سطوح مختلف از طریق سامانه یکپارچه انجام و بازخورد خدمات دریافتی مردم هم در پرونده الکترونیک سلامت ثبت میشود. پزشکی خانواده و نظام ارجاع یکی از بزرگترین طرحهای سلامت محور دولت چهاردهم است. دکتر مسعود پزشکیان از بنیانگذاران برنامه پزشکی خانواده در کشور بویژه در مناطق روستایی بوده است، این روزها خبر از اجرای سراسری این طرح به گوش میرسد. به گفته معاون وزیر بهداشت، طرح پزشکی خانواده و نظام ارجاع از اول مهرماه 1405 در تمام دانشگاههای علوم پزشکی اجرا میشود. در سطح یک پزشکی خانواده به ازای هر سه هزار نفر در مناطق شهری یک پزشک خانواده به همراه دو مراقب سلامت فعالیت میکنند و خدماتی از جمله مراقبتهای اولیه، تغذیه، سلامت روان و دندانپزشکی ارائه میشود. زمانی که مردم از مسیر نظام ارجاع برای دریافت خدمات درمانی اقدام کنند، تا 4 نوبت ویزیت اول در سطح یک رایگان است و اگر نیاز به خدمات سطح دو پیدا کنند، فقط فرانشیز 15 درصدی دولتی برای ویزیت، دارو و آزمایشها را پرداخت خواهند کرد.
دکتر علیرضا رئیسی معاون بهداشت وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با اشاره به اجرای گام به گام پزشکی خانواده و نظام ارجاع در کشور به «ایران» میگوید: «از بدو تأسیس وزارت بهداشت تاکنون، هیچ وقت اجرای برنامه پزشکی خانواده تا این حد علمی، مبتنی بر شواهد و با سرعت مناسب پیش نرفته بود. حدود دو دهه گذشته برنامه نظام شبکه و پزشکی خانواده را در روستاها اجرا کردیم، اما مسیر این برنامه به ساکنین شهرها نرسید. به همین دلیل برای اجرای درست این طرح، جلسات کارشناسی متعددی برگزار کردیم تا اجرای برنامه با کمترین مشکل روبهرو شود. البته اجرای درست این برنامه برای شخص رئیسجمهوری بسیار حائز اهمیت است و برای نظارت بر اجرا، شخصاً در جلسات حاضر میشوند تا تمام نقاط ضعفی که در گذشته این برنامه وجود داشت، شناسایی شده و مدلی اجرایی شود که رضایتمندی مردم را در پی داشته باشد. در حال حاضر ارادهای عینی و عملی در تمامی معاونتهای وزارتخانه و شخص وزیر بهداشت برای اجرا در همه دانشگاههای علوم پزشکی وجود دارد، اما قدم به قدم پیش میرویم.»
او با اشاره به اینکه وزارت بهداشت با 64دانشگاه و دانشکده علوم پزشکی درحال آمادهسازی اجرای سراسری طرح پزشکی خانواده و نظام ارجاع از اول مهرماه است، توضیح میدهد: «یکی از اقدامات ما این بود که از هر دانشگاه یک شهرستان را انتخاب کنیم تا مدل کامل و بومی از پزشکی خانواده و نظام ارجاع، در آن منطقه اجرا شود تا در صورت موفقیت در کل استان اجرا و توسعه یابد. در ابتدا، پنج شهرستان را که شامل قائنات از خراسان جنوبی، خدابنده از زنجان، مرند از آذربایجانشرقی، آققلا از استان گلستان و بابل از استان مازندران است مدنظر قرار دادیم تا مدل طراحی شده را در این شهرستانها به شکل کامل اجرا کنیم. البته اجرای این طرح گسترده به زیرساختهای مهمی از جمله تأمین منابع و نیروی انسانی نیاز دارد که در حال حاضر در این پنج شهرستان تمام این اقدامات انجام شده است و مشخص شده هر فردی باید به کدام مرکز مراجعه کند و پزشک و مراقب سلامتش را میشناسد.»
معاون بهداشت وزارت بهداشت با بیان اینکه یکی از بزرگترین دغدغههای بیماران، نوبتگیری از متخصصان است، میگوید: «در مدل اجرای جدید پزشکی خانواده و نظام ارجاع، تمام این فرآیند بهصورت الکترونیک توسط تیم پزشکی در سطح یک انجام میشود. زمانی که افراد به سطح یک برای دریافت خدمات درمانی و معاینات مراجعه میکنند توسط پزشک عمومی ویزیت میشوند و تمام فرآیند الکترونیکی ثبت میشود. اگر آن فرد نیاز به ارجاع به متخصص پیدا کند، از طریق سطح یک، نوبت متخصص برای او ثبت میشود و به سطح دو ارجاع پیدا میکند. برای سهولت دسترسی بیماران و جلوگیری از سردرگمی آنها ایستگاهی به نام «پذیرش بیماران ارجاعی» در آن محل قرار داده شده، تا دریافت نوبت برای بیماران ارجاعی پزشکی خانواده تسهیل شود.»
بستری رایگان در بیمارستانهای دولتی از مسیر نظام ارجاع
دکتر رئیسی درمورد تسهیلات در نظر گرفته شده برای مراجعانی که از مسیر نظام ارجاع اقدام به دریافت خدمات درمانی میکنند، میگوید: «زمانی که مردم از مسیر نظام ارجاع برای دریافت خدمات درمانی اقدام کنند، تا 4 نوبت ویزیت اول در سطح یک (پزشک عمومی و مراقب سلامت) رایگان است و این خدمت درحالی در نظر گرفته شده است که شاخص بار مراجعه مردم به مراکز درمانی به طور میانگین 2.5 بار در سال است. با این اوصاف وقتی به سطح دوم ارجاع پیدا میکنند، فقط فرانشیز 15 درصدی دولتی برای ویزیت، دارو و آزمایشها برایشان محاسبه میشود. نکته حائز اهمیت این است که اگر بیماران به خدمات بستری نیاز پیدا کنند، کل هزینه بستری در بیمارستانهای دولتی برای آنها رایگان است. همچنین همانند سطح دوم برای سهولت دسترسی به خدمات، ایستگاههای پذیرش اختصاصی برای مراجعان نظام ارجاع در بیمارستانها مشخص شده است. در حال حاضر این مسیر و خدمات، برای ساکنین این پنج شهرستانی که نظام ارجاع و پزشکی خانواده در آنها به طور کامل اجرا میشود، اعمال شده است و مردم از این خدمات و تسهیلات استفاده میکنند. البته بیان این نکته ضروری است، بعد از اجرای سراسری طرح پزشکی خانواده و نظام ارجاع در کشور، بیمارانی که تمایل دارند خارج از این فرآیند به خدمات درمانی دسترسی داشته باشند، باید تمام هزینهها را آزاد و بدون پوشش بیمه پرداخت کنند.»
25درصد داروهای تجویزی
بیش از نیاز بیماران است
دکتر رئیسی درباره مهمترین مزایای اجرای طرح پزشکی خانواده و نظام ارجاع در کشور میگوید: «بررسیها نشان میدهد، به طورمیانگین 25 درصد داروهای موجود در نسخهها بیش از نیاز واقعی بیمار نوشته میشود که مربوط به دارو و سرم است. این امر را میتوان در مصرف بالای سرم در کشور و انباشت دارو در یخچال خانههایمان به وضوح دید. با این اوصاف اگر اجرای پزشکی خانواده و نظام ارجاع بتواند جلوی تجویز این حجم از داروهای اضافی را بگیرد، منابع حاصل از آن میتواند صرف پوشش بیمهای داروهای گرانقیمت بیماریهای خاص شود چون در قالب راهنماهای بالینی (گایدلاین)، نوع، تعداد و برند دارو براساس نیاز واقعی بیمار مشخص میشود که این کار مانع از تجویز سلیقهای پزشکان خواهد شد.»
او با اشاره به اینکه برخلاف دورههای گذشته که بحث منابع همواره یک مانع بود، اعتبار مورد نیاز برای تمامی 64 دانشگاه در سالجاری کاملاً پیشبینی و تأمین شده است، توضیح میدهد: «یکی از ویژگیهای متمایز این دوره در اجرای پزشکی خانواده تأمین منابع مالی پایدار این برنامه است. هدف وزارت بهداشت، این است که با حذف موانع اداری و تسهیل دسترسی به متخصص، پزشکی خانواده را به انتخاب اول هر خانواده ایرانی تبدیل کند و اگر مردم لمس کنند که ورود به این مسیر، کار آنها را با کیفیت بالاتر، راحتی بیشتر و هزینه کمتر پیش میبرد، قطعاً اعتماد خواهند کرد. در این برنامه برای هر ایرانی سرانه درمان تعریف شده که حدود 12 میلیون تومان است و بودجه آن در حال حاضر از طرف سازمان برنامه و بودجه تأمین شده است.»
اجرای نظام ارجاع از مهرماه در کشور
معاون وزیر بهداشت با اشاره به زمان اجرای کامل برنامه در 64 دانشگاه و دانشکده علوم پزشکی در مناطق دیگر کشور میگوید: «در گام اول، هر دانشگاه یک شهرستان را بهطور کامل زیر پوشش میبرد تا به عنوان الگویی برای تعمیم سریع به کل استان عمل کند. بر این اساس از اول تیرماه 1405، بیست دانشگاه علوم پزشکی دیگر هم وارد فرآیند پزشکی خانواده و نظام ارجاع میشوند. در اول مرداد هم بیست دانشگاه دوم و در نهایت تا اول شهریور، با پیوستن 19دانشگاه باقیمانده، تمامی 64 دانشگاه و دانشکده علوم پزشکی کشور تحت پوشش کامل قرار میگیرند. با این اوصاف، از اول مهرماه سالجاری تمام دانشگاههای علوم پزشکی وارد فرآیند اجرای پزشکی خانواده و نظام ارجاع میشوند و امیدواریم با اجرای کامل برنامه شاهد تحقق عدالت در سلامت برای مردم باشیم.»
برش
ایران یکی از کشورهای پیشرو در استفاده از فناوری هستهای
چندی پیش سفارت ایران در غنا با اشاره به استفادههای بسیار از فناوری هستهای در فضای مجازی نوشت: «هر نوزادی که در ایران متولد میشود، برای 56 اختلال متابولیک به صورت رایگان غربالگری میشود. این فقط یک نمونه از فناوری هستهای صلحآمیز کشور است.» معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با اشاره به این موضوع درمورد استفاده از انرژی هستهای در حوزه پزشکی بویژه رادیو داروها در کشور میگوید: «در کل دنیا هیچ تجربه نظامی از دانش هستهای انجام نشده است بهجز در کشور آمریکا. درمورد استفاده نظامی از دانش هستهای فقط میتوانیم به بمباران اتمی و فاجعه تلخی که برای دو شهر هیروشیما و ناگازاکی در جنگ جهانی دوم و توسط آمریکا رقم خورد، اشاره کنیم. انرژی هستهای هم مثل سایر علوم میتواند بسیار به سلامت و رفاه مردم کمک کند. مثل تولید انرژی که بسیاری از کشورها استفاده میکنند و مطمئن باشید در آینده تعداد زیادی از کشورها به سمت تولید انرژی از فناوری هستهای گام خواهند برداشت. امروزه در تکنولوژیهای جدید پزشکی، علوم مولکولی و سلولی بسیار از فناوری هستهای استفاده میشود. در حال حاضر بیشتر کشورها بویژه در موضوعات تشخیصی و درمانی توسط رادیو داروها از فناوری هستهای استفاده میکنند و ایران از جمله کشورهای پیشرو در این زمینه است. دستاوردهایی که ما در حوزه علوم پزشکی و سلامت با استفاده از فناوری هستهای داریم، در هیچ حوزه دیگری نداریم.»
دکتر رئیسی با اشاره به مراکز تحقیقاتی هستهای ایران در علوم پزشکی میگوید: «شاید هنوز نتوانستهایم در بخش تولید انرژی به غیر از نیروگاه بوشهر، فعالیت دیگری انجام بدهیم اما در حوزه پزشکی هستهای طی سالهای گذشته بسیار موفق عمل کردهایم. من فوق تخصص غدد هستم و در رشته تحصیلیام میتوانم به جرأت بگویم بیشتر تشخیصها و حتی درمان بیماریها در حوزه غدد، از فناوری هستهای کمک میگیرد. وقتی که چند روز تولید رادیوداروها و موارد آزمایشی و تشخیصی دچار مشکل میشود، کار در مراکز درمانی لنگ میماند. البته ایران در حوزه تشخیص، درمان و غربالگریهای نوزادان مستقل شده و جزو افتخارات علمی کشور است که میتوانیم از فناوری هستهای برای کمک به درمان مردم استفاده کنیم.»
