رقابت زیرپوستی ابوظبی و ریاض به بزرگترین ائتلاف انرژی رسید
خروج امارات و پرسشهای تازه پیش روی اوپک
در شرایطی که بازار جهانی نفت همچنان زیر سایه تنشهای ژئوپلتیکی، اختلال در تردد نفتکشها و نااطمینانی نسبت به آینده عرضه قرار دارد، خروج امارات از اوپک و اوپکپلاس بیش از آنکه یک خبر روز باشد، پیامی روشن درباره تغییر موازنه در درون ائتلافهای انرژی و افزایش تمایل برخی تولیدکنندگان به استقلال بیشتر در سیاستگذاری نفتی به همراه دارد.
امارات که طی سالهای اخیر سرمایهگذاری گستردهای برای افزایش ظرفیت تولید نفت انجام داده، اکنون با فاصله گرفتن از چهارچوب سهمیهبندی اوپک، در پی آن است که آزادی عمل بیشتری در تنظیم سطح تولید و صادرات خود داشته باشد؛ هرچند تحلیلگران معتقدند در شرایط فعلی، اثر کوتاهمدت این تصمیم بر قیمت نفت محدود خواهد بود.
بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، امارات در بیانیهای که از طریق خبرگزاری رسمی این کشور منتشر شد، اعلام کرده است این تصمیم در چهارچوب «چشمانداز بلندمدت راهبردی و اقتصادی» این کشور و با توجه به «تحول در سبد انرژی و سرمایهگذاری شتابگرفته در توسعه ظرفیت تولید داخلی» اتخاذ شده است. این کشور همچنین اعلام کرده است که عرضه نفت خود به بازار را بهصورت «تدریجی و سنجیده» و متناسب با شرایط تقاضا و بازار تنظیم خواهد کرد.
تمایل ابوظبی به تولید بیشتر
تحلیلگران معتقدند، یکی از مهمترین دلایل خروج امارات از اوپک، نارضایتی این کشور از سهمیههای تولیدی تعیینشده در سالهای اخیر بوده است. امارات بر این باور بوده که با توجه به سرمایهگذاریهای انجامشده در توسعه میادین و افزایش ظرفیت تولید، سهمیههای فعلی اوپک متناسب با توان تولیدی این کشور نیست و مانع از بهرهبرداری کامل از این ظرفیت میشود.
در همین زمینه، مؤسسه «کپیتال اکونومیکس» در تحلیلی تأکید کرده است که امارات طی سالهای اخیر سرمایهگذاری قابلتوجهی برای افزایش ظرفیت تولید انرژی انجام داده و در عمل تمایل داشته نفت بیشتری به بازار جهانی عرضه کند. از این منظر، خروج از اوپک را میتوان نشانهای از کاهش محدودیتپذیری برخی اعضا در برابر سازوکار سنتی سهمیهبندی در این ائتلاف نفتی دانست.
آمارها نیز این ارزیابی را تقویت میکند. امارات پیش از آغاز جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، روزانه حدود ۳.۴ میلیون بشکه نفت خام تولید میکرد، در حالی که برآوردها نشان میدهد ظرفیت تولید این کشور به حدود ۵ میلیون بشکه در روز میرسد. این فاصله میان تولید بالفعل و ظرفیت بالقوه، یکی از دلایل اصلی تمایل ابوظبی برای فاصله گرفتن از محدودیتهای اوپک عنوان میشود.
اثر کوتاهمدت
بر بازار نفت محدود است
با وجود اهمیت سیاسی و ساختاری این تصمیم، بسیاری از تحلیلگران معتقدند، خروج امارات در کوتاهمدت اثر تعیینکنندهای بر قیمت جهانی نفت نخواهد داشت. دلیل اصلی این مسأله آن است که بازار جهانی نفت در مقطع کنونی بیش از آنکه تحت تأثیر تحولات سازمانی در اوپک باشد، از متغیرهای ژئوپلتیکی، سطح ذخایر نفتی و اختلال در مسیرهای حملونقل انرژی تأثیر میپذیرد.
به گزارش رویترز، تحلیلگران بر این باورند که اوپک و متحدانش با خروج امارات بخشی از قدرت خود را در کنترل بازار از دست خواهند داد، اما احتمالاً سایر اعضای این ائتلاف همچنان به همکاری و هماهنگی در سیاستهای عرضه نفت ادامه میدهند. گروه بانکداری استرالیا و نیوزیلند (ANZ) نیز در تحلیلی اعلام کرده است که اثر کوتاهمدت این خروج بر قیمت نفت محدود خواهد بود، زیرا بازار در حال حاضر بیشتر تحت تأثیر تنشهای ژئوپلتیکی، موجودی انبارها و مشکلات لجستیکی قرار دارد تا تغییرات ساختاری در سازمانهای تولیدکننده.
در حال حاضر، یکی از مهمترین عوامل اثرگذار بر بازار نفت، اختلال در عبور نفتکشها از تنگه هرمز است. این آبراه راهبردی که مسیر عبور حدود ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع جهان به شمار میرود، همچنان با محدودیت جدی در تردد نفتکشها روبهروست. در چنین شرایطی، حتی اگر امارات از محدودیتهای رسمی اوپکپلاس خارج شود، تبدیل ظرفیت بالاتر تولید به صادرات واقعی همچنان به وضعیت عملیاتی منطقه و امنیت مسیرهای حملونقل وابسته خواهد بود.
شکاف پنهان میان ابوظبی و ریاض
بخشی از تحلیلها، خروج امارات از اوپک را صرفاً یک تصمیم فنی و اقتصادی نمیدانند و بر این باورند که اختلافات سیاسی و اقتصادی میان ابوظبی و ریاض نیز در این تصمیم بیتأثیر نبوده است. بلومبرگ در تحلیلی این اقدام را نقطه اوج سالها تنش میان امارات و عربستان سعودی توصیف کرده و نوشته است که این اختلافات هم در حوزه سیاستهای تولید نفت و هم در زمینه رقابت بر سر نفوذ سیاسی و اقتصادی در منطقه شکل گرفته است.
آسوشیتدپرس نیز در گزارشی به افزایش رقابت دو کشور در مسائل اقتصادی و منطقهای، بهویژه در حوزه دریای سرخ، اشاره کرده است. بر اساس این ارزیابیها، امارات در سالهای اخیر تلاش کرده در حوزه انرژی و تجارت منطقهای، استقلال عمل بیشتری از خود نشان دهد. همین مسأله بهتدریج فاصله این کشور را با رویکرد سنتی عربستان در اوپک افزایش داده است.
با این حال، مقامهای رسمی امارات تلاش کردهاند این تصمیم را از هرگونه اختلاف سیاسی با عربستان جدا نشان دهند. سهیل المزروعی، وزیر انرژی امارات، در گفتوگو با رسانهها تأکید کرده است که این تصمیم ناشی از اختلاف با همسایه این کشور نیست و ابوظبی همچنان احترام زیادی برای نقش عربستان در هدایت اوپک قائل است.
خروج یک عضو مهم
اما نه فروپاشی اوپک
یکی از نکات مهم در ارزیابی این تحول، جایگاه امارات در ساختار تولید اوپک است. خروج امارات میتواند بخشی از توان اوپک در تنظیم عرضه و اثرگذاری بر بازار را کاهش دهد.
در همین رابطه، خورخه لئون، رئیس بخش تحلیلهای ژئوپلتیک در مؤسسه «ریستاد انرژی»، معتقد است که اوپک با خروج امارات از نظر ساختاری ضعیفتر خواهد شد و با کاهش تمرکز ظرفیت مازاد در درون این ائتلاف، تنظیم عرضه و تثبیت قیمتها برای آن دشوارتر میشود.
با این حال، بسیاری از تحلیلگران تأکید دارند که خروج امارات به معنای فروپاشی اوپک نیست. این سازمان همچنان بخش مهمی از تولید نفت جهان را در اختیار دارد و عربستان سعودی به عنوان بزرگترین تولیدکننده آن، همچنان نقش کلیدی در تعیین جهتگیریهای آن خواهد داشت. در واقع، خروج امارات بیش از آنکه به معنای پایان نقش اوپک باشد، نشانهای از کاهش نسبی انسجام درونی این سازمان و دشوارتر شدن اجماعسازی در میان اعضا تلقی میشود.
اوپک تضعیف میشود
اما از بین نمیرود
مرتضی بهروزیفر، کارشناس حوزه انرژی، نیز در گفتوگو با «ایران» با اشاره به ابعاد این تحول گفت: «شرایط فعلی بازار نفت بشدت تحت تأثیر بحرانهای منطقهای و فشارهای بیرونی قرار دارد و همین مسأله باعث میشود که اثر خروج امارات در کوتاهمدت چندان پررنگ نباشد.» به گفته وی، «حتی اگر برخی تنشهای سیاسی نیز کاهش یابد، بازگشت بازار به شرایط باثبات گذشته بهسادگی و در کوتاهمدت رخ نخواهد داد.»
وی افزود: «امارات یکی از تولیدکنندگان مهم اوپک است و خروج آن به طور طبیعی از وزن این سازمان در تصمیمسازیهای مربوط به عرضه نفت میکاهد، اما این تحول به معنای فروپاشی اوپک نیست.» بهروزیفر با اشاره به احتمال وجود اختلافات پشتپرده میان امارات و عربستان گفت: «عربستان همواره کوشیده نقش محوری خود را در اوپک حفظ کند و سایر اعضا نیز کموبیش در چهارچوب این نقش حرکت کردهاند، اما به نظر میرسد امارات اکنون به این جمعبندی رسیده که بیرون از چهارچوب سهمیهبندی، آزادی عمل بیشتری برای افزایش تولید خواهد داشت.»
این کارشناس همچنین هشدار داد، «اگر در ادامه، بازار با مازاد عرضه و افت قیمت روبهرو شود، اعضای باقیمانده اوپک ناچار خواهند شد سهم بیشتری از کاهش تولید را برای حفظ سطح قیمتها بر عهده بگیرند.» به گفته او، «از این منظر، خروج امارات هرچند به فروپاشی اوپک منجر نمیشود، اما تضعیف نسبی این سازمان را در پی خواهد داشت.»
پیامی فراتر از بازار
در مجموع، خروج امارات از اوپک و اوپکپلاس را باید بیش از آنکه یک تغییر فوری در قیمت نفت تلقی کرد، نشانهای از تحولات عمیقتر در درون ائتلافهای انرژی دانست. این تصمیم از یکسو بازتابی از تمایل امارات به بهرهبرداری کاملتر از ظرفیت تولیدی خود است و از سوی دیگر، میتواند نشانهای از دشوارتر شدن حفظ انسجام در میان اعضای اوپک باشد.
در کوتاهمدت، بازار جهانی نفت همچنان بیشتر زیر سایه تحولات ژئوپلتیکی، جنگ و وضعیت تنگه هرمز قرار خواهد داشت؛ اما در میانمدت، خروج یکی از اعضای مهم اوپک میتواند آرایش قدرت در این سازمان را تغییر دهد و نقش آن را در مدیریت بازار جهانی نفت با چالشهای تازهای روبهرو کند.
