پژوهش‌های تازه نشان می‌دهد استفاده بیش از حد از هوش مصنوعی، می‌تواند به‌تدریج عملکرد مغز انسان را در تحلیل و تصمیم‌گیری تضعیف کند. بر اساس مطالعه‌ای که در مجله «تکنولوژی، ذهن و رفتار» منتشر شده و مورد توجه مجله تایم نیز قرار گرفته، استفاده منفعلانه از چت‌بات‌ها ممکن است باعث شود افراد اعتماد کمتری به توانایی استدلال و قضاوت شخصی خود داشته باشند.
در این پژوهش، کاربران با وابستگی بیشتر به ابزارهای هوش مصنوعی، اذعان کردند که چت‌بات‌ها عملاً به جای آنها «فکر» می‌کنند. این افراد همچنین نسبت به ایده‌ها و تحلیل‌های خود اعتماد کمتری نشان دادند. در مقابل، شرکت‌کنندگانی که در تعامل با خروجی هوش مصنوعی فعال‌تر بودند، آن را ویرایش می‌کردند، زیر سؤال می‌بردند یا بخش‌هایی از آن را حذف می‌کردند، اعتماد به نفس و حس مالکیت بیشتری نسبت به نتیجه کار خود داشتند. «سارا بالدئو»، نویسنده این مطالعه و دانشجوی دکتری هوش مصنوعی و علوم اعصاب در دانشگاه میدلسکس، می‌گوید: تأثیر شناختی هوش مصنوعی، بیش از هر چیز به نحوه استفاده از آن بستگی دارد. به گفته او، بررسی فعالیت مغزی نشان می‌دهد بسته به شیوه تعامل افراد با این ابزارها، فعالیت ذهنی می‌تواند افزایش یا کاهش پیدا کند و این مسأله الزاماً به خود فناوری مربوط نیست.
نتایج این پژوهش با مطالعه دیگری از محققان MIT و دانشگاه کارنگی ملون نیز همخوانی دارد. در آن تحقیق که هنوز داوری علمی آن تکمیل نشده است، پژوهشگران به گروهی از شرکت‌کنندگان اجازه دادند برای حل مجموعه‌ای از معادلات از هوش مصنوعی کمک بگیرند. اما در میانه کار دسترسی آنها به این ابزار قطع شد و از آنها خواسته شد بدون کمک هوش مصنوعی ادامه دهند.
نتیجه جالب توجه بود؛ افرادی که بیشتر به چت‌بات‌ها وابسته بودند، پس از قطع دسترسی با افت قابل توجهی در توانایی استدلال و حتی کاهش انگیزه برای ادامه حل مسائل مواجه شدند.
در مجموع، هر دو پژوهش بر یک نکته مشترک تأکید دارند، آنچه اهمیت دارد خود هوش مصنوعی نیست، بلکه نحوه استفاده از آن است. اگر این فناوری صرفاً جایگزین تفکر انسان شود، ممکن است توانایی استدلال مستقل را تضعیف کند؛ اما اگر به عنوان ابزاری برای تکمیل و تقویت فکر انسان به کار گرفته شود، می‌تواند همچنان در خدمت رشد ذهن باقی بماند.