در سفر پوتین به چین چه گذشت؟

تأکید مسکو و پکن بر «نظم چند قطبی جهان»

شی جین‌پینگ، رهبر ارشد چین، روز چهارشنبه با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه در پکن دیدار کرد و روابط دو کشور را به‌عنوان نیرویی برای ثبات در جهانی که از سوی ایالات متحده دچار آشوب شده است توصیف کرد. او گفت جهان در معرض بازگشت به «قانون جنگل» قرار دارد و روابط چین و روسیه را نیرویی برای ثبات جهانی توصیف کرد. این درحالی است که رئیس‌جمهوری چین کمتر از یک هفته پیش میزبان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا بود.
شی در اشاره‌ای غیرمستقیم به ایالات متحده که امسال جنگی را علیه ایران آغاز کرده و رهبر ونزوئلا را ربوده است؛ گفت: «جریان هژمونی یک‌جانبه‌گرایانه در حال گسترش است.»
به گزارش نیویورک تایمز، شی در تالار بزرگ خلق در گفت‌وگو با پوتین، خواستار «پایان کامل درگیری‌ها» در خاورمیانه شد و هشدار داد که اگر جنگ از سر گرفته شود، «غیرقابل قبول» خواهد بود. شی اذعان کرد که این بحران به چین آسیب می‌زند، کشوری که برای حدود ۴۰ درصد واردات نفت خود به این آبراه استراتژیک وابسته است.
در ادامه دو کشور مشتاق بودند نشان دهند که روابطشان را تقویت کرده‌اند. شی جین‌پینگ از «مرحله‌ای جدید از تعامل فعال‌تر و توسعه سریع‌تر» میان دو کشور تمجید کرد. پوتین نیز به همان اندازه مشتاق بود و در آغاز سخنانش خطاب به شی که دوباره او را «دوست عزیزم» خطاب کرد از یک ضرب‌المثل چینی استفاده کرد که بیانگر دلتنگی است: «یک روز دوری مانند سه پاییز می‌گذرد.»
رهبر روسیه همچنین نشان داد که روابطش با شی همچنان نزدیک است و گفت دو طرف «به‌طور مداوم در تلاش برای هماهنگ کردن مواضع خود هستند.» او دو کشور را به‌عنوان شرکایی برابر توصیف کرد که برای شکل دادن به «نظم جهانی عادلانه‌تر و دموکراتیک‌تر» همکاری می‌کنند. پوتین در اشاره‌ای احتمالی به آنچه او کاهش سلطه جهانی آمریکا می‌داند گفت: «فرآیندی دشوار برای شکل‌گیری جهانی چندقطبی که مبتنی بر توازن منافع همه کشورها باشد در حال انجام است.»

در مسیر نظم جهانی جدید
میزبانی از رهبران آمریکا و روسیه، دو کشوری که هر دو درگیر بحران و جنگ هستند آن هم در فاصله چند روز، برای شی جین پینگ یک امتیاز مهم به شمار می‌رود؛ زیرا او تلاش می‌کند جایگاه چین را به‌عنوان یک میانجی و قدرت اثرگذار جهانی تثبیت کند.
با این حال، هرچند هر دو رهبر با تشریفات کامل و استقبال رسمی روبه‌رو شدند، سفر پوتین با نمایش آشکارتری از نزدیکی و دوستی میان او و شی همراه بود. پوتین و شی بیانیه‌ای مشترک امضا کردند؛ اقدامی دیپلماتیک که در سفرهای رسمی رهبر روسیه به چین به یک روال معمول تبدیل شده، اما در دیدار ترامپ رخ نداد. در این بیانیه، دو طرف بار دیگر بر روابط نزدیک خود و تمایل به ایجاد «نظم جهانی چندقطبی» تأکید کردند. انتقاد مشترک از سلطه آمریکا شامل محکوم کردن طرح ترامپ برای ساخت یک سامانه دفاع موشکی چندمیلیارد دلاری به نام «گنبد طلایی» از سوی شی و پوتین نیز بود. 
طرفین همچنین اعلام کردند که پروژه گنبد طلایی آمریکا «تهدیدی آشکار برای ثبات راهبردی» محسوب می‌شود. به گفته آنها، این طرح‌ها به‌طور کامل اصل کلیدی حفظ ثبات راهبردی را نادیده می‌گیرند؛ اصلی که بر «وابستگی ناگسستنی میان سلاح‌های تهاجمی و دفاعی راهبردی» تأکید دارد.
به گزارش سی‌ان‌ان، رهبر چین همچنین به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران اشاره کرد و گفت «پایان زودهنگام» آن به کاهش اختلال در تأمین انرژی، زنجیره‌های تأمین و تجارت کمک خواهد کرد. او افزود: «برقراری یک آتش‌بس جامع نباید به تأخیر بیفتد و ادامه مذاکرات از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.» پوتین نیز تأکید کرد که روسیه «در بحبوحه بحران خاورمیانه همچنان تأمین‌کننده قابل اعتماد منابع است، در حالی که چین مصرف‌کننده مسئول این منابع محسوب می‌شود.»
این بیانیه همچنین مملو از ادبیاتی درباره چشم‌اندازی از نظم جهانی پساآمریکایی بود که وعده برابری بیشتر کشورها و «احترام متقابل» را می‌دهد. در ادامه پوتین تصویری از این نظم را ارائه داد. او در گفت‌وگو با یک مهندس چینی که اولین بار در سفرش به چین در سال ۲۰۰۰ با او آشنا شده بود؛ گفت: «ما آماده همکاری با همه شرکا در سراسر جهان هستیم، از جمله ایالات متحده. امروز این موضوع را با رئیس‌جمهوری شی نیز مطرح کردیم.» این اظهارنظر نشان می‌دهد که او جهانی را تصور می‌کند که در آن واشنگتن، پکن و مسکو به‌عنوان قدرت‌های بزرگ و برابر، جهان را میان خود مدیریت می‌کنند؛ نه نظمی که در آن ایالات متحده بر دیگران سلطه دارد.
در همین رابطه نیویورک تایمز نوشت ژانگ شین، استاد مرکز مطالعات روسیه در دانشگاه نرمال شرق چین گفت: «تعاملات اخیر میان سه قدرت بزرگ در واقع این احتمال را مطرح کرده که همکاری میان چین و روسیه می‌تواند فضای جدیدی برای مشارکت ایالات متحده ایجاد کند.» 
دوستی در سایه وابستگی
در پس همبستگی روسیه و چین رابطه‌ای نابرابر وجود دارد. اقتصاد روسیه در حال تضعیف است و تحریم‌ها، وابستگی مسکو به پکن را افزایش داده‌اند. قدرت اقتصادی و سیاسی چین در عرصه جهانی همچنان در حال افزایش است.
به گزارش واشنگتن پست، روسیه به‌شدت به درآمد حاصل از فروش انرژی به چین و نیز به تأمین قطعات صنعتی از سوی چین وابسته است؛ وابستگی‌ای که برای ادامه جنگ علیه اوکراین ضروری تلقی می‌شود. در همین رابطه الکساندر گابویف، مدیر مرکز اوراسیا-روسیه در اندیشکده کارنگی، گفت: «چین تنها کشوری است که می‌تواند تحریم‌ها علیه روسیه را نادیده بگیرد، چون خودش از طریق عرضه عناصر خاکی کمیاب و آهن‌رباها اهرم فشار علیه آمریکا دارد.» او افزود: «شی در این رابطه و به‌طور کلی در موقعیت بسیار قدرتمندی قرار دارد.»
بر اساس داده‌های گمرکی چین، صادرات نفت روسیه به چین در سه‌ماهه اول سال ۲۰۲۶، ۳۱ درصد افزایش یافته و روسیه اکنون یکی از بزرگ‌ترین تأمین‌کنندگان گاز چین است.
به گزارش رویترز، کرملین امیدوار است چین را متقاعد کند تا بالاخره با پیشنهاد دیرینه روسیه برای ساخت خط لوله «قدرت سیبری ۲» موافقت کند؛ خط لوله‌ای که سالانه ۵۰ میلیارد مترمکعب گاز به چین منتقل می‌کند و بخشی از تلاش روسیه برای جایگزینی بازار عظیم گاز اروپا است که در اثر تحریم‌های جنگ اوکراین از دست داده است. اما پکن نگران است که این پروژه باعث وابستگی بیش از حد چین به یک کشور برای تأمین انرژی شود. این طرح به دلیل اختلاف بر سر جزئیات کلیدی، از جمله قیمت گاز، متوقف مانده است. با این حال، تجارت و سرمایه‌گذاری دوجانبه در صدر دستور کار پوتین در این سفر قرار داشت. او که همراه با مدیران صنعتی روسیه به چین سفر کرده بود، بیش از ۴۰ سند را با همتایان چینی خود امضا کرد. با وجود این، هیچ توافقی درباره خط لوله پیشنهادی به دست نیامد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، گفت: «هنوز برخی جزئیات باید حل‌وفصل شود.»  

صفحات
آرشیو تاریخی
شماره نه هزار و سی و یک
 - شماره نه هزار و سی و یک - ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵