معاون دفتر مدیریت بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت:
۵۰ درصد جمعیت بزرگسال درگیر دیابت یا فشار خون هستند
محدثه جعفری
گروه اجتماعی
سالانه 18 میلیون نفر در جهان دچار مرگ زودرس بر اثر بیماریهای غیرواگیر میشوند؛ بیماریهایی که مشکلات بسیاری برای سلامت مردم ایجاد کردهاند و جزو اولویتهای وزارت بهداشت برای پیشگیری و درمان قرار دارند. از جمله مهمترین بیماریهای غیرواگیر که میتوانند زمینهساز بیماری دیگر شوند، دیابت و پرفشاری خون هستند. بر اساس آمارهای وزارت بهداشت، بیش از 14 درصد جمعیت بالای 25 سال کشور مبتلا به دیابت هستند.
اما این آمار در مبتلایان به پرفشاری خون بیشتر است، چون 32 درصد جمعیت بالای 18 سال، فشار خون 140 روی 90 یا بالاتر دارند. در مجموع، بیش از 50 درصد جمعیت بزرگسال ایرانی درگیر یکی از این دو بیماری هستند. البته با وجود آمار بالای ابتلا به این دو بیماری، سهچهارم مبتلایان در کشور از بیماریشان آگاهی دارند اما به گفته کارشناسان، افراد زمانی متوجه بیماری میشوند که تقریباً تمام دستگاههای بدن گرفتار شده است. با این اوصاف، باید زنگ خطر آگاهیبخشی در جامعه روشن شود، بویژه این روزها که در هفته سلامت قرار داریم.
دیابت و پرفشاری خون بهعنوان بیماریهای غیرواگیر مزمن، درمان قطعی ندارند، اما میتوان با تغییر سبک زندگی جلوی ابتلا به این بیماریها را گرفت. دکتر علیرضا مهدوی، معاون دفتر مدیریت بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت و مدیر برنامه کشوری دیابت با بیان این موضوع به «ایران» میگوید:«دیابت و فشار خون دو بیماری شایع در کشور هستند، چون تغییر سبک زندگی در چند دهه اخیر باعث شده شاهد افزایش ابتلا به این دو بیماری باشیم. این بیماریها میتوانند زمینهساز سایر بیماریهای غیرواگیر دیگر مثل مشکلات قلبی، مغزی، کلیوی، بینایی و... شوند، بهطوری که اولین علت مرگومیر در همه جوامع، مربوط به سکتههای قلبی و مغزی است که مستقیم با پرفشاری خون ارتباط دارد.»
او با بیان اینکه هر چند سال یکبار برنامهای ملی برای دیابت و پرفشاری خون از طرف وزارت بهداشت برای پایش سلامتی مردم و آگاهیرسانی برگزار میشود، توضیح میدهد:«سال 1398 و 1402 برنامه ملی بسیج فشار خون و دیابت در کشور اجرا شد تا مردم را نسبت به این بیماریهای غیرواگیر اما پرخطر، حساس کنیم؛ چون حدود 20 سال است که برنامههای پرفشاری خون و دیابت در نظام سلامت کشور ادغام شده است؛ یعنی غربالگری، بیماریابی، مراقبت و پیگیریهای این دو بیماری در سیستم بهداشتی و نظام مراقبت اولیه پزشکی در سطح یک، برای مردم انجام میشود. اما پویشهایی که برگزار میکنیم، نشانگر تعداد بیماران مبتلا در کشور نیست، چون بستگی دارد پویش با چه وسعتی در کشور اجرا شود و مردم برای شرکت در آن چقدر استقبال نشان دهند. علاوه بر این، با یک بار فشار خون گرفتن، نمیتوان تشخیص پرفشاری خون بدهیم. این برنامهها جاری هستند و هر 5 سال یکبار پیمایشی به نام STEPs در سطح کشور انجام میشود که بر اساس آن، عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر و خود بیماریها را بررسی میکنیم و تاکنون هشت دوره در کشور اجرا شده است. قرار بود امسال نهمین دوره STEPs را برگزار کنیم که به علت شرایط جنگی فعلاً به تعویق افتاده است.»
معاون دفتر مدیریت بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت در مورد آمار مبتلایان به دیابت در کشور میگوید:«طبق آخرین مطالعات، بیش از 14 درصد جمعیت بالای 25 سال کشور مبتلا به دیابت هستند؛ یعنی حدود هفتونیم میلیون ایرانی دیابت دارند. البته هر دو گروه دیابتیها و پرفشاری خون، لبه مرزی هم دارند، یعنی افرادی که پیشدیابت یا پیشفشار خون دارند؛ جمعیت این گروه، از تعداد مبتلایان بیشتر است. با این اوصاف، اگر به سمت پیشگیری حرکت نکنیم، آنها بیماران آینده کشور خواهند بود. بر اساس آمارهای وزارتخانه، چیزی حدود 17 درصد جمعیت بالای 25 سال در شرایط پیشدیابت قرار دارند. این آمار در افراد مبتلا به پرفشاری خون بیشتر است. یعنی 32 درصد جمعیت بالای 18 سال فشار خون 140 روی 90 یا بالاتر دارند و از این جمعیت گروه بزرگی مبتلا به بیماری پرفشاری خون هستند و باید دارو مصرف کنند. فشار خون و دیابت، رابطه نزدیکی با هم دارند و همیشه با هم دیده میشوند. ناگفته نماند، عامل اصلی افزایش ابتلا به این دو گروه بیماری چاقی است.» به گفته او، تقریباً 60 درصد افراد در جمعیت بالای 18 سال کشور دچار اضافه وزن یا چاقی هستند. کمتحرکی، چاقی، اضافه وزن و تغذیه نامناسب از جمله عوامل اصلی ابتلا به این دو بیماری غیرواگیر است و مداخله روی این بیماریها با اصلاح شیوه زندگی بسیار اثربخش خواهد بود.
بیماران، تحت مراقبت بهورزان هستند
دکتر مهدوی با بیان برنامههای وزارت بهداشت در مورد این دو بیماری مهم و پرخطر توضیح میدهد:«حدود 10 سال است که غربالگری دیابت و فشار خون را از طریق تعیین خطر حوادث قلبی و عروقی انجام دادهایم. یعنی پیشبینی میکنیم یک نفر چقدر احتمال دارد دچار حادثه قلبی و عروقی کشنده یا غیرکشنده شود. این موضوع با یک آزمایش کلسترول و اندازهگیری فشار خون در جمعیت بالای 30 سال و افرادی که سیگار میکشند بررسی میشود و بر اساس میزان خطر، مداخلاتی را انجام میدهیم. با این اقدام، افرادی که دیابت یا پرفشاری خون دارند، شناسایی میشوند. بعد از چندبار بررسی و قطعی شدن بیماری، مراقبت شروع میشود. این افراد با مراجعه به پایگاههای سلامت در شهرها و خانههای بهداشتی در روستاها، ماهانه تحت نظر بهورزان قرار میگیرند. هر سه ماه یکبارهم پزشک مرکز آنها را ویزیت میکند و آموزشهای لازم در مورد بیماری به آنها ارائه میشود، همچنین پایبندی به درمان در این بیماران مورد بررسی قرار میگیرد.»
دکتر مهدوی میگوید:«بهورزان در مورد عوارض دارویی پرسشهایی را مطرح میکنند. اینکه بیماری باعث ایجاد مشکلات دیگری برای آنها شده است یا نه. در نهایت هر سال بیماران از نظر عوارض و میزان آن بررسی شده و اگر به متخصص نیاز داشته باشد، به سطح دو ارجاع داده میشوند. البته اگر افرادِ مبتلا به دیابت و پرفشاری خون دچار چاقی و اضافه وزن باشند، به مشاور تغذیه معرفی میشوند. افرادی که تازه متوجه بیماریشان شدهاند، شاید با مقاومت در پذیرش بیماری روبهرو باشند، به همین دلیل برای آنها مشاورههای سلامت روان را هم در نظر گرفتهایم. برای اینکه افراد با بیماری خود کنار بیایند، تصورات اشتباه آنها در این بیماریها اصلاح شود و به پیگیری درمان خود پایبند باشند، خدمات مشاورهای و روانشناسی هم دریافت میکنند.»
مدیر برنامه کشوری دیابت با اشاره به برنامه هفتم توسعه برای کنترل بار بیماریهای غیرواگیر میگوید: «در بند چ ماده 73 برای پیشگیری به بیمهها اجازه دادند که بخشی از بودجه خود را بهعنوان مشوق در اختیار مردم قرار بدهند تا افراد با راهکارهای موجود به سمت سلامتی قدم بردارند مثلاً در مورد افرادی که پیش دیابت دارند یا حتی به تازگی مبتلا شدهاند، اگر پنج تا هفت درصد وزن بدنشان را کاهش بدهند، در بسیاری از موارد شرایط بیماریشان طبیعی میشود، یعنی میتوانند به حالت عادی برگردند. افرادی که مبتلا به پرفشاری خون هستند، هم با کاهش وزن به فشار خون نرمال میرسند. البته افرادی که تصمیم به کاهش وزن دارند به تازگی داروهایی برای آنها در بازار دارویی دنیا و البته ایران آمده است که میتوانند راحتتر برای اصلاح سبک زندگی و کاهش وزن گام بردارند. البته کم هزینهترین روش کاهش وزن فعالیت بدنی است، اما ورزش به تنهایی وزن را کاهش نمیدهد، تغذیه مناسب و رژیم غذایی در کنار فعالیت بدنی مؤثر خواهد بود.»
برش
سه چهارم مبتلایان ایرانی از بیماری خود آگاه هستند
دکتر مهدوی درباره وضعیت ایران در این دو بیماری نسبت به کشورهای منطقه توضیح میدهد: «دیابت و فشارخون بیماریهای کشورهای توسعهیافته هستند، یعنی در این کشورها بیشتر دیده میشود.
مهمترین دلیل هم تغییر شیوه زندگی است. اگر نگاهی به اطرافمان بیندازیم، این تغییر در زندگی همه ما مشهود است. پیادهرویها کاهش پیدا کرده، تقریباً همه ماشین دارند، جنب و جوشها کم شده چون همه گوشی به دست شدهاند، عواملی که حتی در کودکان هم تأثیر زیادی گذاشته است. در حال حاضر چاقی در کودکان و نوجوانان به سرعت در حال افزایش است و متأسفانه در این گروه سنی هم شاهد افزایش ابتلا به دیابت نوع دو هستیم.
با این اوصاف در مقایسه با کشورهای اطراف، وضعیت بدتری نداریم چون در کشورهای عربی دیابت عمدتاً شیوع بالاتری دارد. در منطقه مدیترانه شرقی ایران وضعیت بهتری نسبت به کشورهای دیگر دارد، بویژه در شناسایی و کنترل بیماری. مثلاً در کل منطقه مدیترانه شرقی، بالای 50 درصد افراد دیابتی از بیماری خود بیاطلاع هستند. در ایران سه چهارم مبتلایان از بیماری که دارند، آگاه هستند.» معاون دفتر مدیریت بیماریهای غیر واگیر وزارت بهداشت با اشاره به برنامههای این وزارتخانه برای هفته ملی سلامت در این دو گروه بیماری میگوید: «امسال هفته سلامت از 25 تا 31 اردیبهشت ماه برگزار میشود که مصادف شده با روزجهانی فشار خون که در 27 اردیبهشت ماه بود.
به همین دلیل برنامههای مختلفی از طرف دانشگاههای علوم پزشکی برای این هفته در نظر گرفته شده است. البته چون هفته سلامت مصادف شده با روزجهانی فشارخون مسلماً روی بحث بیماری پرفشارخون مانورهای بیشتری داده خواهد شد.»
