مدیر کل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت در گفتوگو با «ایران» اعلام کرد
ارائه مشاوره تغذیهای به بیش از ۱۰۰ هزار نفر در ایام جنگ
محدثه جعفری
گروه اجتماعی
روزهایی که کشور درگیر جنگ تحمیلی سوم شد، همه پای کار آمدند تا مشکلی در ارائه خدمات بویژه در حوزه بهداشت ایجاد نشود. در این ایام حتی مشاورههای تغذیه برای گروههای پرخطر جامعه هم مهم تلقی شد و مسئولان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با تدوین بانک اطلاعات تغذیه در بحران، برای اجرای مشاورههای تغذیه به گروههای خاص برنامهریزی کردند. بر این اساس در طول 40 روز جنگ به بیش از 47 هزار مادر باردار، 23 هزار سالمند و 37 هزار بیمار مبتلا به دیابت و پرفشاری خون خدمات مشاوره تغذیه ارائه شد و حتی در مناطقی که درگیری جنگ بیشتر بود، خدمات به شکل غیرحضوری و تلفنی داده میشد.
دکتر احمد اسماعیلزاده، مدیر کل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با اشاره به اقدامات این حوزه در 40 روز جنگ رمضان به «ایران» میگوید:«دفتر بهبود تغذیه جامعه در این ایام خدمات گسترده تغذیه را در شبکههای بهداشت درمانی کشور بدون تعطیلی ادامه داد و کارشناسان ما طی این مدت موفق شدند به بیش از 100 هزار نفر از افرادی که در گروههای پرخطر جامعه قرار دارند مثل زنان باردار، کودکان، بیماران مبتلا به پرفشاری خون و دیابت و همچنین سالمندان، خدمات تغذیه و مشاورههای تغذیهای ارائه کنند. در همان روزهای اول جنگ، دکتر علیرضا رئیسی، معاونت بهداشت وزارت بهداشت جلسهای با حضور تمام مدیران این معاونت برگزار کرد، چون روی چند نکته تأکید داشتند؛ اولین مورد، بحث خودمراقبتی بهداشتی در ایام بحران بود که در حوزه ما خودمراقبتی تغذیه در ایام جنگ لحاظ میشود. بر اساس دستورات معاونت بهداشت، دفتر ما باید در تمام دانشگاههای علوم پزشکی با مدیران مربوطه ارتباط برقرار میکرد تا متون مربوط به خودمراقبتی تغذیه، طی این ایام تدوین و منتشر شود. نکته دیگر معاونت بهداشت، تداوم ارائه خدمات در تمام حوزهها بود که برهمین اساس باید رصد و پایشهای منظمی از دانشگاهها به این منظور انجام میشد تا هیچ خدمتی تعطیل نشود.»
مدیر کل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با اشاره به برقراری جلسه وبیناری با تمام مدیران 64 دانشگاه علوم پزشکی کشور توضیح میدهد:«برای رصد و پایش خدمات دانشگاهها، چهار شاخص ساده را که قابل پایش هم باشد، در دفتر تغذیه وزارت بهداشت تدوین کردیم. این شاخصها تعداد مادران باردار، سالمندان و بیماران مبتلا به دیابت و پرفشاری خونی را که دریافتکننده خدمات تغذیه مراکز بهداشت هستند، شامل میشود. البته شاخص چهارم مربوط به تعداد متون و محتواهای خودمراقبتی تغذیه است که در دانشگاه منتشر میشود. مدیران دانشگاههای علوم پزشکی موظف به ارائه این خدمات بدون وقفه در ایام جنگ شدند و اعلام کردیم براساس چهار شاخص، عملکرد آنها در زمان جنگ مورد پایش قرار خواهد گرفت. 64 دانشگاه علوم پزشکی کشور را میان کارشناسان دفتر تقسیمبندی کردیم تا هر کارشناس مسئول نظارت بر عملکرد دانشگاههای مشخصی باشد. به این ترتیب هر کارشناس ما مسئول نظارت، پایش و عملکرد حدود 9 دانشگاه علوم پزشکی در ایام جنگ شد.»
ارائه مشاوره تغذیه به 47 هزار مادر باردار
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت میگوید:«کارشناسان دفتر تغذیه موظف شدند هر روز با مدیران دانشگاهها تماس گرفته و آمار و ارقام چهار شاخص اعلامی را جمعآوری کنند. اگر در تداوم ارائه خدمت به مردم با مشکلاتی روبهرو شدند که نیاز به مداخله وزارتخانه بود، فوراً اعلام کردیم تا بتوانیم به سرعت مشکل را برطرف کنیم. خوشبختانه این همافزایی انجام شد و آمارهای ما در 40 روز جنگ نشان میدهد موفق شدهایم در این بازه زمانی به 47 هزار مادر باردار، بیش از 23 هزار سالمند و 37 هزار بیمار مبتلا به دیابت و پرفشاری خون خدمات و مراقبتهای تغذیه ارائه کنیم. همچنین در شاخص چهارم توانستیم در کل کشور بیش از 1300 متن مربوط به خودمراقبتی در حوزه تغذیه و سلامت منتشر کنیم و از طریق رسانهها در اختیار مردم قرار دهیم.»
ارائه خدمات مشاوره تغذیه
در سامانههای تلفنی
دکتراسماعیلزاده با تأکید بر ارائه خدمات به جامعه هدف در ایام جنگ میگوید:«مقرر شد تمام کارشناسان دانشگاهها، حضوری و غیرحضوری، بسته به شرایط جنگی کشور و مناطق مربوطه، حتماً به ارائه خدمات بپردازند. در مکانهایی که افراد دورکار بودند، خدمات را به شکل تلفنی ارائه میکردند. حتی گاهی کارشناسان با استفاده از امکانات شخصی، پیگیریهای چندباره از بیماران انجام میدادند.»
او درباره پیگیری فعالیت کارشناسان تغذیه در سامانههای تلفنی توضیح میدهد:«در اوایل جنگ، جلسات متعددی با مسئولان سامانههای 4030 و 190 برگزار کردیم تا کارشناسان ما هم بتوانند خدماتشان را در بستر این سامانهها به مردم ارائه کنند، اما با توجه به محدودیتهایی که در این سامانهها وجود داشت، تعداد افرادی که میتوانستند در این بستر ارائه خدمات دهند محدود بود و متأسفانه این امکان برای کارشناسان تغذیه میسر نشد. با توجه به اولویت خدمات مشاورهای سلامت روان که باید در کل کشور-با توجه به شرایط جنگ- ارائه میشد، تصمیم گرفتیم این ظرفیت محدود در اختیار کارشناسان سلامت روان قرار گیرد. البته همچنان پیگیر موضوع هستیم تا اگر کشور دچار بحران دیگری شد، این امکان برای کارشناسان تغذیه ما که در مراکز بهداشتی فعالیت میکنند هم فراهم شود.»
پایش حضوری
58 دانشگاه علوم پزشکی
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت درباره ارائه بستههای تغذیه در ایام جنگ برای گروههای پرخطر جامعه میگوید:«تعدادی از دانشگاههای علوم پزشکی با همکاری خیرین و کمیته امداد از طریق معاونتهای بهداشتی، سبدهای غذایی برای خانوادههای آسیبدیده از جنگ فراهم کردند و در اختیار آنها قرار دادند. البته پیگیر این موضوع هستیم تا این اقدام را با اولویت مناطق کمبرخوردار گسترش دهیم.»
او درباره بازدیدهای میدانی از نحوه ارائه خدمت به مردم میگوید:«ایام جنگ مصادف شد با تعطیلات عید نوروز اما با برنامهریزی که انجام دادیم، حتی در این ایام هم بازدیدهای میدانی کارشناسان ما قطع نشد. همه کارشناسان موظف شدند در زمان مسافرت هم به مراکز بهداشت شهرهایی که سفر میکنند، سرکشی داشته باشند تا از ارائه خدمت مطمئن شوند. تمام کارشناسان ما این بازدیدها را انجام دادند. به این ترتیب توانستیم بیش از 58 دانشگاه علوم پزشکی کشور را در ایام تعطیلات مورد رصد و پایش حضوری قرار دهیم.»
تدوین بانک اطلاعات مدیریت تغذیه
در شرایط خاص
دکتر اسماعیلزاده با اشاره به تدوین «بانک اطلاعات مدیریت تغذیه در بحران» توضیح میدهد:«براساس شاخصهایی که داشتیم، بانک اطلاعات مدیریت تغذیه در شرایط خاص را هم جمعآوری کردیم که مشتمل بر دستورالعملها و مستندات مربوط به اقدامات و محتواهای آموزشی است. این دستورالعملها به صورت کتابچه تدوین میشود تا بهعنوان تجربه برای بحرانهای آتی مورد استفاده قرار گیرد. رویکرد دیگر دفتر سلامت تغذیه وزارت بهداشت، انتشار خبرنامه هفتگی است. در ایام عادی سال، هر ماه یک ماهنامه در این دفتر منتشر میکردیم تا اقدامات انجام شده در دفتر را به مراکز بهداشتی، دانشگاهها، دانشجویان و اساتید منتقل کنیم تا اگر کسی طرح یا ایدهای برای بهبود تغذیه جامعه دارد، به ما منتقل کند. در طول ایام جنگ، این مورد را به هفتهنامه خبری تبدیل کردیم. سه شماره از این هفتهنامه خبری مربوط به اقدامات دفتر بهبود تغذیه در بحران منتشر شد. اطلاعرسانیهایی هم انجام دادیم تا اگر نکتهای وجود دارد که میتواند در اجرای بهتر برنامهها، دفتر بهبود تغذیه را یاری کند، ما آماده دریافت نظرات کارشناسان هستیم. هماکنون در حال جمعآوری آمارها و شاخصهای مربوط به حوزه تغذیه سالانه کشور هستیم؛ این اقدام را معمولاً در پایان هر سال انجام میدادیم که با توجه به بحران پیش آمده، این امر به تعویق افتاد، اما حالا پیگیر این موضوع هستیم تا شاخصهای تغذیه را از دانشگاههای علوم پزشکی جمعآوری کنیم و احتمالاً طی یک ماه آتی نتیجه برنامههای اجرا شده در سال گذشته از طریق رسانهها به اطلاع عموم مردم خواهد رسید.»
اجرای طرح مکملیاری
در ایام جنگ تحمیلی
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت درباره اجرای طرح مکملیاری برای دانشآموزان با توجه به شرایط جنگی کشور میگوید:«برنامه مکملیاری یکی از برنامههای اصلی دفتر تغذیه وزارت بهداشت است که به شکل مرتب در حال پیگیری و اجرای درست آن هستیم. البته چندی پیش خبری منتشر شد مبنی بر اینکه طی ایام جنگ برنامه مکملیاری از طرف وزارت بهداشت تعطیل شده که متأسفانه این خبر کذب است؛ چون مکملیاری در مراکز بهداشتی و مدارس کشور قبل و بعد از بحران جنگ ادامه داشته و دارد. اعتبار برنامه مکملیاری محدود است، به همین علت با توجه به قیمت روزافزون مکملها نمیتوانیم این برنامه را برای همه مناطق کشور انجام دهیم. بنابراین با توجه به محدودیت اعتباراتی که داریم، به تمام معاونین بهداشتی دانشگاههای علوم پزشکی تأکید کردیم مکملها با اولویت مناطق کمبرخوردار، مناطق روستایی، حاشیه شهرها و در مناطقی از شهرها که جمعیت کمبرخوردار وجود دارد، توزیع شود. به همین دلیل توزیع مکملها در این مناطق و از طریق مراکز بهداشتی ما همچنان ادامه دارد و متوقف نشده است.»
دکتر اسماعیلزاده درباره مدارس هم میگوید:«توزیع مکملها در مدارس به این شکل بود که از طریق کارشناسان و بهورزان وزارت بهداشت در اختیار مدیران مدارس قرار میگرفت و مدیران، آنها را بر اساس گروه سنی و برنامهای که داشتند، بین دانشآموزان توزیع میکردند. البته سال 1404 با توجه به شرایطی که کشور پشت سر گذاشت و شرایطی که داشتیم، حضور دانشآموزان در مدارس کمرنگ شد. بنابراین تغییر در اجرای برنامه مکملیاری را برعهده مدیران دانشگاههای علوم پزشکی گذاشتیم تا آنها تصمیم بگیرند مکملها چطور به دست خانوادهها و دانشآموزان برسد. مثلاً مدیران مکملها را به خانوادهها تحویل دهند یا اگر این امکان وجود نداشت، از طریق بهورزان و مراقبین سلامت این مکملها به خانوادههای تحت پوشش برنامه مکملیاری داده شود. با این اقدام، مکملها مستقیم از طریق مراکز بهداشتی در اختیار خانوادهها قرار میگیرد. خوشبختانه با توجه به گزارشهایی که داریم، مکملها میان جامعه هدفمان که اغلب در مناطق کمبرخوردار هستند، توزیع شده است.»
