سخنگوی هیأت مذاکره کننده کشورمان در پی بازگشت فرستادگان پاکستانی اعلام کرد:
نهاییسازی یادداشت تفاهم خیلی دور خیلی نزدیک
ارتش پاکستان رایزنی های«سید عاصم منیر» فرمانده ارتش پاکستان را کوتاه اما بسیار پربار توصیف کرد
تهران در پی بازگشت میانجی پاکستانی اعلام کرد که ایران و آمریکا در مرحله نهاییسازی یادداشت تفاهمی هستند که این بار با تمرکز بر پایان جنگ و مهار تنشهای رو به گسترش منطقهای طراحی شده است. ارتش پاکستان رایزنی های
«عاصم منیر» فرمانده ارتش پاکستان را کوتاه اما بسیار پربار توصیف کرد و افزود:مذاکراتی که در ۲۴ ساعت گذشته انجام شد، به پیشرفت امیدوارکنندهای به سوی تفاهم نهایی منجر شد.
همین موضع گیری، در امتداد تحرکاتی قرار گرفت که طی هفتههای اخیر اسلامآباد را به یکی از مسیرهای اصلی انتقال پیام و کاهش تنش میان تهران و واشنگتن تبدیل کرده است؛ فضایی که همزمان با گزارش الجزیره عربی و ادعای «مارکو روبیو» وزیر خارجه آمریکا ابعاد روشنتری پیدا کرد. وزیر خارجه آمریکا که در سفر چهارروزه خود به هند به سر میبرد، در واکنش به رایزنیهای انجام شده با تهران از مسیر میانجیگری پاکستان، مدعی پیشرفت در مذاکرات با ایران شد و در ادامه نیز با اشاره به احتمال اعلام مواضعی تازه از سوی واشنگتن درباره ایران در روزها یا ساعات آینده، بر حساسیت فضای جاری افزود. این رفت وآمدها بخشی از مجموعه رایزنیهای دیپلماتیک تلقی میشوند که طی هفتههای اخیر با هدف جلوگیری از گسترش بحران میان ایران و آمریکا در حال شکلگیری بوده است. آن هم در شرایطی که «محسن نقوی» وزیر کشور پاکستان نیز که از هفته گذشته در تهران حضور داشت، فرمانده ارتش اسلام آباد را در ترک پایتخت ایران همراهی میکرد.
«عاصم منیر» در طول حضور کوتاه خود در تهران با مسعود پزشکیان رئیسجمهوری، محمدباقر قالیباف رئیس هیأت مذاکره کننده و سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه دیدار و گفتوگو کرد؛ دیدارهایی که دومین سفر او به تهران در فاصله چند هفته اخیر را به یک رخداد قابل توجه در معادلات دیپلماتیک منطقه تبدیل کرد. همزمان با این تحرکات، تماسهای تلفنی میان مقامهای بلندپایه عربی نیز شتاب گرفت و رایزنیهای فشرده منطقهای با هدف دستیابی به آتشبسی فراگیر و پایان کامل جنگ وارد مرحلهای تازه و تعیین کننده شد. تکرار این سفرها در شرایطی صورت میگیرد که آتش بس میان تهران و واشنگتن همچنان در وضعیت شکنندهای قرار دارد و هرگونه خطای محاسباتی از سوی دشمن میتواند منطقه را وارد مرحله تازهای از درگیری کند. با این حال رئیسجمهوری ایران در دیدار خود با فرستاده بلندپایه پاکستان با اشاره به بیاعتمادی مردم کشور به آمریکا به دلیل نقض عهد مکرر تأکید کرد که «با چنین شرایطی، جمهوری اسلامی ایران با اتکا به روابط برادرانه با کشورهای دوست از جمله پاکستان، در مسیر مذاکره قرار گرفته اما هدف اصلی ما صرفاً تأمین منافع ملت ایران با راهکارهای مقتضی و مناسب است.»
پاسخ قالیباف به تهدید «روبیو»
در شرایطی که اسلامآباد تلاش میکند نقش میانجی میان ایران و آمریکا را ایفا کند، مواضع تهدیدآمیز واشنگتن همچنان ادامه دارد. چه، همزمان با حضور فرمانده ارتش پاکستان در تهران، وزیر خارجه آمریکا بار دیگر ادبیات تهدیدآمیز آمریکا علیه تهران را تکرار کرد و مدعی شد واشنگتن اجازه نخواهد داد ایران انرژی جهانی را گروگان بگیرد. در مقابل، مقامهای ایرانی نیز تلاش کردند از فرصت حضور هیأت پاکستانی برای ارسال پیامهای روشن به واشنگتن استفاده کنند. چه، قالیباف در دیدار با «عاصم منیر» تأکید کرد ایران بر سر حقوق ملت خود مصالحه نخواهد کرد و با اشاره به روند مذاکرات گذشته گفت: «ما در حال مذاکره بودیم که آمریکا جنگ به راه انداخت و حالا میگوید برای پایانش مذاکره کنیم.» او همچنین با یادآوری نقش پاکستان در شکلگیری آتشبس اخیر تصریح کرد آمریکا همان آتش بسی را که اسلامآباد برای تحقق آن میانجیگری کرده بود، با نقض تعهدات و اعمال محاصره دریایی زیر پا گذاشت.
رئیس هیأت مذاکره کننده ایران در ادامه اعلام کرد نیروهای مسلح ایران در دوران آتشبس، خود را به شکلی بازسازی کردهاند که در صورت آغاز دوباره جنگ از سوی آمریکا، پاسخ تهران «کوبندهتر و تلختر از روز نخست» خواهد بود.
قطر، عمان و ترکیه در مسیر مهار بحران
همزمان با فعال شدن کانال پاکستانی، تحرکات دیپلماتیک دیگر کشورهای منطقه نیز شدت گرفته است. وزارت خارجه قطر اعلام کرد «محمد بن عبدالرحمن آل ثانی»، نخستوزیر و وزیر خارجه قطر در تماس تلفنی با مقامهای عربستان سعودی درباره تلاشهای میانجیگرانه پاکستان گفتوگو کرده و دو طرف بر هماهنگی اقدامات برای کاهش تنشها تأکید کردهاند. پیشتر نیز همزمان با حضور «عاصم منیر» در ایران، هیأتی از دوحه به تهران سفر کرده بود تا به حل برخی از موضوعات در یادداشت تفاهم احتمالی کمک کند.
در همین چهارچوب، دیدار طولانی عراقچی با «عاصم منیر» که تا پاسی از جمعه شب ادامه یافت، به یکی از مهمترین محورهای رایزنیهای اخیر تبدیل شد. عراقچی روز بعد نیز برای دومین بار ظرف ۲۴ ساعت با فرمانده ارتش پاکستان دیدار کرد. وزیر امور خارجه ایران همچنین در ادامه رایزنیهای منطقهای خود با «سید بدر البوسعیدی»، همتای عمانیاش درباره آخرین تحولات منطقه و راههای جلوگیری از تشدید بحران گفتوگو کرد. همزمان تماسهای تلفنی جداگانه عراقچی با «هاکان فیدان»، «محمد بن عبدالرحمن آل ثانی» و «فؤاد حسین» نیز نشان داد محورهای دیپلماتیک منطقهای با سرعت در حال فعال شدن هستند. عراقچی در گفتوگو با «آنتونیو گوترش»، دبیر کل سازمان ملل نیز تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران با وجود سوءظن عمیق نسبت به آمریکا، همچنان با رویکردی مسئولانه در مسیر دیپلماسی حرکت میکند و برای رسیدن به توافقی عادلانه تلاش دارد.
تماس دوحه و واشنگتن؛ نگرانی از بحران انرژی
در ادامه این تحرکات، دیوان امیری قطر اعلام کرد «تمیم بن حمد آل ثانی»، امیر قطر در تماس تلفنی با «دونالد ترامپ»، رئیسجمهوری آمریکا آخرین تحولات منطقه و تلاشهای جاری برای کاهش تنش را بررسی کرده است. دو طرف در این تماس درباره ابتکارهای منطقهای و بینالمللی با هدف تثبیت آتشبس و جلوگیری از تشدید بحران گفتوگو کردند و حمایت از تلاشهای دیپلماتیک پاکستان نیز یکی از محورهای اصلی رایزنیها بود.
همزمان، دوحه و واشنگتن نسبت به تبعات گسترش بحران بر امنیت کشتیرانی، گذرگاههای راهبردی و زنجیره جهانی انرژی ابراز نگرانی کردند که در هفتههای اخیر به یکی از مهمترین دغدغههای قدرتهای منطقهای و جهانی تبدیل شده است.
پاسخ ایران
در سازمان ملل و حمایت روسیه
در بحبوحه این فضای پرتنش، نمایندگی ایران در سازمان ملل نیز تحرکات تازهای را آغاز کرد. سفیر و نماینده دائم کشور در نامهای به دبیرکل سازمان ملل و شورای امنیت، اتهامات آمریکا درباره حمله پهپادی به نیروگاه باراکه امارات را رد کرد و همزمان در نامهای دیگر، برخی کشورهای عربی منطقه را مبنی بر مشارکت در تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران مورد توجه قرار داد. در این نامه تأکید شده بود که قطر، بحرین، کویت، عربستان سعودی، امارات و اردن با فراهم کردن پایگاهها، همکاری اطلاعاتی و اعطای دسترسی هوایی به آمریکا در حملات نظامی علیه ایران نقش داشتهاند و از این جهت دارای مسئولیت بینالمللی هستند.
در ادامه واکنشهای بینالمللی نیز «میخائیل اولیانوف»، نماینده روسیه در سازمانهای بینالمللی وین نیز در واکنش به مواضع اخیر ایران و آمریکا درباره مذاکرات نوشت که پیامهای متناقضی از واشنگتن دریافت میشود و ارزیابیهای ایران به واقعیت موجود نزدیکتر است. او همچنین تأکید کرد که مواضع آمریکا در شرایط کنونی کمتر مسئولانه به نظر میرسد.
