محدثه جعفری
گروه اجتماعی

انتشار خبرهای نگران‌کننده درباره شیوع یک ویروس جدید در یک کشتی تفریحی و مرگ چند نفر از مسافران آن کشتی، بار دیگر اذهان عمومی را به سمت دوران همه‌گیری کووید ۱۹ و کرونا و قرنطینه‌ها سوق داده است.  شیوع مشکوک این ویروس، نگرانی‎هایی را در سطح جهان و ایران ایجاد کرده که آیا باید منتظر همه‎گیری دیگری باشیم؟
نکته امیدوارکننده این است که هانتاویروس در حال حاضر یک پاندمی جهانی نیست چون وضعیت اضطراری از طرف سازمان جهانی بهداشت «WHO» هنوز اعلام نشده است. این بیماری از خانواده ویروس‎هایی است که عمدتاً از طریق تماس با ادرار، فضولات یا بزاق جوندگان آلوده منتشر می‌شوند و می‎تواند باعث مشکلات شدید ریوی و کلیوی شود. موارد ابتلا به این بیماری کم است اما بعضی گونه‎هایش مرگ‌ومیر بالایی دارند. مواردی از ابتلا به این بیماری در بعضی کشورهای آسیا، اروپا و قاره آمریکا گزارش شده است، البته تاکنون در ایران هیچ گزارشی از وجود این بیماری نداشته‌ایم، اما مانند همه نقاط جهان، هرجا جوندگان حضور دارند، امکان شکل‌گیری چرخه انتقال بیماری هم وجود دارد، به همین دلیل مردم و نظام سلامت باید هوشیار باشند.
دکتر قباد مرادی اپیدمیولوژیست و رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با بیان اینکه هانتاویروس بیماری جدیدی نیست به میزان مرگ‌ومیر ناشی از ابتلای انسانی به این ویروس اشاره می‎کند و به «ایران» می‎گوید: «هانتاویروس از دسته خانواده «هانتاویریده» به شمار می‌رود. در گذشته هم شاهد ابتلای انسانی در این ویروس بودیم به طوری که از 10هزار تا بیش از 100هزار نفر در سطح جهان طی هر سال به این ویروس مبتلا می‌شوند که بیشترین ابتلا در قاره‌های آسیا و اروپاست. به همین دلیل این ویروس، بیماری جدیدی محسوب نمی‎شود. آمارها نشان می‌دهد میزان مرگ‌ومیر ناشی از ابتلای انسانی به این ویروس در حالت معمول بین 1 تا 15 درصد در آسیا و اروپا بوده و در قاره آمریکا تا 50 درصد هم گزارش شده است. انتقال اولیه از جوندگان به‌ویژه موش‌ها انجام می‎شود و اگر انسان با مدفوع، ادرار، فضولات و بزاق این موش‎ها یا مابقی جوندگانی که این نوع ویروس در بدنشان وجود دارد تماس پیدا کند، به این بیماری آلوده می‌شود، البته انتقال از طریق گزش به‌ندرت اتفاق می‎افتد.»

ابتلای قطعی پنج مسافر کشتی کروز به هانتاویروس
 او با اشاره به اینکه انتقال انسان به انسان در این نوع ویروس به‌ندرت رخ می‎دهد، می‎گوید: «این بیماری علائم مختلفی دارد که در نوع شدید می‎تواند مشکلات ریوی و کلیوی در مبتلایان ایجاد کند. تب ناگهانی، درد عضلانی شدید، تهوع و استفراغ، تنگی نفس شدید در مراحل پیشرفته می‎تواند منجر به مرگ مبتلایان شود. این بیماری این روزها دوباره در صدر اخبار قرار گرفته است. چون به تازگی در کشتی تفریحی که حدود 150 نفر مسافر دارد، 8 نفر دچار علائمی از بیماری شده‌اند و با بررسی انجام شده 5 نفر به طور قطع به هانتاویروس مبتلا هستند و سه نفر دیگر در وضعیت مشکوک قرار دارند. این افراد، مسافرانی هستند که با یک کشتی کروز از کشور آرژانتین روی اقیانوس اطلس سفر می‌کردند؛ البته سه نفر از این افراد جان خود را از دست داده‌اند و یک نفر در بخش مراقبت‌های ویژه بستری است.»

هیچ ایرانی در کشتی کروز نیست
رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت با بیان اینکه بروز غیرمعمول این بیماری در کشتی کروز موجب توجه به این بیماری و رصد آن برای بررسی تغییرات احتمالی شده است، توضیح می‎دهد: «با اینکه سرایت انسان به انسان در این بیماری به ندرت رخ می‎دهد، اما یک گونه این ویروس سرایت انسان به انسان هم دارد که این انتقال با تماس نزدیک و طولانی‌مدت مرتبط است. به همین دلیل این روزها سازمان جهانی بهداشت و کشورهای عضو توجه خاصی به این کشتی و مسافرانش که از 28 ملیت مختلف هستند، دارد. البته با بررسی انجام شده هیچ ایرانی در این کشتی نیست. مدیرکل سازمان جهانی بهداشت اعتقاد دارد، اگرچه این یک رویداد جهانی است اما این سازمان، سطح خطر این ویروس‌ را برای سلامت عمومی هنوز پایین ارزیابی می‌کند. هنوز دلیلی وجود ندارد که بگوییم این ویروس می‎تواند پاندمی دیگری ایجاد کند. ما هم در وزارت بهداشت این وقایع و گزارش‌های بین‌المللی را رصد می‌کنیم و در داخل کشور نیز برای هر حادثه مشکوک و بیماری‌ واگیرداری آمادگی داریم، اما اگر خطر را مشاهده کنیم به اطلاع عموم مردم می‎رسانیم.»

هانتاویروس قدرت سرایت‌پذیری بالایی ندارد
دکتر محمدرضا صالحی رئیس مرکز تحقیقات مقاومت میکروبی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره احتمال انتقال این ویروس به «ایران» می‎گوید: «هانتاویروس، گروهی از ویروس‎هاست که به شکل‎های بالینی مختلفی وجود دارد. این ویروس بیشتر در جوندگان به‌ویژه موش‎ها دیده می‎شود و می‎تواند عفونت‎های مختلفی را در آنها ایجاد کند. نکته مهم این است که بیشتر از ادرار موش و جوندگان سرایت می‎کند. زمانی که ادرار این حیوانات روی سطوح می‎ماند و خشک می‎شود، گردوغباری رویش را می‎گیرد، با برخاستن این خاک در هوا، می‎تواند به ناحیه تنفسی انسان منتقل شود. این جوندگان معمولاً در قسمت تحتانی کشتی‎ها، انبار کاه یا در انبارهای مواد غذایی که در تاریکی نگهداری ‎می‎شوند، نفوذ می‎کنند.»
این متخصص بیماری‎های عفونی و گرمسیری با بیان اینکه هانتاویروس شایع در خاورمیانه نیست و بیشتر در شرق و جنوب شرق آسیا، بعضی کشورهای آفریقایی، کشورهای آمریکای لاتین و بخش‎هایی از دریای مدیترانه دیده می‎شود، توضیح می‎دهد: «نکته مهمی که این ویروس را نسبت به دیگر ویروس‎ها متمایز می‎کند، این است که ویروس شایعی در انتقال انسان به انسان محسوب نمی‎شود و به طور کلی قدرت واگیر بالایی هم ندارد. به همین دلیل انتظار اینکه اپیدمی قابل توجهی برای کشورها به‌ویژه ایران ایجاد کند در این ویروس وجود ندارد.»
دکتر صالحی در مورد طغیان جدید این ویروس در کشتی کروز هلندی می‎گوید: «با توجه به اینکه مسافران یک کشتی به این ویروس مبتلا شدند، به نظر می‎رسد از موش‎هایی که در کشتی ساکن بودند، هانتاویروس به افراد منتقل شده و چندنفر را هم به کام مرگ کشانده است. البته این ویروس جدید نیست و در گذشته هم وجود داشته است اما شیوع بالایی ندارد چون موارد ابتلا به شکل «تک‌گیر» است و قدرت اپیدمی را ندارد. علت اینکه در کشتی تفریحی تعدادی از افراد مبتلا شده‌اند هم می‎تواند همان ارتباط با موش‎ها باشد.»
او با بیان اینکه ویروس هانتا واکسن ندارد، به روش‎های درمان آن اشاره می‎کند و می‎گوید: «برای این ویروس درمان ضدویروسی مشخصی وجود ندارد به همین دلیل می‎تواند در موارد شدید مرگ‌آور باشد. بستری شدن در بیمارستان و گاهی در بخش مراقبت‌های ویژه، پایش مداوم فشار خون، اکسیژن خون و عملکرد کلیه‌ها، اکسیژن تراپی و در موارد شدید درمان با ونتیلاتور «دستگاه تنفس مصنوعی» و تزریق مایعات و تنظیم تعادل آب، روش‌های درمانی برای افرادی است که به مشکلات ریوی هانتاویروس دچار شده‌اند. 
همچنین کنترل فشار خون و دیالیز موقت در صورت نیاز به منظور حمایت از کلیه، جزو روش‌های درمانی مبتلایان برای درگیری کلیه‌ها در این بیماری است. تنها راه پیشگیری هم اجتناب تماس با ادرار جوندگان است. مثلاً افرادی که انبارها را تمیز می‎کنند و احتمال می‎دهند در آن مکان ممکن است موش یا جوندگان وجود داشته باشد، باید از ماسک استفاده کنند و شست‌وشوی دست را جدی بگیرند.»

راه‌های انتقال
معمولاً، این ویروس از طریق تماس با ادرار، بزاق و مدفوع آلوده جوندگان به انسان منتقل می‌شود. همچنین استنشاق ذرات معلق خشک‌شده این مواد آلوده از شایع‌ترین راه‌های انتقال ویروس است. تماس مستقیم و گازگرفتگی حیوانات از دیگر روش‌های انتقال ویروس به شمار می‌رود. این بیماری از انسان به انسان معمولاً منتقل نمی‌شود و برای پیشگیری انتقال ویروس در صورتی که جهشی در آن انجام نشود، نیازی به قرنطینه‌ کردن افراد نیست.

علائم ریوی و کلیوی
تب ناگهانی، درد عضلانی شدید، تهوع و استفراغ، تنگی نفس شدید و در مراحل پیشرفته مرگ را برای مبتلایان به همراه دارد. همچنین تب خون‌ریزی دهنده، مشکلات کلیوی، مشکلات گوارشی مثل خونریزی، اسهال، خونریزی از بینی و افت فشار خون از دیگر علائم هانتاویروس است.

روش‎های درمان
بستری شدن در بیمارستان و گاهی در بخش مراقبت‌های ویژه، پایش مداوم فشار خون، اکسیژن خون و عملکرد کلیه‌ها، اکسیژن‌تراپی و در موارد شدید درمان با ونتیلاتور و تزریق مایعات روش‌های درمانی سندروم ریوی هانتاویروس است. همچنین کنترل فشار خون و دیالیز موقت در صورت نیاز به منظور حمایت از کلیه جزو روش‌های درمانی سندروم کلیوی این ویروس به شمار می‌رود.

راه‎های پیشگیری
جلوگیری از تماس با فضولات پرندگان، ضدعفونی مکان‌های آلوده قبل از جارو کردن، استفاده از ماسک و دستکش در زمان نظافت، کنترل جمعیت جوندگان، پرهیز از لمس جوندگان زنده و مرده برای به حداقل رساندن خطر ابتلا، اجتناب از لمس محل زندگی جوندگان و باز گذاشتن در و پنجره خانه‌هایی که برای مدتی تخلیه بوده‌اند، می‎تواند جزو روش‌های پیشگیری از هانتاویروس باشد. این بیماری از انسان به انسان معمولاً منتقل نمی‌شود و برای پیشگیری انتقال ویروس اگر جهشی در آن نداشته باشیم، نیازی به قرنطینه‌ کردن افراد نیست.

چرا هانتاویروس در صدر اخبار قرار گرفت؟
این ویروس جدید نیست اما به تازگی در صدر خبرهای سلامت در دنیا قرار گرفته است چون یک مرد هلندی 70 ساله اولین قربانی بود که در 22 فروردین 1405پس از ابتلا به تب، سردرد و اسهال جزئی، بر اثر مشکلات تنفسی جان باخت و همسر 69 ساله او هم بیمار شد و در 6 اردیبهشت ماه پس از، از حال رفتن در فرودگاه در حین انتقال به هلند درگذشت. همچنین یک زن آلمانی هم روز 12 اردیبهشت، پس از اینکه پنج روز زودتر علائم در او ظاهر شده بود، جان باخت. نکته مشترک هر سه این بیماران، حضورشان در کشتی کروز اکتشافی متعلق به کشور هلند است که از آرژانتین به مقصد قطب جنوب در حال حرکت بود. حالا این ویروس به غیر از سه کشته‌ا‎ی که برجای گذاشته، یک نفر را هم راهی بخش مراقبت های ویژه کرده و چندین نفر هم مشکوک به ابتلا به این ویروس هستند.