جنگ رمضان، آن هم پس از جنگ ۱۲‌روزه، فشار مضاعفی به بازار کار وارد کرد؛ فشاری که بنا بر اعلام رسمی، به از دست رفتن حدود ۲ میلیون شغل انجامیده است. در چنین شرایطی، دولت تلاش کرده با فعال‌سازی «سامانه کات» بخشی از فشار وارد بر بنگاه‌های آسیب‌دیده را کاهش دهد؛ سامانه‌ای که قرار است با پرداخت تسهیلات کوتاه‌مدت به کسب‌وکارها، مانع از گسترش موج تعدیل نیرو شود.
اشتغال در ماه‌های اخیر، بیش از هر چیز تحت تأثیر تبعات مستقیم و غیرمستقیم جنگ قرار گرفته است. پس از جنگ ۱۲‌روزه، بخشی از بنگاه‌های اقتصادی به دلیل تشنج‌های منطقه‌ای، اختلال در فعالیت و کاهش توان مالی ناچار به تعدیل نیرو شدند. با تداوم فشارها در جنگ رمضان، این وضعیت ابعاد بیشتری پیدا کرد.
در چنین فضایی، مسأله اصلی برای دولت تنها ایجاد شغل جدید نیست، بلکه حفظ اشتغال موجود و جلوگیری از فروپاشی بنگاه‌های آسیب‌پذیر است. از همین زاویه، سامانه «کات» حالا به یکی از ابزارهای حمایتی دولت برای مدیریت پیامدهای اشتغال در شرایط پساجنگ تبدیل شده است.
«کات» یا سامانه «کارآفرینی، اشتغال و تولید» از اواخر سال ۱۴۰۱ توسط وزارت اقتصاد راه‌اندازی شد تا فرآیند ثبت‌نام، بررسی، ارزیابی و تخصیص تسهیلات اشتغال و تولید را به صورت یکپارچه مدیریت کند. این سامانه از طریق اتصال به بانک‌ها و برخی وب‌سرویس‌های اطلاعاتی، تلاش دارد روند پرداخت تسهیلات را ساده‌تر، شفاف‌تر و سریع‌تر کند. 

تسهیلات برای حفظ شغل
نه پرداخت مستقیم به کارگران
 مشاور معاون وزیر اقتصاد در گفت‌وگو با «ایران» تأکید می‌کند که هدف اصلی این سامانه در شرایط فعلی، حفظ اشتغال موجود در بنگاه‌ها از طریق کمک به پرداخت حداقل دو ماه حقوق کارکنان است. 
به گفته غلامعلی رحیمی، تسهیلاتی که از طریق این سامانه پرداخت می‌شود، مستقیماً به کارکنان داده نمی‌شود، بلکه در اختیار صاحبان کسب‌وکار قرار می‌گیرد تا بتوانند هزینه‌های جاری و دستمزد نیروی کار خود را تأمین کنند.
این نکته، در عین حال یکی از ویژگی‌های اصلی طرح نیز به شمار می‌رود؛ زیرا سیاست‌گذار در اینجا به جای حمایت مستقیم از فرد بیکار شده، تلاش می‌کند از طریق تثبیت وضعیت بنگاه، جلوی بیکار شدن افراد بیشتری را بگیرد. به عبارت دیگر، منطق سامانه کات بر «حفظ اشتغال» استوار است، نه جبران مستقیم بیکاری. در شرایطی که بازار کار هنوز از تبعات دو جنگ اخیر خارج نشده و بنگاه‌های زیادی با بحران نقدینگی و کاهش تاب‌آوری مواجه‌اند، سامانه کات به یکی از مهم‌ترین ابزارهای دولت برای کنترل شوک اشتغال تبدیل شده است. این سامانه اگر بتواند به‌موقع و هدفمند عمل کند، می‌تواند برای بخشی از کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، فرصت تنفس ایجاد و از تعمیق بیکاری جلوگیری کند.
با این حال، سامانه کات را نباید به ‌عنوان راه‌حل کامل بحران اشتغال پس از جنگ تلقی کرد. «کات» بیش از آنکه ابزار جبران بیکاری باشد، ابزاری برای مهار موج بیکاری است. موفقیت آن نیز تا حد زیادی به این بستگی دارد که تسهیلات با چه سرعتی پرداخت شود، چه تعداد بنگاه را پوشش دهد و تا چه اندازه بتواند مانع از تعطیلی یا تعدیل نیروی بیشتر در ماه‌های پیش رو شود.
گفت‌و‌گوی «ایران» را با غلامعلی رحیمی، مشاور معاونت اقتصادی وزارت امور اقتصادی و دارایی درباره این سازوکار جدید دولت در پساجنگ بخوانید:

نام سامانه کات در چند وقت اخیر بسیار به گوش رسیده است. شما به عنوان مسئول این سامانه توضیح دهید که هدف از راه‌اندازی سامانه کات چه بوده است؟
سامانه «کارآفرینی، اشتغال و تولید» (کات) یک سامانه ملی برای مدیریت یکپارچه تسهیلات اشتغال و تولید است که توسط وزارت اقتصاد طراحی شده است. این سامانه فرآیندهای ثبت‌نام متقاضی، بررسی درخواست، ارزیابی، تخصیص اعتبار و رصد وضعیت پرداخت را در یک بستر متمرکز انجام می‌دهد و از طریق وب‌سرویس به دستگاه‌ها و بانک‌ها متصل است. هدفش افزایش شفافیت، ساده‌سازی روند اعطای تسهیلات و ارائه داشبوردهای مدیریتی برای پایش اعتبارات در سطح کشور و استان‌هاست. به ‌این ‌ترتیب، کات به دولت و دستگاه‌ها کمک می‌کند تا تخصیص منابع را بهتر مدیریت کرده و روند حمایت از اشتغال و تولید را به‌صورت دقیق و آنلاین رصد کنند.

سامانه کات از چه زمانی راه‌اندازی شده است؟
سامانه کات از اواخر سال 1401 راه‌اندازی شده و از طریق آن نسبت به مدیریت پرداخت تسهیلات به بنگاه‌های غیر دولتی اقدام شده است. در حال حاضر از بستر این سامانه برای مدیریت پرداخت تسهیلات سرمایه در گردش به بنگاه‌های آسیب‌دیده در جنگ اخیر استفاده می‌شود. بر اساس تحلیل آسیب‌های اقتصادی ناشی از جنگ، استان‌ها و رسته فعالیت‌های متأثرتر از شرایط اخیر شناسایی شده و در اولویت اعطای تسهیلات قرار داده شده‌اند. بر این اساس سعی شده است منابع موجود هدفمند به کسب‌وکارهای آسیب‌دیده از شرایط اخیر تخصیص یابد.

با توجه به نوع کارکرد سامانه که توضیحات آن را فرمودید، تا کنون عملکرد سامانه را چطور ارزیابی می‌کنید؟
از زمان اعلام آغاز ثبت‌نام بنگاه‌های اقتصادی 2 تا 50 نفر، تاکنون بیش از 50 هزار بنگاه به سامانه مراجعه کرده‌اند که در مراحل مختلف ثبت‌نام در سامانه هستند و نهایتاً به 10 بانک عامل معرفی می‌شوند. با شروع فرآیند ثبت‌نام و اعطای تسهیلات به بنگاه‌های یک‌نفره و بنگاه‌های بالاتر از 50 نفر طی روزهای آتی و استمرار ثبت‌نام بنگاه‌های 2 تا 50 نفره، پیش‌بینی می‌شود تعداد متقاضیان افزایش قابل‌توجهی داشته باشد.

با توجه به اینکه این سامانه در راستای اشتغالزایی نیز عمل می‌کند، چطور برای بحران‌های اشتغال پس از جنگ می‌تواند مؤثر واقع شود؟
سامانه کات می‌تواند در بحران‌های اشتغال پس از جنگ بسیار مؤثر باشد، چون فرآیند اعطای تسهیلات را سریع، شفاف و هدفمند می‌کند. با داشتن داده‌های دقیق، دولت می‌تواند اعتبارات را به مناطق و کسب‌وکارهای آسیب‌دیده هدایت کند و از هدررفت منابع جلوگیری شود. ضمن اینکه اتصال این سامانه به سامانه‌های 10 بانک کشور، وب‌سرویس‌های مهم کشور و..، فرآیند ثبت‌نام و بررسی متقاضیان را تسهیل کرده است.

 اگر بخواهید دقیق‌تر در مورد واجدان شرایط برای استفاده از مزایای سامانه کات توضیح دهید، چه کسانی می‌توانند به این سامانه مراجعه و ثبت‌نام کنند؟
بر اساس تحلیل اثرات اقتصادی جنگ تحمیلی سوم روی کسب‌وکارها مبتنی بر داده‌های سامانه‌های مختلف، رسته‌های فعالیت و استان‌هایی که دارای بیشترین آسیب بوده‌اند، شناسایی شده است. لذا سعی شده است مشمولین دریافت تسهیلات بر اساس این اولویت‌ها تعیین شوند. بر این اساس، کسب‌وکارهایی که دارای کد کارگاه تأمین اجتماعی بوده‌اند می‌توانند به سامانه کات مراجعه و ثبت‌نام کنند. برای کسب‌وکارهای زیر 60 نفر، حداکثر به تعداد شاغلین و برای کسب‌وکارهای 60 نفر و بالاتر، به تعداد 50 نفر به اضافه 15 درصد کل شاغلان امکان اخذ تسهیلات وجود دارد. مبنای تعداد نفرات هر کسب‌وکار، فهرست بیمه تأمین اجتماعی بنگاه‌ها در دی‌ماه 1404 است. فراخوان ثبت‌نام کسب‌وکارهای بالای 50 نفر در روزهای آینده اطلاع‌رسانی و آغاز خواهد شد. مبلغ تسهیلات به ازای هر فرد شاغل 440 میلیون ریال است که این تسهیلات به منظور کمک به پرداخت حقوق حداقل 2 ماه بنگاه پرداخت می‌شود. دوره بازپرداخت تسهیلات نیز 6 ماهه است.

از ابتدای جنگ تحمیلی سوم تا کنون چه میزان ثبت‌نام در این سامانه به ثبت رسیده است؟ بیشترین درخواست در کدام بخش‌ها بوده است؟ (توسعه کسب‌وکار یا کارآفرینی) آیا این سامانه برای افرادی که در دوران جنگ شغل خود را از دست داده‌اند نیز امکاناتی دارد؟
تاکنون بیش از 10 هزار کسب‌وکار 2 تا 50 نفره به بانک‌های عامل معرفی شده‌اند. عمده متقاضیان از استان‌های تهران، اصفهان و خراسان رضوی بوده‌اند. با آنکه رسته فعالیت بنگاه‌ها در زمینه‌های مختلفی از قبیل حوزه آموزش، فناوری اطلاعات، بازرگانی، واحدهای تولیدی، اقامتی، رفاهی و... بوده است. هدف از اعطای تسهیلات حفظ اشتغال موجود کسب‌وکارها از طریق کمک به پرداخت حداقل حقوق دو ماه بنگاه‌هاست؛ تسهیلاتی که در حال حاضر پرداخت می‌شود به صاحبان کسب‌وکارها پرداخت می‌شود و پرداخت مستقیم به پرسنل بنگاه‌ها انجام نمی‌شود.