اقتصاد دیجیتال ایران در سال‌های اخیر به یکی از بخش‌های مؤثر در اشتغال، خدمات، فروش، آموزش، تبلیغات، پرداخت و ارتباطات تبدیل شده است. به همین دلیل، هرگونه اختلال گسترده در زیرساخت‌های ارتباطی، دیگر صرفاً یک مسأله فنی تلقی نمی‌شود و می‌تواند آثار اقتصادی، عملیاتی و حتی معیشتی بر جای بگذارد.
گزارش تازه انجمن بلاکچین ایران درباره آثار قطعی، اختلال، کاهش پهنای باند و دسترسی محدود بر کسب‌وکارها نیز از همین زاویه قابل توجه است؛ گزارشی که هرچند ماهیت صنفی دارد، اما حاوی نکاتی است که می‌تواند در تصمیم‌سازی برای تقویت تاب‌آوری اقتصاد دیجیتال مورد استفاده قرار گیرد.
براساس این گزارش، اختلال‌های ارتباطی از اسفند ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵، اقتصاد دیجیتال را به مرحله‌ای رسانده که بخشی از آثار آن در عملکرد روزمره کسب‌وکارها دیده شده است. در این گزارش از حدود ۷۰ روز اختلال گسترده و بی‌ثباتی ارتباطی و بیش از ۱۶۵۰ ساعت محدودیت و ناپایداری سخن گفته شده است.  همچنین برآوردهای گردآوری‌شده در این گزارش نشان می‌دهد خسارت مستقیم و غیرمستقیم روزانه به اقتصاد دیجیتال بین ۳ تا ۸ هزار میلیارد تومان بوده و مجموع خسارت طی حدود ۶۰ روز در بازه‌ای بین ۳۰۰ تا ۷۰۰ هزار میلیارد تومان تخمین زده شده است؛ هرچند این ارقام، برآوردهای صنفی و رسانه‌ای است و برای تبدیل شدن به مرجع قطعی، نیازمند جمع‌بندی رسمی و جامع‌تر خواهد بود.

سه مرحله یک فشار انباشته
یکی از نکات مهم گزارش، تقسیم‌بندی بحران به سه مرحله است. مرحله اول، «فرسایش مزمن» پیش از جنگ ۱۲ روزه است؛ دوره‌ای که با کندی، فیلترینگ، اختلال‌های مقطعی و افزایش هزینه‌های عملیاتی همراه بود. مرحله دوم، «شوک جنگ ۱۲ روزه» است که در آن بسیاری از کانال‌های فروش، پشتیبانی و ارتباط با مشتری دچار اختلال شدند. مرحله سوم نیز، دوره پسابحران از اسفند ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵ است که در آن، به روایت گزارش، بخشی از کسب‌وکارها با بحران بقا روبه‌رو شدند.
اهمیت این تقسیم‌بندی در آن است که نشان می‌دهد مسأله امروز، نتیجه یک رخداد مقطعی نیست، بلکه حاصل انباشت محدودیت‌ها و بی‌ثباتی‌های چندلایه است. در چنین شرایطی، بسیاری از بنگاه‌ها دیگر درباره توسعه بازار یا رشد محصول صحبت نمی‌کنند، بلکه تمرکز اصلی آنها بر حفظ حداقل ظرفیت عملیاتی و جلوگیری از توقف فعالیت است.

افت فروش تا ۷۰ درصد
گزارش انجمن بلاکچین تأکید می‌کند که یکی از فوری‌ترین آثار اختلال اینترنت، کاهش درآمد و افت فروش کسب‌وکارهای وابسته به بسترهای دیجیتال بوده است. براساس روایت‌های صنفی مورد استناد، افت فروش برخی کسب‌وکارهای دیجیتال به بیش از 70 درصد رسیده است. همچنین افت فروش آنلاین بین 40 تا 70 درصد، افت بازده تبلیغات دیجیتال بین 50 تا 80 درصد و کاهش تعامل کاربران بین 40 تا 60 درصد برآورد شده است. افت جذب مشتری جدید نیز بیش از 80 درصد و کاهش تراکنش در برخی پلتفرم‌ها بین 30 تا 70 درصد ذکر شده است. 
در این میان، گزارش به یک نکته مهم اشاره می‌کند: بسیاری از کسب‌وکارها طی سال‌های گذشته برای ساخت جامعه مخاطب، سئو، برندینگ، تبلیغات و اعتمادسازی سرمایه‌گذاری کرده بودند. اختلال‌های اخیر باعث شده بخشی از این سرمایه‌گذاری‌های چندساله، کارآیی خود را از دست بدهد.

فشار اصلی بر کسب‌وکارهای کوچک و متوسط
یکی از نکات مهم گزارش، تفاوت اثر بحران بر بنگاه‌هاست. کسب‌وکارهای کوچک و نوپا به دلیل سرمایه در گردش محدود، وابستگی بیشتر به فروش روزانه و نداشتن مسیرهای جایگزین، بیش از دیگران آسیب دیده‌اند. گزارش در بخش اثر بر مردم و مشاغل خرد تصریح می‌کند که فروش مشاغل خانگی کاهش شدید داشته، فعالیت فریلنسرها مختل شده، فعالیت کسب‌وکارهای اینستاگرامی افت کرده و دسترسی به مشتری ناپایدار شده است. این بخش از گزارش، اقتصاد دیجیتال را نه صرفاً حوزه‌ای فناورانه، بلکه بخشی از معیشت روزمره مردم معرفی می‌کند.
 
اشتغال، سرمایه‌گذاری و اعتماد
اقتصاد دیجیتال در سال‌های اخیر یکی از مهم‌ترین حوزه‌های اشتغال برای نیروهای جوان، متخصص و تحصیل‌کرده بوده است. گزارش انجمن بلاکچین تصریح می‌کند که بخشی از شرکت‌ها بویژه در ماه‌های اخیر، جذب نیرو را متوقف کرده‌اند و بخشی نیز به تعدیل یا کاهش همکاری‌های پروژه‌ای روی آورده‌اند. این روند، علاوه بر اثر مستقیم بر بازار کار، می‌تواند فرسودگی روانی و کاهش انگیزه حرفه‌ای را نیز در میان نیروی انسانی تشدید کند.
در کنار اشتغال، فضای سرمایه‌گذاری نیز از این وضعیت بی‌تأثیر نمانده است. گزارش می‌گوید در ماه‌های اخیر، بسیاری از پروژه‌های توسعه‌ای متوقف شده‌اند، سرمایه‌گذاران محتاط‌ تر شده‌اند و برخی شرکت‌ها به جای توسعه، ناچار شده‌اند تنها بر بقا تمرکز کنند. در چنین فضایی، قابلیت پیش‌بینی کاهش می‌یابد و این موضوع مستقیماً بر تصمیم برای سرمایه‌گذاری، توسعه محصول و افزایش مقیاس اثر می‌گذارد. یکی دیگر از مهم‌ترین بخش‌های گزارش، موضوع «فرسایش اعتماد» است. در اینجا بحث فقط اعتماد کاربران نیست؛ بلکه اعتماد سرمایه‌گذار به آینده بازار و اعتماد نیروی انسانی به امکان ساخت آینده حرفه‌ای در کشور نیز مطرح است. گزارش تأکید می‌کند که این نوع خسارت، برخلاف افت فروش روزانه، به‌سادگی قابل سنجش نیست، اما در بلندمدت اثری عمیق‌تر بر جای می‌گذارد.

اینترنت محدود، راه‌حل کامل نیست
در بخش دیگری از این گزارش، تجربه «اینترنت محدود» یا «اینترنت پرو» با دسترسی‌های تفکیک‌شده بررسی شده است. جمع‌بندی گزارش این است که این مدل‌ها در عمل نتوانسته‌اند نیاز واقعی اکوسیستم را برآورده کنند. استدلال اصلی نیز این است که اقتصاد دیجیتال زمانی به‌صورت عادی کار می‌کند که هم کسب‌وکار، هم کاربر و هم زنجیره خدمات و زیرساخت، به دسترسی پایدار و عمومی متصل باشند. اگر بخشی از این زنجیره دسترسی داشته باشد و بخش دیگر نه، بازار به شرایط پایدار بازنمی‌گردد. البته در نگاه سیاستی می‌توان این نکته را هم افزود که در شرایط خاص، راه‌حل‌های موقت برای حفظ حداقل فعالیت برخی بخش‌ها قابل فهم است؛ اما در افق بلندمدت، آنچه به ثبات بازار کمک می‌کند، تقویت زیرساخت عمومی و کاهش نااطمینانی است.

فشار مضاعف بر حوزه رمزدارایی
از آنجا که این گزارش از سوی انجمن بلاکچین تهیه شده، بخشی از آن به اثر اختلال اینترنت بر این اکوسیستم اختصاص یافته است. در این بخش آمده که کاهش حجم معاملات محسوس بوده، اختلال در دسترسی کاربران گسترده گزارش شده، اختلال در احراز هویت رخ داده و فشار بر تیم‌های فنی شدید بوده است. همچنین وابستگی کاربران به ابزارهای ناامن افزایش یافته و ریسک سوءاستفاده و فیشینگ نیز بالا رفته است. در این حوزه، اینترنت صرفاً ابزار ارتباطی نیست؛ بلکه بستر مستقیم دسترسی به حساب، انجام معامله، احراز هویت، برداشت و واریز و مدیریت کیف پول است. به همین دلیل هر اختلالی می‌تواند آثار عملیاتی و امنیتی همزمان داشته باشد.

بــــرش

حفظ اقتصاد دیجیتال به نفع اقتصاد ملی است

جمع‌بندی گزارش انجمن بلاکچین این است که اقتصاد دیجیتال امروز به زیرساختی پایدار، قابل اتکا و قابل پیش‌بینی نیاز دارد. تجربه ماه‌های اخیر نشان داده که اینترنت محدود و تفکیک‌شده نمی‌تواند جایگزین اینترنت عمومی و پایدار شود، زیرا فعالیت اقتصادی در این بخش به دسترسی هم‌زمان کسب‌وکار، کاربر و سرویس‌های زیرساختی وابسته است. در عین حال، پیام اصلی این گزارش صرفاً بیان خسارت نیست. تأکید آن بر این است که با تقویت پایداری اینترنت، شفاف‌سازی در دسترسی‌ها، ایجاد مسیر روشن برای نیازهای عملیاتی کسب‌وکارها و گفت‌وگوی بیشتر با بخش خصوصی می‌توان از عمیق‌تر شدن فشارها جلوگیری کرد. اقتصاد دیجیتال اکنون بخشی از اشتغال، خدمات و معیشت کشور است و حفظ تاب‌آوری آن، نه فقط به نفع فعالان این حوزه، بلکه به نفع کل اقتصاد ملی خواهد بود.